Sarga 77
सप्तसप्ततितमः सर्गः — Ayodhya Return, Bridal Reception, and Bharata’s Departure
बालकाण्ड
ಪರಶುರಾಮನು ಹೊರಟ ಬಳಿಕ ದಶರಥನ ಆತಂಕ ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಮನು ನಡೆದದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ವಿವರಿಸಿ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ರಾಜನು ಅವನನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿ ಈ ಕ್ಷಣವನ್ನು ತಂದೆ–ಮಗ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಪುನರ್ಜನ್ಮದಂತೆ ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಚತುರಂಗ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ; ಧ್ವಜಪತಾಕೆಗಳು, ತೂರ್ಯನಾದಗಳು, ನೀರು ಛಿಂಡಿದ ಮಾರ್ಗಗಳು, ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ರಾಜಪಥಗಳು—ಇವುಗಳಿಂದ ರಾಜಧಾನಿ ಮಹೋತ್ಸವದಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಧಿಗಳ ಮೂಲಕ ರಾಜಧರ್ಮದ ಮಾನ್ಯತೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ ಕೌಶಲ್ಯಾ, ಸುಮಿತ್ರಾ, ಕೈಕೇಯಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ರಾಣಿಯರು ಸೀತಾ, ಊರ್ಮಿಳಾ, ಮಾಂಡವೀ, ಶ್ರುತಕೀರ್ತಿ ಎಂಬ ನವವಧುಗಳನ್ನು ಮಂಗಳವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಶುಭಾಚಾರಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಕುಲದೇವತಾ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಕುಬೇರಭವನದಂತಿರುವ ನಿವಾಸಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಗೋವು, ಧನ, ಧಾನ್ಯ ಮೊದಲಾದ ದಾನಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತಿ ಉಂಟುಮಾಡಿ ಪುಣ್ಯಸಂಚಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಸ್ಪರತೆಯ ಧರ್ಮವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಕೇಕಯದ ಯುಧಾಜಿತ್ ಬಂದು ಭರತನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ದಶರಥನು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭರತನಿಗೆ ವಿನಂತಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಭರತನು ಶತ್ರುಘ್ನನೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ಭರತನ अनुपಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮ–ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಪಿತೃಸೇವೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ; ರಾಮ–ಸೀತೆಯ ದಾಂಪತ್ಯವನ್ನು ಮೌನ ಹೃದಯಸಂವಾದದ ಏಕತೆಯಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿ, ಗೃಹಸ್ಥಧರ್ಮವು ನೀತಿಧರ್ಮದ ವಿಸ್ತಾರವೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
गते रामे प्रशान्तात्मा रामो दाशरथिर्धनु:।वरुणायाप्रमेयाय ददौ हस्ते ससायकम्।।1.77.1।।
ಭಾರ್ಗವ ರಾಮ (ಪರಶುರಾಮ) ಹೊರಟ ಬಳಿಕ, ದಾಶರಥಿ ರಾಮನು ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತಗೊಂಡು, ಅಪ್ರಮೇಯ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ವರುಣನ ಕೈಗೆ ಶರಸಹಿತ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು.
Verse 2
अभिवाद्य ततो रामो वसिष्ठप्रमुखानृषीन्। पितरं विह्वलं दृष्ट्वा प्रोवाच रघुनन्दन:।।1.77.2।।
ಅನಂತರ ರಘುನಂದನ ರಾಮನು ವಸಿಷ್ಠಪ್ರಮುಖ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ತಂದೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ಕಂಡು ಅವರಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು.
Verse 3
जामदग्न्यो गतो राम: प्रयातु चतुरङ्गिणी।अयोध्याभिमुखी सेना त्वया नाथेन पालिता।।1.77.3।।
“ಜಾಮದಗ್ನ್ಯ ರಾಮ (ಪರಶುರಾಮ) ಹೊರಟುಹೋದನು. ಈಗ ನಿನ್ನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪಾಲಿತವಾದ ಚತುರಂಗಿಣಿ ಸೇನೆ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲಿ।”
Verse 4
सन्दिशस्व महाराज सेनां त्वच्छासने स्थिताम्।शासनं काङ्क्षते सेना चातकालिर्जलं यथा।।1.77.4।।
ಮಹಾರಾಜನೇ, ನಿಮ್ಮ ಆಜ್ಞೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಸೇನೆಗೆ ಆದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿರಿ; ಏಕೆಂದರೆ ಸೇನೆ ನಿಮ್ಮ ಶಾಸನವನ್ನು, ಚಾತಕಪಕ್ಷಿಗಳ ಸಾಲುಗಳು ನೀರಿಗಾಗಿ ಕಾತರಿಸುವಂತೆ, ಕಾತರದಿಂದ ಬಯಸುತ್ತದೆ।
Verse 5
रामस्य वचनं श्रुत्वा राजा दशरथ स्सुतम्।बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य मूर्ध्नि चाघ्राय राघवम्।।1.77.5।।गतो राम इति श्रुत्वा हृष्ट: प्रमुदितो नृप:।पुनर्जातं तदा मेने पुत्रमात्मानमेव च।।1.77.6।।
ರಾಮನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜ ದಶರಥನು ತನ್ನ ಪುತ್ರನನ್ನು ಎರಡೂ ಬಾಹುಗಳಿಂದ ಆಲಿಂಗಿಸಿ, ಸ्नेಹದಿಂದ ರಾಘವನ ಶಿರಸ್ಸನ್ನು ಮುತ್ತಿಟ್ಟು (ಮೂಸಿಕೊಂಡು) ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದನು।
Verse 6
रामस्य वचनं श्रुत्वा राजा दशरथ स्सुतम्।बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य मूर्ध्नि चाघ्राय राघवम्।।1.77.5।।गतो राम इति श्रुत्वा हृष्ट: प्रमुदितो नृप:।पुनर्जातं तदा मेने पुत्रमात्मानमेव च।।1.77.6।।
“ರಾಮ (ಪರಶುರಾಮ) ಹೋಗಿಬಿಟ್ಟನು” ಎಂದು ಕೇಳಿ ರಾಜನು ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷಿಸಿ ಆನಂದಿತನಾದನು; ಆಗ ತನ್ನ ಪುತ್ರನೂ ತಾನೂ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆದಂತೆಯೇ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದನು।
Verse 7
चोदयामास तां सेनां जगामाशु तत: पुरीम्।पताकाध्वजिनीं रम्यां तूर्योद्घुष्टनिनादिताम्।।1.77.7।।सिक्तराज पथां रम्यां प्रकीर्णकुसुमोत्कराम् ।राजप्रवेशसुमुखै: पौरैर्मङ्गलवादिभि:।।1.77.8।।सम्पूर्णां प्राविशद्राजा जनौघैस्समलङ्कृताम्।
ಆಮೇಲೆ ಅವನು ಆ ಸೇನೆಯನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಿಸಿ, ತ್ವರಿತವಾಗಿ ನಗರಿಗೆ ತೆರಳಿದನು; ಧ್ವಜಪತಾಕೆಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತವಾದ, ಮನೋಹರವಾದ ಆ ಪುರಿ ತೂರ್ಯಗಳ ಘೋಷಧ್ವನಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 8
चोदयामास तां सेनां जगामाशु तत: पुरीम्।पताकाध्वजिनीं रम्यां तूर्योद्घुष्टनिनादिताम्।।1.77.7।।सिक्तराज पथां रम्यां प्रकीर्णकुसुमोत्कराम् ।राजप्रवेशसुमुखै: पौरैर्मङ्गलवादिभि:।।1.77.8।।सम्पूर्णां प्राविशद्राजा जनौघैस्समलङ्कृताम्।
ನೀರಿನಿಂದ ಸಿಂಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಜಮಾರ್ಗಗಳು ಮನೋಹರವಾಗಿದ್ದವು, ಚದರಿದ ಪುಷ್ಪರಾಶಿಗಳಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿದ್ದವು; ರಾಜನ ಪ್ರವೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸನ್ನಮುಖರಾದ ಪೌರರು ಮಂಗಳವಚನಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 9
पौरै: प्रत्युद्गतो दूरं द्विजैश्च पुरवासिभि:। पुत्रैरनुगत श्श्रीमान् श्रीमद्भिश्च महायशा: ।।1.77.9।। प्रविवेश गृहं राजा हिमवत्सदृशं पुनः।
ಪೌರರೂ ನಗರನಿವಾಸಿ ದ್ವಿಜರೂ ದೂರದಿಂದಲೇ ಎದುರಿಗೆ ಬಂದು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು; ಶ್ರೀಮಂತನೂ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯೂ ಆದ ರಾಜನು ತನ್ನ ಕೀರ್ತಿಮಂತ ಪುತ್ರರಿಂದ ಅನುಗತವಾಗಿ, ಹಿಮವಂತನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ತನ್ನ ಅರಮನೆಗೆ ಪುನಃ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
Verse 10
ननन्द सजनो राजा गृहे कामै स्सुपूजित:।।1.77.10।।कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च सुमध्यमा।वधूप्रतिग्रहे युक्ता याश्चान्या राजयोषित:।।1.77.11।।
ರಾಜನು ತನ್ನ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಸಜ್ಜನರು ಮತ್ತು ಸ್ವಜನರೊಡನೆ ಹರ್ಷಿಸಿದನು; ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಸುಖಕರ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತನಾದನು. ಕೌಸಲ್ಯೆ, ಸುಮಿತ್ರೆ, ಸುಮಧ್ಯೆ ಕೈಕೇಯಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ರಾಜಮಹಿಷಿಯರು ವಧುಗಳ ಸ್ವಾಗತ-ಪ್ರತಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದರು.
Verse 11
ननन्द सजनो राजा गृहे कामै स्सुपूजित:।।1.77.10।।कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च सुमध्यमा।वधूप्रतिग्रहे युक्ता याश्चान्या राजयोषित:।।1.77.11।।
ರಾಜನು ತನ್ನ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಸಜ್ಜನರು ಮತ್ತು ಸ್ವಜನರೊಡನೆ ಹರ್ಷಿಸಿದನು; ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಸುಖಕರ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತನಾದನು. ಕೌಸಲ್ಯೆ, ಸುಮಿತ್ರೆ, ಸುಮಧ್ಯೆ ಕೈಕೇಯಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ರಾಜಮಹಿಷಿಯರು ವಧುಗಳ ಸ್ವಾಗತ-ಪ್ರತಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದರು.
Verse 12
ततस्सीतां महाभागामूर्मिलां च यशस्विनीम्।कुशध्वजसुते चोभे जगृहुर्नृपपत्नय:।।1.77.12।।
ನಂತರ ರಾಜಪತ್ನಿಯರು ಮಹಾಭಾಗ್ಯವತಿ ಸೀತೆಯನ್ನು, ಯಶಸ್ವಿನಿ ಊರ್ಮಿಲೆಯನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಕುಶಧ್ವಜನ ಎರಡೂ ಪುತ್ರಿಯರನ್ನೂ ಸ्नेಹದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.
Verse 13
मङ्गलालम्भनैश्चापि शोभिता: क्षौमवासस:। देवतायतनान्याशु सर्वास्ता: प्रत्यपूजयन्।।1.77.13।।
ಮಂಗಳಕರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕ್ಷೌಮವಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನರಾದ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ತಕ್ಷಣವೇ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು.
Verse 14
अभिवाद्याभिवाद्यांश्च सर्वा राजसुतास्तदा।स्वं स्वं गृहमथासाद्य कुबेरभवनोपमम्।।1.77.14।।गोभिर्धनैश्च धान्यैश्च तर्पयित्वा द्विजोत्तमान्।रेमिरे मुदिता: सर्वा भर्तृभि: सहिता रह:।।1.77.15।।
ಆಗ ಎಲ್ಲ ರಾಜಕುಮಾರಿಯರೂ ವಂದನೀಯರಿಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ, ಕುಬೇರಭವನದಂತೆ ವೈಭವಶಾಲಿಯಾದ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಗೃಹಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಗೋವುಗಳು, ಧನ ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯಗಳ ದಾನದಿಂದ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿ, ಎಲ್ಲರೂ ಹರ್ಷದಿಂದ ಪತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸಿದರು.
Verse 15
अभिवाद्याभिवाद्यांश्च सर्वा राजसुतास्तदा।स्वं स्वं गृहमथासाद्य कुबेरभवनोपमम्।।1.77.14।।गोभिर्धनैश्च धान्यैश्च तर्पयित्वा द्विजोत्तमान्।रेमिरे मुदिता: सर्वा भर्तृभि: सहिता रह:।।1.77.15।।
ಆಗ ಎಲ್ಲ ರಾಜಕುಮಾರಿಯರೂ ವಂದನೀಯರಿಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ, ಕುಬೇರಭವನದಂತೆ ವೈಭವಶಾಲಿಯಾದ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಗೃಹಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಗೋವುಗಳು, ಧನ ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯಗಳ ದಾನದಿಂದ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿ, ಎಲ್ಲರೂ ಹರ್ಷದಿಂದ ಪತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸಿದರು.
Verse 16
कुमाराश्च महात्मानो वीर्येणाप्रतिमा भुवि ।कृतदारा: कृतास्त्राश्च सधना: ससुहृज्जना:।।1.77.16।।शुश्रूषमाणा: पितरं वर्तयन्ति नरर्षभा:।
ಆ ಮಹಾತ್ಮ ಕುಮಾರರು ಭುವಿಯಲ್ಲಿ ಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅಪ್ರತಿಮರು; ಈಗ ವಿವಾಹಿತರಾಗಿ, ಅಸ್ತ್ರಶಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾಗಿ, ಧನಸಂಪನ್ನರಾಗಿ, ಸುಹೃದ್ಜನರೊಂದಿಗೆ ನರಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ತಂದೆಯನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾ ಸಂಚರಿಸಿದರು.
Verse 17
कस्यचित्त्वथ कालस्य राजा दशरथ: सुतम्।1.77.17।।भरतं कैकयीपुत्र मब्रवीद्रघुनन्दन:।
ಕೆಲವು ಕಾಲ ಕಳೆದ ಬಳಿಕ ರಘುವಂಶಾನಂದನನಾದ ರಾಜ ದಶರಥನು ಕೈಕೇಯೀಪುತ್ರನಾದ ತನ್ನ ಮಗ ಭರತನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.
Verse 18
अयं केकयराजस्य पुत्रो वसति पुत्रक।।1.77.18।।त्वां नेतुमागतो वीर युधाजिन्मातुलस्तव।
‘ಮಗನೇ, ಕೇಕಯರಾಜನ ಪುತ್ರನಾದ ನಿನ್ನ ಮಾತುಲ ಯುಧಾಜಿತ್ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಹೇ ವೀರ, ನಿನ್ನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಅವನು ಬಂದಿದ್ದಾನೆ.’
Verse 19
प्रार्थितस्तेन धर्मज्ञ मिधिलायामहं तथा।।1.77.19।।ऋषिमध्ये तु तस्य त्वं प्रीतिं कर्तुमिहार्हसि।
‘ಹೇ ಧರ್ಮಜ್ಞ, ಮಿಥಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ನನಗೆ ಈ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ನೀನು ಅವನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಅದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.’
Verse 20
श्रुत्वा दशरथस्यैतद्भरत: कैकयीसुत:।।1.77.20।।अभिवाद्य गुरुं रामं परिष्वज्य च लक्ष्मणम्। गमनायाभिचक्राम शत्रुघ्नसहितस्तदा।।1.77.21।।
ದಶರಥನ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೈಕೇಯೀಪುತ್ರ ಭರತನು ತಂದೆಗೆ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೆ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿ, ನಂತರ ಶತ್ರುಘ್ನನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.
Verse 21
श्रुत्वा दशरथस्यैतद्भरत: कैकयीसुत:।।1.77.20।।अभिवाद्य गुरुं रामं परिष्वज्य च लक्ष्मणम्। गमनायाभिचक्राम शत्रुघ्नसहितस्तदा।।1.77.21।।
ಶೂರನಾದ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ಭರತನು ತಂದೆಗೆ, ಅಕ್ಲಿಷ್ಟಕಾರಿಣಿಯಾದ ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೆ ಹಾಗೂ ಮಾತೃಗಳಿಗೂ ವಿದಾಯ ಕೇಳಿ, ಶತ್ರುಘ್ನನೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟನು.
Verse 22
आपृच्छ्य पितरं शूरो रामं चाक्लिष्टकारिणम्।मातृश्चापि नरश्रेष्ठ श्शत्रुघ्नसहितो ययौ।।1.77.22।।
ಶೂರನಾದ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ಭರತನು ತಂದೆಗೆ, ಅಕ್ಲಿಷ್ಟಕಾರಿಣಿಯಾದ ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೆ ಹಾಗೂ ಮಾತೃಗಳಿಗೂ ವಿದಾಯ ಕೇಳಿ, ಶತ್ರುಘ್ನನೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟನು.
Verse 23
गते तु भरते रामो लक्ष्मणश्च महाबल:।पितरं देवसंङ्काशं पूजयामासतुस्तदा।।1.77.23।।
ಭರತನು ಹೊರಟ ಬಳಿಕ, ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ರಾಮನೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೂ ದೇವಸಮಾನ ತೇಜಸ್ಸಿನ ತಂದೆಯನ್ನು ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ ಸೇವಿಸಿದರು.
Verse 24
पितुराज्ञां पुरस्कृत्य पौरकार्याणि सर्वश:। चकार रामो धर्मात्मा प्रियाणि च हितानि च।।1.77.24।।
ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪರಮವಾಗಿ ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಧರ್ಮಾತ್ಮ ರಾಮನು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ನಾಗರಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಪ್ರಜೆಗೆ ಪ್ರಿಯವೂ ಹಿತವೂ ಆದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು.
Verse 25
मातृभ्यो मातृकार्याणि कृत्वा परमयन्त्रित:।गुरूणां गुरुकार्याणि काले कालेऽन्ववैक्षत।।1.77.25।।
ಪರಮ ಸಂಯಮದಿಂದ ತಾಯಂದಿರಿಗೆ ಸಲ್ಲುವ ಮಾತೃಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಗುರುಜನರು ಹಾಗೂ ಆಚಾರ್ಯರ प्रति ಇರುವ ಗುರುಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ಪಾಲಿಸಿದನು.
Verse 26
एवं दशरथ: प्रीतो ब्राह्मणा नैगमास्तथा।रामस्य शीलवृत्तेन सर्वे विषयवासिन:।।1.77.26।।
ಹೀಗೆ ರಾಮನ ಶೀಲವೃತ್ತದಿಂದ ದಶರಥನು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ ನಗರಜನರೂ, ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರೂ ಎಲ್ಲರೂ ಹರ್ಷಿತರಾದರು.
Verse 27
तेषामतियशा लोके राम स्सत्यपराक्रमः।स्वयम्भूरिव भूतानां बभूव गुणवत्तर:।।1.77.27।।
ಅವರ ನಡುವೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಅತ್ಯಂತ ಖ್ಯಾತನಾದನು; ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾದ ಪರಾಕ್ರಮವಿರುವ ರಾಮನು ಸರ್ವಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿ, ಸಕಲ ಭೂತಗಳಿಗೆ ಸ್ವಯಂಭೂ ಬ್ರಹ್ಮನಂತೆ ಗುಣೋತ್ತಮನಾದನು।
Verse 28
रामस्तु सीतया सार्धं विजहार बहूनृतून् ।मनस्स्वी तद्गतस्तस्याः नित्यं हृदि समर्पित:।।1.77.28।।
ರಾಮನು ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಋತುಗಳನ್ನು ವಿಹರಿಸಿದನು; ಮನಸ್ವಿಯಾದ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಸದಾ ಅವಳಲ್ಲೇ ನೆಲಸಿ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿತ್ತು।
Verse 29
प्रिया तु सीता रामस्य दारा: पितृकृता इति।गुणाद्रूपगुणाच्चापि प्रीतिर्भूयोऽभ्यवर्धत।।1.77.29।।
ಪಿತೃವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಸೀತೆಯು ರಾಮನ ಧರ್ಮಪತ್ನಿಯಾದರೂ, ಅವಳ ಗುಣಗಳಿಗೂ ರೂಪಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗಿ ರಾಮನ ಪ್ರೀತಿ ಅವಳ ಮೇಲೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಇನ್ನಷ್ಟು ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು।
Verse 30
तस्याश्च भर्ता द्विगुणं हृदये परिवर्तते।अन्तर्जातमपि व्यक्तमाख्याति हृदयं हृदा।।1.77.30।।
ಸೀತೆಯ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪತಿಯ ಸ್ಥಾನ ದ್ವಿಗುಣವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು; ಒಳಗೇ ಹುಟ್ಟಿದ ಭಾವಗಳೂ ಹೃದಯದಿಂದ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಪರಸ್ಪರ ಬೋಧದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು।
Verse 31
ಮೈಥಿಲಿ ಸೀತೆಯು, ಜನಕನ ಪುತ್ರಿ, ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಿಯಳಾಗಿದ್ದಳು; ಸೌಂದರ್ಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯರ ಸಮಾನಳಾಗಿ, ದೇಹಧಾರಿಣಿಯಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ ಸ್ವಯಂ ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮಿಯೇ ಎಂಬಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದ್ದಳು.
Verse 32
गते रामे प्रशान्तात्मा रामो दाशरथिर्धनु:।वरुणायाप्रमेयाय ददौ हस्ते ससायकम्।।1.77.1।।
ಆ ಅತಿರಮಣೀಯ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜಕನ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಏಕೀಭೂತನಾದ ರಾಜರ್ಷಿ (ದಶರಥ)ನ ಪುತ್ರ ರಾಮನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಶೋಭಿಸಿದನು; ಶ್ರೀ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ)ಯೊಡನೆ ವಿರಾಜಮಾನನಾದ ಅಮರೇಶ್ವರ ವಿಷ್ಣುವಿನಂತೆ।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Rāma’s disciplined closure of the Paraśurāma episode: with a serene mind he returns the extraordinary bow (with arrow) to Varuṇa, modeling restraint after victory and the principle that power is held in trust rather than for personal possession.
The chapter teaches that dharma is sustained through layered obligations—public governance, ritual reciprocity (honoring brāhmaṇas and deities), and filial service. Rāma’s conduct demonstrates that ethical order is maintained not only by heroic feats but by consistent, supervised duty performed at the right time.
Ayodhyā is highlighted through a formal royal-entry tableau (flags, trumpets, sprinkled roads, flowers), while Mithilā remains the immediate prior ritual context. Cultural landmarks include devatāyatanas (family temples), the palace compared to Kubera’s abode, and the caturaṅgiṇī sēnā as an emblem of state organization.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.