Sarga 69
एकोनसप्ततितमः सर्गः — Daśaratha’s Departure to Videha and Marriage Arrangements
बालकाण्ड
ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯು ಕಳೆದ ನಂತರ ರಾಜ ದಶರಥನು ಆಚಾರ್ಯರು ಹಾಗೂ ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸுமಂತ್ರನಿಗೆ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಕೋಶಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಅಪಾರ ಧನ ಮತ್ತು ನಾನಾವಿಧ ರತ್ನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಹೊರಡಬೇಕು; ರಥ-ಗಜ-ಅಶ್ವ-ಪದಾತಿ ಚತುರಂಗಿಣೀ ಸೇನೆ ವಾಹನಗಳೊಂದಿಗೆ ತಕ್ಷಣ ಸಿದ್ಧವಾಗಬೇಕು; ಜನಕನ ದೂತರು ತ್ವರೆಯನ್ನು ಕೋರುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ವಿಳಂಬವಾಗದಂತೆ ವಸಿಷ್ಠ, ವಾಮದೇವ, ಜಾಬಾಲಿ, ಕಾಶ್ಯಪ, ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ, ಕಾತ್ಯಾಯನಾದಿ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳು ಮುಂಚೆ ಸಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಸಮಸ್ತ ಬಳಗ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಿದೇಹಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಅವರ ಆಗಮನವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಜನಕನು ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಆತಿಥ್ಯದ ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿ, ವೃದ್ಧ ದಶರಥನನ್ನು ‘ದಿಷ್ಟ್ಯಾ’ ಎಂದು ಮಂಗಳವಚನಗಳಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಭೇಟಿಯನ್ನು ರಾಜಕುಮಾರರ ವೀರ್ಯದ ಫಲವೆಂದು ಹೇಳಿ, ವಸಿಷ್ಠರ ಆಗಮನವನ್ನು ದೇವರಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಸಮಾನವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ರಘುವಂಶದೊಂದಿಗೆ ಬಂಧದಿಂದ ವಿಘ್ನಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗಿ ವಂಶಗೌರವ ಹೆಚ್ಚಿದೆಯೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಾತಃ ಯಜ್ಞ ಸಮಾಪ್ತಿಯಾದ ಬಳಿಕ ಋಷಿಸಮ್ಮತ ವಿವಾಹಸಂಸ್ಕಾರ ನಡೆಯಲಿ ಎಂದು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾನೆ. ದಶರಥನು ಧರ್ಮಬದ್ಧ ಸಂಯತ ವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾವವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ, ಧರ್ಮಯುಕ್ತ ಸಲಹೆಯಂತೆ ನಡೆಯುವುದಾಗಿ ಒಪ್ಪುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜರು ಪರಸ್ಪರ ಸಂತೋಷದಿಂದ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ; ಜನಕನು ಯಜ್ಞಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯರ ಮಂಗಳಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನೂ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
Shlokas
Verse 1
ततो रात्र्यां व्यतीतायां सोपाध्याय: सबान्धव:।राजा दशरथो हृष्ट स्सुमन्त्रमिदमब्रवीत्।।।।
ನಂತರ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆದುಹೋದಾಗ, ಉಪಾಧ್ಯಾಯರು ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ಹರ್ಷಿತನಾದ ರಾಜ ದಶರಥನು ಸುಮಂತ್ರನಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
Verse 2
अद्य सर्वे धनाध्यक्षा धनमादाय पुष्कलम्।व्रजन्त्वग्रे सुविहिता नानारत्नसमन्विता:।।।।
ಇಂದು ಎಲ್ಲಾ ಧನಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಬಹಳವಾದ ಧನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ನಾನಾವಿಧ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳೊಡನೆ, ಸುಸಿದ್ಧರಾಗಿ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಹೊರಡಲಿ.
Verse 3
चतुरङ्गबलं चापि शीघ्रं निर्यातु सर्वश:।ममज्ञासमकालं च यानयुग्यमनुत्तमम्।।।।
ಚತುರಂಗಿ ಸೇನೆಯೂ ಸಹ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹೊರಡಲಿ; ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯೊಡನೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಿ.
Verse 4
वसिष्ठो वामदेवश्च जाबालिरथ काश्यप:।मार्कण्डेयश्च दीर्घायु:ऋषि: कात्यायनस्तथा।।।।एते द्विजा: प्रयान्त्वग्रे स्यन्दनं योजयस्व मे।यथा कालात्ययो न स्या द्दूता हि त्वरयन्ति माम्।।।।
ವಸಿಷ್ಠ, ವಾಮದೇವ, ಜಾಬಾಲಿ, ಕಾಶ್ಯಪ, ದೀರ್ಘಾಯು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಮತ್ತು ಋಷಿ ಕಾತ್ಯಾಯನ—ಈ ದ್ವಿಜರು ಮೊದಲು ಮುಂಚೆ ಹೊರಡಲಿ. ನನ್ನ ಸ್ಯಂದನವನ್ನು ಜೂಡಿರಿ; ಕಾಲವಿಲಂಬವಾಗಬಾರದು, ದೂತರು ನನಗೆ ತ್ವರೆಯನ್ನೇ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
Verse 5
वसिष्ठो वामदेवश्च जाबालिरथ काश्यप:।मार्कण्डेयश्च दीर्घायु:ऋषि: कात्यायनस्तथा।।1.69.4।।एते द्विजा: प्रयान्त्वग्रे स्यन्दनं योजयस्व मे।यथा कालात्ययो न स्या द्दूता हि त्वरयन्ति माम्।।1.69.5।।
ವಸಿಷ್ಠ, ವಾಮದೇವ, ಜಾಬಾಲಿ, ಕಾಶ್ಯಪ, ದೀರ್ಘಾಯು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಮತ್ತು ಋಷಿ ಕಾತ್ಯಾಯನ—ಈ ದ್ವಿಜರು ಮೊದಲು ಮುಂಚೆ ಹೊರಡಲಿ. ನನ್ನ ಸ್ಯಂದನವನ್ನು ಜೂಡಿರಿ; ಕಾಲವಿಲಂಬವಾಗಬಾರದು, ದೂತರು ನನಗೆ ತ್ವರೆಯನ್ನೇ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
Verse 6
वचनात्तु नरेन्द्रस्य सा सेना चतुरङ्गिणी।राजानमृषिभि स्सार्धं व्रजन्तं पृष्ठतोऽन्वगात्।।।।
ನರೇಂದ್ರನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಚತುರಂಗಿ ಸೇನೆ, ಋಷಿಗಳೊಡನೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜನನ್ನು ಹಿಂದೆ ಹಿಂದೆ ಅನುಸರಿಸಿತು.
Verse 7
गत्वा चतुरहं मार्गं विदेहानभ्युपेयिवान्।राजा तु जनक श्श्रीमान् श्श्रुत्वा पूजामकल्पयत्।।।।
ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸಿ ಅವರು ವಿದೇಹದೇಶವನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ಅವರ ಆಗಮನವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಶ್ರೀಮಾನ್ ರಾಜ ಜನಕನು ಯೋಗ್ಯ ಪೂಜೆ-ಸತ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಆತಿಥ್ಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದನು.
Verse 8
ततो राजानमासाद्य वृद्धं दशरथं नृपम्।जनको मुदितो राजा हर्षं च परमं ययौ।।।।
ನಂತರ ಹರ್ಷಭರಿತನಾದ ರಾಜ ಜನಕನು ವೃದ್ಧನಾದ ನೃಪ ದಶರಥನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಪರಮ ಆನಂದವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು.
Verse 9
उवाच च नरश्रेष्ठो नरश्रेष्ठं मुदाऽन्वित:।स्वागतं ते महाराज दिष्ट्या प्राप्तोऽसि राघव।।।।पुत्रयोरुभयो: प्रीतिं लप्स्यसे वीर्यनिर्जिताम्।
ಮುದೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ನರಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಜನಕನು ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ದಶರಥನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು: “ಮಹಾರಾಜ, ರಾಘವ! ನಿಮಗೆ ಸ್ವಾಗತ; ದೈವಾನುಗ್ರಹದಿಂದ ನೀವು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದೀರಿ. ನಿಮ್ಮ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ—ಅವರ ವೀರ್ಯದಿಂದ ಜಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ—ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀವು ಪಡೆಯುವಿರಿ.”
Verse 10
दिष्ट्या प्राप्तो महातेजा वसिष्ठो भगवानृषि:।।।।सह सर्वैर्द्विजश्रेष्ठैर्देवैरिव शतक्रतु:।
ದಿಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಭಗವಾನ್ ಋಷಿ ವಸಿಷ್ಠರು, ಎಲ್ಲ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೊಂದಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದಾರೆ—ದೇವರೊಂದಿಗೆ ಶತಕ್ರತು ಇಂದ್ರನಂತೆ.
Verse 11
दिष्ट्या मे निर्जिता विघ्ना दिष्ट्या मे पूजितं कुलम्।।।।राघवै स्सह सम्बन्धाद्वीर्यश्रेष्ठैर्महात्मभि:।
ದಿಷ್ಟಿಯಿಂದ ನನ್ನ ವಿಘ್ನಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾದವು; ದಿಷ್ಟಿಯಿಂದ ನನ್ನ ಕುಲವು ಪೂಜಿತವಾಯಿತು—ಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಘವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧದಿಂದ.
Verse 12
श्व: प्रभाते नरेन्द्रेन्द्र निर्वर्तयितुमर्हसि।।।।यज्ञस्यान्ते नरश्रेष्ठ विवाहमृषिसम्मतम्।
ಹೇ ನರೇಂದ್ರೇಂದ್ರ, ಹೇ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ! ನಾಳೆ ಪ್ರಭಾತದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾದ ಬಳಿಕ, ಋಷಿಗಳಿಂದ ಅನುಮೋದಿತವಾದ ವಿವಾಹವನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.
Verse 13
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ऋषिमध्ये नराधिप:।।।।वाक्यं वाक्यविदां श्रेष्ठ: प्रत्युवाच महीपतिम्।
ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಋಷಿಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನರಾಧಿಪನು—ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು—ಮಹೀಪತಿಗೆ ಪ್ರತಿಯುತ್ತರ ನೀಡಿದನು.
Verse 14
प्रतिग्रहो दातृवश श्श्रृतमेतन्मया पुरा।।।।यथा वक्ष्यसि धर्मज्ञ तत्करिष्यामहे वयम्।
ಪ್ರತಿಗ್ರಹವು ದಾತನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಅವಲಂಬಿತವೆಂದು ನಾನು ಪೂರ್ವದಿಂದಲೇ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಹೇ ಧರ್ಮಜ್ಞ! ನೀವು ಹೇಳುವಂತೆ ನಾವೂ ಅದನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.
Verse 15
धर्मिष्ठं च यशस्यं च वचनं सत्यवादिन:।।।।श्रुत्वा विदेहाधिपति: परं विस्मयमागत:।।
ಸತ್ಯವಾಡಿಯ ಆ ಧರ್ಮಿಷ್ಠವೂ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದೂ ಆದ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ವಿದೇಹಾಧಿಪತಿ ಪರಮ ವಿಸ್ಮಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು.
Verse 16
तत स्सर्वे मुनिगणा: परस्परसमागमे।।हर्षेण महता युक्तास्तां निशामवसन् सुखम्।।
ನಂತರ ಎಲ್ಲಾ ಮುನಿಗಣರು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಹರ್ಷದಿಂದ ಯುಕ್ತರಾಗಿ, ಆ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಸುಖವಾಗಿ ಕಳೆಯಿದರು.
Verse 17
राजा च राघवौ पुत्रौ निशाम्य परिहर्षित:।।।।उवास परमप्रीतो जनकेन सुपूजित:।
ರಾಜನು ತನ್ನ ಪುತ್ರರಾದ ರಾಮ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ಕಂಡು ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷಗೊಂಡನು. ಜನಕನಿಂದ ಸುಪೂಜಿತನಾಗಿ, ಪರಮ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿವಾಸ ಮಾಡಿದನು.
Verse 18
जनकोऽपि महातेजा: क्रियां धर्मेण तत्त्ववित्।।।।यज्ञस्य च सुताभ्यां च कृत्वा रात्रिमुवास ह ।
ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಜನಕನು ಧರ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತವನು. ಅವನು ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರಿಯರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಯೋಗ್ಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿವಾಸ ಮಾಡಿದನು.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is the dharma-governed coordination of a royal mission: Daśaratha must respond promptly to Janaka’s summons while ensuring ritual propriety—sending wealth and jewels, mobilizing the caturaṅga army, and placing brahmin-sages in the lead to secure auspicious, legitimate proceedings.
The chapter teaches that public decisions gain legitimacy through alignment with ṛṣi-approved dharma: auspicious outcomes are framed as diṣṭi (providential favor), but they are realized through disciplined readiness, truthful speech, and adherence to ritual sequence (yajña completion followed by marriage).
Videha is the primary geographic focus, presented as Janaka’s realm of formal hospitality and sacrificial culture; culturally, the landmarks are the yajña venue, the courtly reception protocol (pūjā), and the ṛṣi-sammata vivāha performed at dawn after ritual completion.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.