Sarga 76
बालकाण्डे षट्सप्ततितमः सर्गः — Rāma Subdues Paraśurāma; the Vaiṣṇava Arrow Is Discharged
बालकाण्ड
ಪರಶುರಾಮನ ಸವಾಲಿನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಶ್ರೀರಾಮನು ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ವಚನಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಯುತ್ತರ ನೀಡಿದನು. ತಂದೆ ದಶರಥನ ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ವಿವಾದ ಹೆಚ್ಚಾಗದಂತೆ ಸಂಯಮ ವಹಿಸಿದರೂ, ಪ್ರಚೋದನೆಗೆ ತಕ್ಕ ಉತ್ತರ ನೀಡಿದನು. ಪರಶುರಾಮನು ತನ್ನನ್ನು ಕ್ಷತ್ರಿಯಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಸಮರ್ಥನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತು, ರಾಮನು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಭಾರ್ಗವ ಧನುಸ್ಸನ್ನೂ ಬಾಣವನ್ನೂ ಹಿಡಿದು ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಬಾಗಿಸಿ ಜ್ಯೆ ಏರಿಸಿದನು; ಆ ಅಸಾಧಾರಣ ಕೃತ್ಯದಿಂದ ಜಗತ್ತೇ ಆಶ್ಚರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಬ್ಧವಾಯಿತು. ರಾಮನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು—ಪರಶುರಾಮನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವಿರುವವನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ವಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ವೈಷ್ಣವ ಬಾಣ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಬೀಳಬಾರದು; ಹೀಗಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ನೀಡಿದನು: ಪಾದಗತಿ (ನಡೆಯುವ ಶಕ್ತಿ) ನಾಶಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಲೋಕಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು. ಆಗ ಪರಶುರಾಮನು—ಕಾಶ್ಯಪನಿಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ದಾನಮಾಡಿ ರಾತ್ರಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇರಬಾರದೆಂಬ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ—ಬಾಣವನ್ನು ತನ್ನ ತಪಸ್ಯಾರ್ಜಿತ ಲೋಕಗಳ ಮೇಲೆಯೇ ಬಿಡಬೇಕೆಂದು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು. ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ನೋಡಲು ಬ್ರಹ್ಮನೊಂದಿಗೆ ದೇವತೆಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ಇತರ ದಿವ್ಯಜೀವಿಗಳು ಸೇರಿದರು. ಪರಶುರಾಮನು ರಾಮನನ್ನು ವಿಷ್ಣುಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಗುರುತಿಸಿ, ಲಜ್ಜೆಯಿಲ್ಲದೆ ಪರಾಭವವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ, ರಾಮನ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ಮಹೇಂದ್ರ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು. ನಂತರ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಅಂಧಕಾರರಹಿತವಾಗಿ ಶುದ್ಧವಾದವು; ದೇವರ್ಷಿಗಳು ರಾಮನ ಧನುರ್ಧಾರಣ-ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು.
Shlokas
Verse 1
श्रुत्वा तज्जामदग्न्यस्य वाक्यं दाशरथिस्तदा।गौरवाद्यंन्त्रितकथ: पितू राममथाब्रवीत्।।।।
ಜಾಮದಗ್ನ್ಯನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ದಾಶರಥಿ ರಾಮನು ತಂದೆಯ ಮೇಲಿನ ಗೌರವದಿಂದ ಮುಂದಿನ ಮಾತನ್ನು ತಡೆದು, ನಂತರ ಪರಶುರಾಮನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.
Verse 2
श्रुतवानस्मि यत्कर्म कृतवानसि भार्गव।अनुरुंध्यामहे ब्रह्मन् पितुरानृण्यमास्थितम्।।।।
ಹೇ ಭಾರ್ಗವ, ನೀನು ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪಿತೃಋಣ ತೀರಿಸುವ ಧರ್ಮವನ್ನು ನೀನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ್ದೀ—ನಾವು ಅದನ್ನು ಸಮ್ಮತಿಸಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತೇವೆ.
Verse 3
वीर्यहीनमिवाशक्तं क्षत्रधर्मेण भार्गव।अवजानासि मे तेज: पश्य मेऽद्य पराक्रमम्।।।।
ಹೇ ಭಾರ್ಗವ, ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಶಕ್ತನೂ ವೀರ್ಯಹೀನನೂ ಎಂಬಂತೆ ನೀನು ನನ್ನ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತೀಯೆ. ಇಂದು ನನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನೂ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ನೋಡು.
Verse 4
इत्युक्त्वा राघव: क्रुद्धो भार्गवस्य शरासनम्।शरं च प्रतिजग्राह हस्ताल्लघुपराक्रम:।।।।
ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿ ಕ್ರೋಧಗೊಂಡ ರಾಘವನು, ಕ್ಷಿಪ್ರಪರಾಕ್ರಮಿಯು, ಭಾರ್ಗವನ ಕೈಯಿಂದ ಧನುಸ್ಸನ್ನೂ ಬಾಣವನ್ನೂ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡನು.
Verse 5
आरोप्य स धनू राम श्शरं सज्यं चकार ह।जामदग्न्यं ततो रामं राम: क्रुद्धोऽब्रवीद्वच:।।।।
ರಾಮನು ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಎತ್ತಿ ಬಾಣವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ, ತಂತಿಯನ್ನು ಬಿಗಿದು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿದನು; ಅನಂತರ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ರಾಮನು ಜಾಮದಗ್ನ್ಯನಿಗೆ (ಪರಶುರಾಮನಿಗೆ) ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿದನು.
Verse 6
ब्राह्मणोऽसीति पूज्यो मे विश्वामित्रकृतेन च।तस्माच्छक्तो न ते राम मोक्तुं प्राणहरं शरम्।।।।
“ನೀನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿರುವುದರಿಂದಲೂ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರ ಸಂಬಂಧದಿಂದಲೂ ನೀನು ನನ್ನ ಪೂಜೆಗೆ ಪಾತ್ರನು. ಆದಕಾರಣ, ಓ ರಾಮ (ಪರಶುರಾಮ), ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಣಹಾರಿ ಬಾಣವನ್ನು ಬಿಡಲು ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.”
Verse 7
इमां पादगतिं राम तपोबलसमार्जिताम्।लोकानप्रतिमान्वा ते हनिष्यामि यदिच्छसि ।।।।
“ಆದರೆ ಈ ವೈಷ್ಣವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ: ನಿನ್ನ ತಪೋಬಲದಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ‘ಪಾದಗತಿ’ಯನ್ನು (ಮುಂದೆ ಸಾಗುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ) ನಾಶಮಾಡಲೇ, ಅಥವಾ ನೀನು ಪಡೆದ ಅಪ್ರತಿಮ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಮಾಡಲೇ—ನೀನು ಯಾವುದನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೀಯೋ ಹೇಳು.”
Verse 8
न ह्ययं वैष्णवो दिव्य श्शर: परपुरञ्जय:।मोघ: पतति वीर्येण बलदर्पविनाशनः।।।।
ಈ ದಿವ್ಯ ವೈಷ್ಣವ ಶರವು—ಶತ್ರುಪುರಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುವವನು, ತನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಬಲ ಮತ್ತು ದರ್ಪವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು—ಎಂದಿಗೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 9
वरायुधधरं रामं द्रष्टुं सर्षिगणा स्सुरा:।पितामहं पुरस्कृत्य समेतास्तत्र सङ्घश:।।।।गन्धर्वाप्सरसश्चैव सिद्धचारणकिन्नरा:।यक्षराक्षसनागाश्च तद्द्रष्टुं महदद्भुतम्।।।।
ಆ ಪರಮಾಯುಧವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಲು, ಋಷಿಗಣಗಳೊಡನೆ ದೇವತೆಗಳು ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಮುಂಚಿಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿ ಗುಂಪು ಗುಂಪಾಗಿ ಸೇರಿದರು. ಗಂಧರ್ವ-ಅಪ್ಸರಸರು, ಸಿದ್ಧರು, ಚಾರಣರು, ಕಿನ್ನರರು, ಯಕ್ಷರು, ರಾಕ್ಷಸರು ಮತ್ತು ನಾಗರೂ ಆ ಮಹಾ ಅದ್ಭುತವನ್ನು ಕಾಣಲು ಬಂದರು.
Verse 10
वरायुधधरं रामं द्रष्टुं सर्षिगणा स्सुरा:।पितामहं पुरस्कृत्य समेतास्तत्र सङ्घश:।।1.76.9।।गन्धर्वाप्सरसश्चैव सिद्धचारणकिन्नरा:।यक्षराक्षसनागाश्च तद्द्रष्टुं महदद्भुतम्।।1.76.10।।
ಗಂಧರ್ವರು, ಅಪ್ಸರಸರು, ಹಾಗೆಯೇ ಸಿದ್ಧರು, ಚಾರಣರು, ಕಿನ್ನರರು—ಮತ್ತೂ ಯಕ್ಷರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ನಾಗರೂ ಸಹ—ಆ ಮಹದದ್ಭುತವನ್ನು ನೋಡಲು ಬಂದರು.
Verse 11
जडीकृते तदाऽलोके रामे वरधनुर्धरे।निर्वीर्यो जामदग्न्योऽसौ रामो राममुदैक्षत।।।।।
ಆ ವೇಳೆ ರಾಮನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವರಧನುಸ್ಸನ್ನು ಧರಿಸಿದಾಗ ಲೋಕವೆಲ್ಲ ಜಡವಾಗಿ ನಿಂತಿತು; ಶೌರ್ಯ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ ಜಮದಗ್ನಿಪುತ್ರ ಪರಶುರಾಮನು ರಾಮನನ್ನು ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೇ ನೋಡಿದನು.
Verse 12
तेजोभिहतवीर्यत्वाज्जामदग्न्यो जडीकृत:।रामं कमलपत्राक्षं मन्दं मन्दमुवाच ह।।।।
ರಾಮನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಶೌರ್ಯ ಕುಂಠಿತವಾಗಿ ಜಮದಗ್ನ್ಯನು ಜಡನಾದನು; ಕಮಲಪತ್ರಾಕ್ಷನಾದ ರಾಮನಿಗೆ ಅವನು ಮಂದವಾಗಿ, ಮರುಮರು ಮೃದುವಾಗಿ ಮಾತಾಡಿದನು.
Verse 13
काश्यपाय मया दत्ता यदा पूर्वं वसुन्धरा।विषये मे न वस्तव्यमिति मां काश्यपोऽब्रवीत्।।।।
ಹಿಂದೆ ನಾನು ವಸುಂಧರೆಯನ್ನು ಕಾಶ್ಯಪನಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿದಾಗ, ಕಾಶ್ಯಪನು ನನಗೆ: ‘ನನ್ನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ವಾಸಿಸಬಾರದು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
Verse 14
सोऽहं गुरुवच: कुर्वन् पृथिव्यां न वसे निशाम्।कृता प्रतिज्ञा काकुत्स्थ कृता भू: काश्यपस्य हि।।।।
ಆದುದರಿಂದ ಗುರುವರ್ಯನ ವಚನವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ, ಹೇ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ, ನಾನು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಭೂಮಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ಕಾಶ್ಯಪನದಾಗಿದೆ.
Verse 15
तदिमां त्वं गतिं वीर हन्तुं नार्हसि राघव।मनोजवं गमिष्यामि महेन्द्रं पर्वतोत्तमम्।।।।
ಆದುದರಿಂದ, ಹೇ ವೀರ ರಾಘವ, ನನ್ನ ಈ ಗತಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು ನಿನಗೆ ಯುಕ್ತವಲ್ಲ; ನಾನು ಮನೋಜವದಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತವಾದ ಮಹೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಹೊರಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 16
लोकास्त्वप्रतिमा राम निर्जितास्तपसा मया ।जहि तान् शरमुख्येन मा भूत्कालस्य पर्यय:।।।।
ಅಪ್ರತಿಮ ರಾಮನೇ! ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನು ಜಯಿಸಿದ ಲೋಕಗಳಿಗಾಗಿ—ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬಾಣದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸಂಹರಿಸು; ಕಾಲವಿಲಂಬವಾಗದಿರಲಿ.
Verse 17
अक्षय्यं मधुहन्तारं जानामि त्वां सुरेश्वरम्।धनुषोऽस्य परामर्शात् स्वस्ति तेऽस्तु परंतप।।।।
ಈ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದ ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಅಕ್ಷಯ ಮಧುಹಂತಾ—ಸುರೇಶ್ವರ ವಿಷ್ಣು—ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ. ಹೇ ಪರಂತಪ, ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ.
Verse 18
एते सुरगणास्सर्वे निरीक्षन्ते समागता:।त्वामप्रतिमकर्माणमप्रतिद्वन्द्वमाहवे।।।।
ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವ ದೇವಗಣಗಳೆಲ್ಲ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿವೆ—ಅಪ್ರತಿಮ ಕರ್ಮವಂತನೆ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದ್ವಂದ್ವಿಯಿಲ್ಲದವನೆ.
Verse 19
न चेयं मम काकुत्स्थ व्रीडा भवितुमर्हति।त्वया त्रैलोक्यनाथेन यदहं विमुखीकृत:।।।।
ಓ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ, ಇದರಿಂದ ನನಗೆ ಲಜ್ಜೆಯಾಗುವುದು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ತ್ರಿಲೋಕನಾಥನಾದ ನೀನೇ ನನ್ನನ್ನು ವಿಮುಖಗೊಳಿಸಿ ವಶಪಡಿಸಿದ್ದೀ.
Verse 20
शरमप्रतिमं राम मोक्तुमर्हसि सुव्रत।शरमोक्षे गमिष्यामि महेन्द्रं पर्वतोत्तमम्।।।।
ಓ ಸುವ್ರತ ರಾಮ, ಈ ಶರವು ಅಪ್ರತಿಮ; ಇದನ್ನು ಬಿಡುವುದು ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯ. ಶರಮೋಕ್ಷವಾದ ಬಳಿಕ ನಾನು ಮಹೇಂದ್ರನೆಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ತೆರಳುವೆನು.
Verse 21
तथा ब्रुवति रामे तु जामदग्नये प्रतापवान्।रामो दाशरथि श्श्रीमान् चिक्षेप शरमुत्तमम्।।।।
ಜಾಮದಗ್ನ್ಯನು ಹೀಗೆಂದಾಗ, ಪ್ರತಾಪವಂತನೂ ಶ್ರೀಮಂತನೂ ಆದ ದಾಶರಥಿ ರಾಮನು ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಿದನು.
Verse 22
स हतान् दृश्य रामेण स्वांल्लोकांस्तपसार्जितान्।जामदग्न्यो जगामाशु महेन्द्रं पर्वतोत्तमम्।।।।
ರಾಮನಿಂದ ತನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಲೋಕಗಳು ನಾಶವಾದುದನ್ನು ಕಂಡ ಜಮದಗ್ನ್ಯನು ತಕ್ಷಣವೇ ಪರ್ವತಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಹೇಂದ್ರಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.
Verse 23
ततो वितिमिरास्सर्वा दिशश्चोपदिशस्तथा।सुरा स्सर्षिगणा रामं प्रशशंसुरुदायुधम्।।।।
ಅನಂತರ ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳೂ ಉಪದಿಕ್ಕುಗಳೂ ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದವು; ಋಷಿಗಣಗಳೊಡನೆ ದೇವತೆಗಳು ಮಹಾಯುಧಧಾರಿ ರಾಮನನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು.
Verse 24
रामं दाशरथिं रामो जामदग्न्य: प्रशस्य च।तत: प्रदक्षिणी कृत्य जगामात्मगतिं प्रभु:।।।।
ಆಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾದ ಜಮದಗ್ನ್ಯನು ದಶರಥನಂದನ ರಾಮನನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ತನ್ನ ನಿಗದಿತ ಗತಿಗೆ ಹೊರಟನು.
Frequently Asked Questions
Rāma must respond to Paraśurāma’s aggressive challenge without violating dharma: he demonstrates superior martial capacity yet refuses lethal force because Paraśurāma is a brahmin and linked to Viśvāmitra. The dilemma is resolved by choosing a non-lethal but consequential target for the unfailing Vaiṣṇava arrow—Paraśurāma’s tapasyā-earned realms rather than his life.
Power is validated not merely by victory but by calibrated restraint and respect for social-spiritual obligations. The sarga teaches that vows (pratijñā) and moral status (brahminhood, guru-relations) shape permissible action, and that even defeat can be integrated without shame when it aligns with cosmic order.
Mahendra Mountain is named as Paraśurāma’s destination, functioning as an ascetic-geographical marker tied to his vow of not residing on earth at night. The sarga also highlights a cultural-theological landmark: the ‘Vaiṣṇava’ weapon tradition, where a divine arrow is understood as unfailing and therefore requires an ethically appropriate discharge.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.