Sarga 68
जनकदूतागमनम् — The Arrival of Janaka’s Messengers in Ayodhya
बालकाण्ड
ಈ ಸರ್ಗವು ಮಿಥಿಲೆಯ ಧನುರ್ಭಂಗ ಘಟನೆಯಿಂದ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ಣಯದವರೆಗೆ ಸಾಗುವ ದೌತ್ಯ–ವಿಧಿಪರ ಸೇತುವೆಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಜನಕನ ದೂತರು ಮೂರು ದಿನಗಳ ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತು ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳ ಮಾರ್ಗಶ್ರಮದಿಂದ ದಣಿದು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ದ್ವಾರಪಾಲರ ಮೂಲಕ ರಾಜದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ಬೇಡುತ್ತಾರೆ. ಸಭೆಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದ ಬಳಿಕ ಅವರು ವೃದ್ಧ ದಶರಥನಿಗೆ ವಿನಯಮಧುರ ವಚನಗಳಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಜನಕನು ಪುನಃಪುನಃ ವಿಚಾರಿಸಿದ ಕುಶಲಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ—ರಾಜ, ಆಚಾರ್ಯರು, ಪುರೋಹಿತರ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಧರ್ಮವಿಧಿಯ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅವರು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾರೆ: ಮಹಾಸಭೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮನು ದಿವ್ಯ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಮುರಿದನು; ಇದರಿಂದ ಸೀತೆಯನ್ನು ‘ವೀರ್ಯ-ಶುಲ್ಕ’—ಪರಾಕ್ರಮದ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿ—ಅರ್ಹ ವೀರನಿಗೆ ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಜನಕನ ಪೂರ್ವಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಜನಕನು ದಶರಥನ ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಕೋರಿ, ಆಚಾರ್ಯರು ಮತ್ತು ಕುಲಪುರೋಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಶೀಘ್ರ ಮಿಥಿಲೆಗೆ ಬರಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ, ಕುಮಾರರ ದರ್ಶನದಿಂದ ಎರಡೂ ಕುಲಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಆನಂದವಾಗುವುದೆಂದು ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ದೂತರ ಮಾತು ಮುಗಿದಾಗ ದಶರಥನು ಹರ್ಷಗೊಂಡು ವಸಿಷ್ಠ, ವಾಮದೇವ, ಇತರ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಮವেত ಋಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಾಮರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದ ಮೇಲೆ ರಾಜನು ಮುಂದಿನ ದಿನವೇ ಮಿಥಿಲೆಗೆ ಹೊರಡುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ—ಇದರಿಂದ ವರದಿಯಿಂದ ರಾಜಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಕಥೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
जनकेन समादिष्टा दूतास्ते क्लान्तवाहना:।त्रिरात्रमुषिता मार्गे तेऽयोध्यां प्राविशन् पुरीम्।।1.68.1।।
ಜನಕನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಹೊರಟ ಆ ದೂತರು—ಅವರ ವಾಹನಗಳು ದಣಿದಿದ್ದರೂ—ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳು ತಂಗಿ, ನಂತರ ಅಯೋಧ್ಯಾ ನಗರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು।
Verse 2
राज्ञो भवनमासाद्य द्वारस्थानिदमब्रुवन्।शीघ्रं निवेद्यतां राज्ञे दूतान्नो जनकस्य च।।1.68.2।।
ರಾಜಭವನವನ್ನು ತಲುಪಿ ದೂತರು ದ್ವಾರಪಾಲರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: “ತಕ್ಷಣ ರಾಜನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿರಿ—ನಾವು ಜನಕರಾಜನ ದೂತರು ಬಂದಿದ್ದೇವೆ.”
Verse 3
इत्युक्ता द्वारपालास्ते राघवाय न्यवेदयन्।ते राजवचनाद्दूता राजवेश्मप्रवेशिता:।ददृशुर्देवसङ्काशं वृद्धं दशरथं नृपम्।।1.68.3।।
ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ದ್ವಾರಪಾಲರು ರಘುವಂಶೀಯ ರಾಜನಿಗೆ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು. ರಾಜಾಜ್ಞೆಯಿಂದ ದೂತರು ಅರಮನೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ದೇವಸಮಾನ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ ವೃದ್ಧನಾದ ದಶರಥನನ್ನು ಕಂಡರು.
Verse 4
बद्धाञ्जलिपुटा स्सर्वे दूता विगतसाध्वसा:।राजानं प्रयता वाक्यमब्रुवन्मधुराक्षरम्।।1.68.4।।
ಎಲ್ಲ ದೂತರೂ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿ, ಅತ್ಯಂತ ವಿನಯದಿಂದ ರಾಜನಿಗೆ ಮಧುರವಾದ ಶಿಷ್ಟ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
Verse 5
मैथिलो जनको राजा साग्निहोत्रपुरस्कृतम् ।कुशलं चाव्ययं चैव सोपाध्यायपुरोहितम्।।1.68.5।।मुहुर्मुहुर्मधुरया स्नेहसंयुक्तया गिरा।जनकस्त्वां महाराज पृच्छते सपुरस्सरम्।।1.68.6।।
“ಮಹಾರಾಜ, ಮಿಥಿಲೆಯ ರಾಜ ಜನಕನು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಸಹಿತ ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಮುಂಚಿಟ್ಟು, ನಿಮ್ಮ ಕ್ಷೇಮಕುಶಲ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷಯ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ನಿಮ್ಮ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರು, ಪುರೋಹಿತರು ಹಾಗೂ ಪರಿವಾರ-ಪರಿಚಾರಕರ ಸಹಿತ ಎಲ್ಲರ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಸ्नेಹಭರಿತ ಮಧುರ ವಚನಗಳಿಂದ ಮರುಮರು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾನೆ.”
Verse 6
मैथिलो जनको राजा साग्निहोत्रपुरस्कृतम् ।कुशलं चाव्ययं चैव सोपाध्यायपुरोहितम्।।1.68.5।।मुहुर्मुहुर्मधुरया स्नेहसंयुक्तया गिरा।जनकस्त्वां महाराज पृच्छते सपुरस्सरम्।।1.68.6।।
“ಮಹಾರಾಜ, ಮಿಥಿಲೆಯ ರಾಜ ಜನಕನು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಸಹಿತ ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಮುಂಚಿಟ್ಟು, ನಿಮ್ಮ ಕ್ಷೇಮಕುಶಲ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷಯ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ನಿಮ್ಮ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರು, ಪುರೋಹಿತರು ಹಾಗೂ ಪರಿವಾರ-ಪರಿಚಾರಕರ ಸಹಿತ ಎಲ್ಲರ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಸ्नेಹಭರಿತ ಮಧುರ ವಚನಗಳಿಂದ ಮರುಮರು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾನೆ.”
Verse 7
पृष्ट्वा कुशलमव्यग्रं वैदेहो मिथिलाधिप:।कौशिकानुमते वाक्यं भवन्तमिदमब्रवीत्।।1.68.7।।
ವೈದೇಹ ಮಿಥಿಲಾಧಿಪತಿ ಜನಕನು ಅವ್ಯಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಕುಶಲವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ, ಕೌಶಿಕ (ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ)ರ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಮಗೆ ಈ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
Verse 8
पूर्वं प्रतिज्ञा विदिता वीर्यशुल्का ममात्मजा।राजानश्च कृतामर्षानिर्वीर्या विमुखीकृता:।।1.68.8।।
ಹೇ ರಾಜನ್, ಹಿಂದೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ನನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ—ಪರಾಕ್ರಮವೇ ಶುಲ್ಕವಾಗಿ ನನ್ನ ಆತ್ಮಜೆಯನ್ನು ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ನೀಡುವೆನು ಎಂಬುದು. ರಾಜರು ಶಕ್ತಿಹೀನರೆಂದು ತೋರಿ, ಕೋಪಗೊಂಡು ನಿರಾಶೆಯಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು.
Verse 9
सेयं मम सुता राजन् विश्वामित्रपुरस्सरै:।यदृच्छयागतैर्वीरैर्निर्जिता तव पुत्रकै:।।1.68.9।।
ಹೇ ರಾಜನ್, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಮುನಿಯನ್ನು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಯದೃಚ್ಛೆಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದ ನಿಮ್ಮ ಪುತ್ರರಾದ ವೀರರು ನನ್ನ ಈ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.
Verse 10
तच्च राजन् धनुर्दिव्यं मध्ये भग्नं महात्मना।रामेण हि महाराज महत्यां जनसंसदि।।1.68.10।।
ಮತ್ತು ಹೇ ರಾಜನ್, ಹೇ ಮಹಾರಾಜ! ಆ ದಿವ್ಯ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಮಹಾತ್ಮ ರಾಮನು ಮಹಾ ಜನಸಮೂಹದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಮುರಿದನು।
Verse 11
अस्मै देया मया सीता वीर्यशुल्का महात्मने।प्रतिज्ञां कर्तुमिच्छामि तदनुज्ञातुमर्हसि।।1.68.11।।
ಈ ಮಹಾತ್ಮ ವೀರನಿಗೆ ನಾನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು—ಅವಳ ವರಶುಲ್ಕವು ಪರಾಕ್ರಮವೇ. ನನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅದಕ್ಕೆ ನೀವು ಅನುಮತಿ ನೀಡುವುದು ಯುಕ್ತ.
Verse 12
सोपाध्यायो महाराज पुरोहितपुरस्सर:।शीघ्रमागच्छ भद्रं ते द्रष्टुमर्हसि राघवौ ।।1.68.12।।
ಮಹಾರಾಜನೇ, ಉಪಾಧ್ಯಾಯರೊಂದಿಗೆ, ಪುರೋಹಿತರನ್ನು ಮುಂಚಿಟ್ಟು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬನ್ನಿ; ನಿಮಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ನೀವು ಆ ಇಬ್ಬರು ರಾಘವರನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡಲು ಯೋಗ್ಯರು.
Verse 13
प्रीतिं च मम राजेन्द्र निर्वर्तयितुमर्हसि।पुत्रयोरुभयोरेव प्रीतिं त्वमपि लप्स्यसे।।1.68.13।।
ರಾಜೇಂದ್ರನೇ, ನನ್ನ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವುದು ನಿಮಗೆ ಯುಕ್ತ; ಮತ್ತು ನೀವೂ ನಿಮ್ಮ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಪಡೆಯುವಿರಿ.
Verse 14
एवं विदेहाधिपतिर्मधुरं वाक्यमब्रवीत्।।1.68.14।।विश्वामित्राभ्यनुज्ञात श्शतानन्दमते स्थित:।इत्युक्त्वा विरता दूता राजगौरवशङ्किता:।।1.68.15।।
ಹೀಗೆ ವಿದೇಹಾಧಿಪತಿಯಾದ ರಾಜನು ಮಧುರ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು. ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಶತಾನಂದರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ, ದೂತರು ಇದನ್ನು ಹೇಳಿ ನಿಂತರು—ರಾಜನಿಗೆ ಗೌರವದಿಂದ ಸಂಕುಚಿತರಾದರು.
Verse 15
एवं विदेहाधिपतिर्मधुरं वाक्यमब्रवीत्।।1.68.14।।विश्वामित्राभ्यनुज्ञात श्शतानन्दमते स्थित:।इत्युक्त्वा विरता दूता राजगौरवशङ्किता:।।1.68.15।।
ದೂತರ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜನು ಪರಮ ಹರ್ಷಿತನಾಗಿ, ವಸಿಷ್ಠ, ವಾಮದೇವ ಹಾಗೂ ಇತರ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.
Verse 16
दूतवाक्यं च तच्छ्रुत्वा राजा परमहर्षित:।वसिष्ठं वामदेवं च मन्त्रिणोऽन्यांश्च सोऽब्रवीत्।।1.68.16।।
ದೂತರ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜನು ಪರಮ ಹರ್ಷಿತನಾಗಿ, ವಸಿಷ್ಠ, ವಾಮದೇವ ಹಾಗೂ ಇತರ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.
Verse 17
गुप्त: कुशिकपुत्रेण कौसल्यानन्दवर्धन:।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा विदेहेषु वसत्यसौ।।1.68.17।।
ಕುಶಿಕಪುತ್ರ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರ ಗುಪ್ತ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ, ಕೌಸಲ್ಯಾನಂದವರ್ಧನನಾದ ಶ್ರೀರಾಮನು ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ವಿದೇಹದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
Verse 18
दृष्टवीर्यस्तु काकुत्स्थो जनकेन महात्मना।सम्प्रदानं सुतायास्तु राघवे कर्तुमिच्छति।।1.68.18।।
ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ರಾಮನ ವೀರ್ಯವನ್ನು ಕಂಡ ಮಹಾತ್ಮ ಜನಕನು ರಾಘವನಿಗೆ ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ವಿವಾಹಾರ್ಥವಾಗಿ ಸಮರ್ಪಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 19
यदि वो रोचते वृत्तं जनकस्य महात्मन:।पुरीं गच्छामहे शीघ्रं मा भूत्कालस्य पर्यय:।।1.68.19।।
ಮಹಾತ್ಮ ಜನಕನ ಈ ನಿರ್ಧಾರ ನಿಮಗೆ ರುಚಿಸಿದರೆ, ಕಾಲವಿಲಂಬವಾಗದಂತೆ ನಾವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೊರಡೋಣ.
Verse 20
ಎಲ್ಲ ಮಹರ್ಷಿಗಳೊಡನೆ ಮಂತ್ರಿಗಳು “ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದರು. ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ರಾಜನು ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ, “ನಾಳೆ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿರಿ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
Verse 21
जनकेन समादिष्टा दूतास्ते क्लान्तवाहना:।त्रिरात्रमुषिता मार्गे तेऽयोध्यां प्राविशन् पुरीम्।।1.68.1।।
ಜನಕನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಿಯೋಜಿತರಾದ ಆ ದೂತರು, ವಾಹನಗಳು ಕ್ಲಾಂತವಾದರೂ, ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳು ತಂಗಿ, ಕೊನೆಗೆ ಅಯೋಧ್ಯಾ ನಗರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Janaka’s activation of his public vow: having witnessed Rāma’s prowess, he declares Sītā “fit to be given” as vīrya-śulka and seeks Daśaratha’s consent to fulfill the pledge. The ethical emphasis is on vow-keeping under public scrutiny and on ensuring legitimacy through proper royal consent rather than unilateral action.
The chapter models dharma as institutionally mediated truth: extraordinary personal capability (Rāma’s feat) must be translated into socially valid outcomes through respectful speech, ritual propriety, and consultation with sages and ministers. Right action is shown as both principled and procedurally sound.
Geographically, the movement from Mithilā/Videha to Ayodhyā frames inter-kingdom alliance-making. Culturally, the court protocol (gatekeepers, formal audience), the prominence of agnihotra (sacred fire), and the public assembly (janasamsad) highlight how ritual and civic institutions certify major decisions like marriage and succession-linked alliances.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.