Sarga 6
अयोध्यावर्णनम् — Description of Ayodhya under Daśaratha
बालकाण्ड
ಈ ಆರನೆಯ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ರಾಜ ದಶರಥನ ರಾಜಧರ್ಮಸಂಪನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ವೇದವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು, ಸರ್ವಸಂಗ್ರಹ (ಆಡಳಿತ)ದಲ್ಲಿ ಕುಶಲರು, ದೂರದರ್ಶಿಗಳು, ನಗರ–ಜನಪದಕ್ಕೆ ಪ್ರಿಯರು, ಯುದ್ಧವೀರರು, ಯಜ್ಞಪರಾಯಣರು, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯರು; ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮನುನಂತೆ ಪ್ರಜಾರಕ್ಷಕವೆಂದು ಉಪಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಶೌಚಾಚಾರದ ಚಿತ್ರಣ ಬರುತ್ತದೆ. ನಾಗರಿಕರು ಅಲಂಕೃತರು, ಸುಸಜ್ಜಿತರು, ಆಹಾರ–ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧರು; ದೃಶ್ಯ ದಾರಿದ್ರ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕಳ್ಳತನ, ಕ್ರೂರತೆ, ನಾಸ್ತಿಕತೆ, ಅಸತ್ಯ, ಅಸಮರ್ಥತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಶಾಂತಿ ಇವುಗಳ ಅಭಾವವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳಿ, ದಾನಶೀಲತೆ, ಭೋಜನತೃಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಾಮ–ಕ್ರೋಧಾದಿಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸ್ವಧರ್ಮನಿಷ್ಠರು, ವೇದಾಂಗವಿದರು, ಅಧ್ಯಯನ–ದಾನಗಳಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರು; ದಾನ ಸ್ವೀಕಾರದಲ್ಲಿಯೂ ಗೃಹಜೀವನದಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಯಮಿಗಳು. ವರ್ಣಸಂಬಂಧಗಳು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ—ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ, ವೈಶ್ಯರು ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ಅನುಗುಣರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಶೂದ್ರರು ಮೂರು ವರ್ಣಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಸೈನ್ಯ–ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಪತ್ತು—ವೀರ ಯೋಧರು, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇಶಗಳ ಉತ್ತಮ ಅಶ್ವಗಳು, ಖ್ಯಾತ ವಂಶಗಳ ಬಲಿಷ್ಠ ಗಜಗಳು—ವರ್ಣನೆಯೊಂದಿಗೆ, ಸುದೃಢ ಕೋಟೆಯ ಅಜೇಯ ನಗರವನ್ನು ಇಂದ್ರಸಮಾನ ರಾಜನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನೆಂದು ಸರ್ಗ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
. तस्यां पुर्यामयोध्यायां वेदवित्सर्वसङ्ग्रह: ।दीर्घदर्शी महातेजा: पौरजानपदप्रिय: ।।1.6.1।। इक्ष्वाकूणामतिरथो यज्वा धर्मरतो वशी ।महर्षिकल्पो राजर्षिस्त्रिषु लोकेषु विश्रुत: ।।1.6.2।। बलवान्निहतामित्रो मित्रवान्विजितेन्द्रिय: ।धनैश्च सङ्ग्रहैश्चान्यैश्शक्रवैश्रवणोपम: ।।1.6.3।। यथा मनुर्महातेजा लोकस्य परिरक्षिता ।तथा दशरथो राजा वसञ्जगदपालयत् ।। 1.6.4।।
ಅಯೋಧ್ಯಾ ನಗರಿಯಲ್ಲಿ ದಶರಥನೆಂಬ ರಾಜನು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು—ವೇದವಿದ್ವಾಂಸ, ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧ, ದೂರದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ, ಪೌರಜನಪದರಿಗೆ ಪ್ರಿಯ. ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದಲ್ಲಿ ಅತಿರಥ, ಯಜ್ಞಕರ್ತ, ಧರ್ಮಪರಾಯಣ ಹಾಗೂ ವಶೀಭೂತ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿರುವ ಶಾಸಕ; ಮಹರ್ಷಿಸಮಾನ ರಾಜರ್ಷಿ, ತ್ರಿಲೋಕದಲ್ಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಬಲವಂತ, ಶತ್ರುನಾಶಕ, ಮಿತ್ರಸಂಪನ್ನ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಜಯಿ; ಐಶ್ವರ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರ-ಕುಬೇರರಿಗೆ ಸಮಾನ. ಹೇಗೆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಮನು ಲೋಕವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ ದಶರಥ ರಾಜನು ಜಗತ್ತನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದನು.
Verse 2
. तस्यां पुर्यामयोध्यायां वेदवित्सर्वसङ्ग्रह: ।दीर्घदर्शी महातेजा: पौरजानपदप्रिय: ।।1.6.1।। इक्ष्वाकूणामतिरथो यज्वा धर्मरतो वशी ।महर्षिकल्पो राजर्षिस्त्रिषु लोकेषु विश्रुत: ।।1.6.2।। बलवान्निहतामित्रो मित्रवान्विजितेन्द्रिय: ।धनैश्च सङ्ग्रहैश्चान्यैश्शक्रवैश्रवणोपम: ।।1.6.3।। यथा मनुर्महातेजा लोकस्य परिरक्षिता ।तथा दशरथो राजा वसञ्जगदपालयत् ।। 1.6.4।।
ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದಲ್ಲಿ ದಶರಥನು ಅತಿರಥನಾಗಿದ್ದನು—ಯಜ್ಞಕರ್ತ, ಧರ್ಮಪರಾಯಣ, ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹಿ; ಮಹರ್ಷಿಸಮಾನ ರಾಜರ್ಷಿಯಾಗಿ ತ್ರಿಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು.
Verse 3
. तस्यां पुर्यामयोध्यायां वेदवित्सर्वसङ्ग्रह: ।दीर्घदर्शी महातेजा: पौरजानपदप्रिय: ।।1.6.1।। इक्ष्वाकूणामतिरथो यज्वा धर्मरतो वशी ।महर्षिकल्पो राजर्षिस्त्रिषु लोकेषु विश्रुत: ।।1.6.2।। बलवान्निहतामित्रो मित्रवान्विजितेन्द्रिय: ।धनैश्च सङ्ग्रहैश्चान्यैश्शक्रवैश्रवणोपम: ।।1.6.3।। यथा मनुर्महातेजा लोकस्य परिरक्षिता ।तथा दशरथो राजा वसञ्जगदपालयत् ।। 1.6.4।।
ಅವನು ಬಲವಂತನು, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದವನು, ಮಿತ್ರಸಂಪನ್ನನು, ಇಂದ್ರಿಯಜಿತನು; ಧನದಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಗ್ರಹಸಂಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ) ಮತ್ತು ವೈಶ್ರವಣ (ಕುಬೇರ)ರಿಗೆ ಸಮಾನನಾಗಿದ್ದನು.
Verse 4
. तस्यां पुर्यामयोध्यायां वेदवित्सर्वसङ्ग्रह: ।दीर्घदर्शी महातेजा: पौरजानपदप्रिय: ।।1.6.1।। इक्ष्वाकूणामतिरथो यज्वा धर्मरतो वशी ।महर्षिकल्पो राजर्षिस्त्रिषु लोकेषु विश्रुत: ।।1.6.2।। बलवान्निहतामित्रो मित्रवान्विजितेन्द्रिय: ।धनैश्च सङ्ग्रहैश्चान्यैश्शक्रवैश्रवणोपम: ।।1.6.3।। यथा मनुर्महातेजा लोकस्य परिरक्षिता ।तथा दशरथो राजा वसञ्जगदपालयत् ।। 1.6.4।।
ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಮನು ಲೋಕವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪರಿರಕ್ಷಿಸಿದನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ ರಾಜ ದಶರಥನು ಜಗತ್ತನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸಿದನು.
Verse 5
तेन सत्याभिसन्धेन त्रिवर्गमनुतिष्ठता ।पालिता सा पुरी श्रेष्ठा इन्द्रेणेवामरावती ।।1.6.5।।
ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೃಢನಾಗಿ ತ್ರಿವರ್ಗವನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವ ಆ ರಾಜನಿಂದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಗರಿ ಇಂದ್ರನು ಅಮರಾವತಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವಂತೆ ಪಾಲಿತವಾಯಿತು.
Verse 6
तस्मिन्पुरवरे हृष्टा धर्मात्मानो बहुश्रुता: ।नरास्तुष्टा धनैस्स्वैस्स्वैरलुब्धास्सत्यवादिन: ।।1.6.6।।
ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಗರದಲ್ಲಿ ಜನರು ಹರ್ಷಿತರಾಗಿದ್ದರು—ಧರ್ಮಾತ್ಮರು, ಬಹುಶ್ರುತರು, ತಮ್ಮ ಧನದಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತರು, ನಿರ್ಲೋಭರು, ಸತ್ಯವಚನಿಗಳು.
Verse 7
नाल्पसन्निचय: कश्चिदासीत्तस्मिन् पुरोत्तमे ।कुटुम्बी यो ह्यसिद्धार्थोऽगवाश्वधनधान्यवान् ।।1.6.7।।
ಆ ಪುರೋತ್ತಮದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಚಯದ ಗೃಹಸ್ಥ ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಯಾರೂ ಅಸಿದ್ಧಾರ್ಥನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ—ಮನೆಮನೆಗೂ ಹಸು, ಕುದುರೆ, ಧನ ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿತ್ತು.
Verse 8
कामी वा न कदर्यो वा नृशंस: पुरुष: क्वचित् ।द्रष्टुं शक्यमयोध्यायान्नाविद्वान्न च नास्तिक: ।।1.6.8।।
ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಮವಶನಾದವನು, ಕದರ್ಯನು ಅಥವಾ ನೃಶಂಸನು ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ; ಅಜ್ಞಾನಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ನಾಸ್ತಿಕನೂ ಇಲ್ಲ.
Verse 9
सर्वे नराश्च नार्यश्च धर्मशीलास्सुसंयता: ।उदिताश्शीलवृत्ताभ्यां महर्षय इवामला: ।।1.6.9।।
ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪುರುಷರೂ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಧರ್ಮಶೀಲರು, ಸುಸಂಯಮಿಗಳಾಗಿದ್ದರು; ಸತ್ಶೀಲ ಮತ್ತು ಸದುಪಚಾರದಿಂದ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳಂತೆ ನಿರ್ಮಲರೂ ಪವಿತ್ರರೂ ಆಗಿದ್ದರು.
Verse 10
नाकुण्डली नामकुटी नास्रग्वी नाल्पभोगवान् ।नामृष्टो नानुलिप्ताङ्गो नासुगन्धश्च विद्यते ।।1.6.10।।
ಆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಶಿರೋಭೂಷಣವಿಲ್ಲದೆ, ಅಥವಾ ಹಾರವಿಲ್ಲದೆ ಯಾರೂ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ; ಯಾರೂ ಅಲ್ಪಭೋಗಿಗಳಿರಲಿಲ್ಲ; ಅಶುದ್ಧನಾಗಿಯೂ, ಲೇಪನವಿಲ್ಲದ ಅಂಗಗಳೊಡನೆಯೂ, ಸುಗಂಧವಿಲ್ಲದವನಾಗಿಯೂ ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.
Verse 11
नामृष्टभोजी नादाता नाप्यनङ्गदनिष्कधृक् ।नाहस्ताभरणो वाऽपि दृश्यते नाप्यनात्मवान् ।।1.6.11।।
ಯಾರೂ ಅತೃಪ್ತಿಯಾಗಿ ಊಟಮಾಡುವವರಿರಲಿಲ್ಲ, ಯಾರೂ ದಾನವಿಲ್ಲದವರಿರಲಿಲ್ಲ; ಅಂಗದ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕ (ಕಂಠಾಭರಣ)ವಿಲ್ಲದೆ, ಕೈಭೂಷಣವಿಲ್ಲದೆ ಯಾರೂ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸಂಯಮವಿಲ್ಲದವನು ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.
Verse 12
नानाहिताग्निर्नायज्वा न क्षुद्रो वा न तस्कर: ।कश्चिदासीदयोध्यायान्न च निर्वृत्तसङ्कर: ।।1.6.12।।
ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಗಳನ್ನು (ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿ) ಪಾಲಿಸದೆ ಇರುವವನು, ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸದವನು ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ; ನೀಚಮನಸ್ಸಿನವನು ಇಲ್ಲ, ಕಳ್ಳನೂ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ; ವರ್ಣಸಂಕರದ ಅಶಾಂತಿಯೂ ಅಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.
Verse 13
स्वकर्मनिरता नित्यं ब्राह्मणा विजितेन्द्रिया: ।दानाध्ययनशीलाश्च संयताश्च परिग्रहे ।।1.6.13।।
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ನಿತ್ಯವೂ ಸ್ವಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವರಾಗಿ, ದಾನ ಹಾಗೂ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾಗಿದ್ದು, ಪರಿಗ್ರಹ—ಸ್ವೀಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸಂಯಮಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.
Verse 14
न नास्तिको नानृतको न कश्चिदबहुश्रुत: ।नासूयको न चाऽशक्तो नाविद्वान्विद्यते तदा ।।1.6.14।।
ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾಸ್ತಿಕನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಅಸತ್ಯವಾಡುವವನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಅಲ್ಪಶ್ರುತನು ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಅಸೂಯೆಯವನು ಇಲ್ಲ, ಅಶಕ್ತನೂ ಇಲ್ಲ—ಯಥಾರ್ಥ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದವನು ಯಾರೂ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 15
नाषडङ्गविदत्रासीन्नाव्रतो नासहस्रद: ।न दीन: क्षिप्तचित्तो वा व्यथितो वाऽपि कश्चन ।।1.6.15।।
ಅಲ್ಲಿ ಷಡಂಗ (ವೇದಾಂಗ) ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನಿಯೊಬ್ಬನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ; ವ್ರತವಿಲ್ಲದವನು ಇಲ್ಲ; ಸಹಸ್ರದಾನ ನೀಡದವನು ಕೂಡ ಇರಲಿಲ್ಲ; ದೀನನೂ, ಚಿತ್ತವಿಕ್ಷಿಪ್ತನೂ, ವ್ಯಥಿತನೂ ಯಾರೂ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 16
कश्चिन्नरो वा नारी वा नाश्रीमान्नाप्यरूपवान् ।द्रष्टुं शक्यमयोध्यायां नापि राजन्यभक्तिमान् ।।1.6.16।।
ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಹೀನನಾದ ಅಥವಾ ರೂಪಹೀನನಾದ ಯಾವುದೇ ಪುರುಷನೂ ಸ್ತ್ರೀಯೂ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ರಾಜನಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದವನು ಯಾರೂ ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 17
वर्णेष्वग्र्यचतुर्थेषु देवतातिथिपूजका:।कृतज्ञाश्च वदान्याश्च शूरा विक्रमसंयुता: ।।1.6.17।। दीर्घायुषो नरास्सर्वे धर्मं सत्यं च संश्रिता: ।सहिता: पुत्रपौत्रैश्च नित्यं स्त्रीभि: पुरोत्तमे ।।1.6.18।।
ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯರಾದ ಅವರು ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆಯಲ್ಲೂ ಅತಿಥಿ ಸತ್ಕಾರದಲ್ಲೂ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು; ಕೃತಜ್ಞರು, ದಾನಶೀಲರು, ಶೂರರು, ಪರಾಕ್ರಮಸಂಪನ್ನರು ಆಗಿದ್ದರು.
Verse 18
वर्णेष्वग्र्यचतुर्थेषु देवतातिथिपूजका:।कृतज्ञाश्च वदान्याश्च शूरा विक्रमसंयुता: ।।1.6.17।। दीर्घायुषो नरास्सर्वे धर्मं सत्यं च संश्रिता: ।सहिता: पुत्रपौत्रैश्च नित्यं स्त्रीभि: पुरोत्तमे ।।1.6.18।।
ಎಲ್ಲ ಪುರುಷರೂ ದೀರ್ಘಾಯುಷಿಗಳಾಗಿ ಧರ್ಮಸತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗಿದ್ದರು; ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪುತ್ರ-ಪೌತ್ರರು ಹಾಗೂ ಪತ್ನಿಯರೊಂದಿಗೆ ಸದಾ ಒಟ್ಟಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 19
क्षत्रं ब्रह्ममुखं चासीद्वैश्या: क्षत्रमनुव्रता: ।शूद्रास्स्वधर्मनिरतास्त्रीन्वर्णानुपचारिण: ।।1.6.19।।
ಕ್ಷತ್ರಿಯ ವರ್ಣವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿತ್ತು; ವೈಶ್ಯರು ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಶೂದ್ರರು ಸ್ವಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿ ಉಳಿದ ಮೂರು ವರ್ಣಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 20
सा तेनेक्ष्वाकुनाथेन पुरी सुपरिरक्षिता ।यथा पुरस्तान्मनुना मानवेन्द्रेण धीमता ।।1.6.20।।
ಆ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುನಾಥನಿಂದ ಆ ನಗರವು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಆಡಳಿತಗೊಂಡಿತು; ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮಾನವೇಂದ್ರ ಮನು ಹೇಗೆ ಪಾಲಿಸಿದ್ದನೋ ಹಾಗೆಯೇ.
Verse 21
योधानामग्निकल्पानां पेशलानाममर्षिणाम् ।सम्पूर्णा कृतविद्यानां गुहा केसरिणामिव ।।1.6.21।।
ಅದು ಯೋಧರಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು—ಅಗ್ನಿಸಮಾನ ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳು, ನಿಪುಣರು ಮತ್ತು ಅಚಲರು, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತರಬೇತಿಗೊಂಡವರು—ಪರ್ವತಗುಹೆ ಸಿಂಹಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವಂತೆ ॥1.6.21॥
Verse 22
काम्भोजविषये जातैर्बाह्लीकैश्च हयोत्तमै: ।वनायुजैर्नदीजैश्च पूर्णा हरिहयोत्तमै:।।1.6.22।।
ಅದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಶ್ವಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿತ್ತು—ಕಾಂಭೋಜ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ, ಬಾಹ್ಲೀಕದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕುದುರೆಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ವನಾಯು ಮತ್ತು ನದೀಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವು—ಹರಿ-ಅಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆನ್ನಲ್ಪಡುವ ವಾಜಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು ॥1.6.22॥
Verse 23
विन्ध्यपर्वतजैर्मत्तै: पूर्णा हैमवतैरपि ।मदान्वितैरतिबलैर्मातङ्गै: पर्वतोपमै: ।।1.6.23।। ऐरावतकुलीनैश्च महापद्मकुलैस्तथा ।अञ्जनादपि निष्पन्नैर्वामनादपि च द्विपैः ।।1.6.24।।
ಅದು ವಿನ್ಧ್ಯಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರೂ ಹಿಮವತ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರೂ ಆದ ಮದಮತ್ತ ಗಜಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು—ಮದದಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತ, ಅತಿಬಲಶಾಲಿ, ಪರ್ವತಸಮಾನ ದೇಹಧಾರಿಗಳು ॥1.6.23॥
Verse 24
विन्ध्यपर्वतजैर्मत्तै: पूर्णा हैमवतैरपि ।मदान्वितैरतिबलैर्मातङ्गै: पर्वतोपमै: ।।1.6.23।। ऐरावतकुलीनैश्च महापद्मकुलैस्तथा ।अञ्जनादपि निष्पन्नैर्वामनादपि च द्विपैः ।।1.6.24।।
ಅಲ್ಲಿ ಐರಾವತ ವಂಶದವರೂ, ಮಹಾಪದ್ಮ ಕುಲದವರೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಅಂಜನದಿಂದಲೂ ವಾಮನದಿಂದಲೂ ಉತ್ಪನ್ನರಾದ—ಉನ್ನತ ಕುಲೀನ ದ್ವಿಪಗಳೂ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದ್ದರು ॥1.6.24॥
Verse 25
भद्रैर्मन्द्रैर्मृगैश्चैव भद्रमन्द्रमृगैस्तथा।भद्रमन्द्रैर्भद्रमृगैर्मृगमन्द्रैश्च सा पुरी।नित्यमत्तैस्सदा पूर्णा नागैरचलसन्निभै:।।1.6.25।।
ಆ ಪುರಿ ಭದ್ರ, ಮಂದ್ರ, ಮೃಗ ಎಂಬ ಪ್ರಕಾರಗಳೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಭದ್ರ-ಮಂದ್ರ, ಭದ್ರ-ಮೃಗ, ಮೃಗ-ಮಂದ್ರ ಎಂಬ ಮಿಶ್ರ ಜಾತಿಗಳೂ ಆದ—ನಿತ್ಯ ಮದಮತ್ತ, ಅಚಲಸಮಾನ ನಾಗಗಳಿಂದ ಸದಾ ತುಂಬಿತ್ತು ॥1.6.25॥
Verse 26
सा योजने च द्वे भूय: सत्यनामा प्रकाशते ।यस्यां दशरथो राजा वसन् जगदपालयत् ।।1.6.26।।
ಆ ನಗರವು ಇನ್ನೂ ಎರಡು ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ತನ್ನ ಸತ್ಯನಾಮಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಅಲ್ಲಿ ರಾಜ ದಶರಥನು ವಾಸಿಸಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 27
तां पुरीं स महातेजा राजा दशरथो महान् ।शशास शमितामित्रो नक्षत्राणीव चन्द्रमा: ।।1.6.27।।
ಆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಮಹಾರಾಜ ದಶರಥನು—ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಿದವನು—ಚಂದ್ರನು ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಆಳುವಂತೆ ಆ ಪುರಿಯನ್ನು ಆಳಿದನು.
Verse 28
तां सत्यनामां दृढतोरणार्गलांगृहैर्विचित्रैरुपशोभितां शिवाम् ।पुरीमयोध्यां नृसहस्रसङ्कुलांशशास वै शक्रसमो महीपति: ।।1.6.28।।
ಸತ್ಯನಾಮವಂತಿಯಾದ, ದೃಢ ತೋರಣಗಳೂ ಅರ್ಗಳಗಳೂಳ್ಳ ಸುರಕ್ಷಿತ, ವಿಚಿತ್ರ ಗೃಹಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ, ಶುಭವಾದ, ಸಾವಿರಾರು ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿದ ಅಯೋಧ್ಯಾ ಪುರಿಯನ್ನು ಶಕ್ರಸಮಾನ ಮಹೀಪತಿ ದಶರಥನು ದೃಢವಾಗಿ ಆಳಿದನು.
Verse 29
ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ನಾಸ್ತಿಕನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಅಸತ್ಯವಾಡುವವನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಅಲ್ಪಶ್ರುತನು ಇಲ್ಲ, ಅಸೂಯೆಯವನು ಇಲ್ಲ; ಅಶಕ್ತನೂ ಇಲ್ಲ, ಅವಿದ್ಯಾವಂತನೂ ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.
Frequently Asked Questions
Rather than a single crisis, the sarga presents an ethical benchmark: Daśaratha’s active practice of rājadhrama—truthfulness, protection, sacrificial duty, and self-mastery—paired with a civic culture where theft, deceit, and irreligion are stated to be absent. The ‘action’ is the depiction of governance as moral administration.
The chapter teaches that political stability is inseparable from personal discipline and public virtue: a ruler’s satya, yajña-oriented duty, and control of senses are mirrored by citizens’ contentment, charity, and restraint. Prosperity is portrayed as the fruit of dharmic order rather than mere accumulation.
Ayodhyā is highlighted as ‘satyanāmā’ (true to its name, invincible) with strong gates and locks; culturally, the sarga emphasizes Vedic learning, Vedāṅga mastery, agnihotra/sacrificial fires, and dāna. It also references horse regions (Kambhoja, Bāhlīka, Vanāyu, Sindhu) and elephant origins/lineages (Vindhya, Himavat, Airāvata, Mahāpadma, Añjana, Vāmana).
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.