Sarga 6

Verses 1-4

. तस्यां पुर्यामयोध्यायां वेदवित्सर्वसङ्ग्रहः ।दीर्घदर्शी महातेजाः पौरजानपदप्रियः ॥१॥इक्ष्वाकूणामतिरथो यज्वा धर्मरतो वशी ।महर्षिकल्पो राजर्षिस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ॥२॥बलवान्निहतामित्रो मित्रवान्विजितेन्द्रियः ।धनैश्च सङ्ग्रहैश्चान्यैश्शक्रवैश्रवणोपमः ॥३॥यथा मनुर्महातेजा लोकस्य परिरक्षिता ।तथा दशरथो राजा वसञ्जगदपालयत् ॥४॥

ಅಯೋಧ್ಯಾ ನಗರಿಯಲ್ಲಿ ದಶರಥನೆಂಬ ರಾಜನು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು—ವೇದವಿದ್ವಾಂಸ, ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧ, ದೂರದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ, ಪೌರಜನಪದರಿಗೆ ಪ್ರಿಯ. ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದಲ್ಲಿ ಅತಿರಥ, ಯಜ್ಞಕರ್ತ, ಧರ್ಮಪರಾಯಣ ಹಾಗೂ ವಶೀಭೂತ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿರುವ ಶಾಸಕ; ಮಹರ್ಷಿಸಮಾನ ರಾಜರ್ಷಿ, ತ್ರಿಲೋಕದಲ್ಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಬಲವಂತ, ಶತ್ರುನಾಶಕ, ಮಿತ್ರಸಂಪನ್ನ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಜಯಿ; ಐಶ್ವರ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರ-ಕುಬೇರರಿಗೆ ಸಮಾನ. ಹೇಗೆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಮನು ಲೋಕವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ ದಶರಥ ರಾಜನು ಜಗತ್ತನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದನು.

Verse 5

तेन सत्याभिसन्धेन त्रिवर्गमनुतिष्ठता ।पालिता सा पुरी श्रेष्ठा इन्द्रेणेवामरावती ॥५॥

ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೃಢನಾಗಿ ತ್ರಿವರ್ಗವನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವ ಆ ರಾಜನಿಂದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಗರಿ ಇಂದ್ರನು ಅಮರಾವತಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವಂತೆ ಪಾಲಿತವಾಯಿತು.

Verse 6

तस्मिन्पुरवरे हृष्टा धर्मात्मानो बहुश्रुताः ।नरास्तुष्टा धनैस्स्वैस्स्वैरलुब्धास्सत्यवादिनः ॥६॥

ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಗರದಲ್ಲಿ ಜನರು ಹರ್ಷಿತರಾಗಿದ್ದರು—ಧರ್ಮಾತ್ಮರು, ಬಹುಶ್ರುತರು, ತಮ್ಮ ಧನದಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತರು, ನಿರ್ಲೋಭರು, ಸತ್ಯವಚನಿಗಳು.

Verse 7

नाल्पसन्निचयः कश्चिदासीत्तस्मिन् पुरोत्तमे ।कुटुम्बी यो ह्यसिद्धार्थोऽगवाश्वधनधान्यवान् ॥७॥

ಆ ಪುರೋತ್ತಮದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಚಯದ ಗೃಹಸ್ಥ ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಯಾರೂ ಅಸಿದ್ಧಾರ್ಥನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ—ಮನೆಮನೆಗೂ ಹಸು, ಕುದುರೆ, ಧನ ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿತ್ತು.

Verse 8

कामी वा न कदर्यो वा नृशंसः पुरुषः क्वचित् ।द्रष्टुं शक्यमयोध्यायान्नाविद्वान्न च नास्तिकः ॥८॥

ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಮವಶನಾದವನು, ಕದರ್ಯನು ಅಥವಾ ನೃಶಂಸನು ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ; ಅಜ್ಞಾನಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ನಾಸ್ತಿಕನೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 9

सर्वे नराश्च नार्यश्च धर्मशीलास्सुसंयताः ।उदिताश्शीलवृत्ताभ्यां महर्षय इवामलाः ॥९॥

ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪುರುಷರೂ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಧರ್ಮಶೀಲರು, ಸುಸಂಯಮಿಗಳಾಗಿದ್ದರು; ಸತ್ಶೀಲ ಮತ್ತು ಸದುಪಚಾರದಿಂದ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳಂತೆ ನಿರ್ಮಲರೂ ಪವಿತ್ರರೂ ಆಗಿದ್ದರು.

Verse 10

नाकुण्डली नामकुटी नास्रग्वी नाल्पभोगवान् ।नामृष्टो नानुलिप्ताङ्गो नासुगन्धश्च विद्यते ॥१०॥

ಆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಶಿರೋಭೂಷಣವಿಲ್ಲದೆ, ಅಥವಾ ಹಾರವಿಲ್ಲದೆ ಯಾರೂ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ; ಯಾರೂ ಅಲ್ಪಭೋಗಿಗಳಿರಲಿಲ್ಲ; ಅಶುದ್ಧನಾಗಿಯೂ, ಲೇಪನವಿಲ್ಲದ ಅಂಗಗಳೊಡನೆಯೂ, ಸುಗಂಧವಿಲ್ಲದವನಾಗಿಯೂ ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.

Verse 11

नामृष्टभोजी नादाता नाप्यनङ्गदनिष्कधृक् ।नाहस्ताभरणो वाऽपि दृश्यते नाप्यनात्मवान् ॥११॥

ಯಾರೂ ಅತೃಪ್ತಿಯಾಗಿ ಊಟಮಾಡುವವರಿರಲಿಲ್ಲ, ಯಾರೂ ದಾನವಿಲ್ಲದವರಿರಲಿಲ್ಲ; ಅಂಗದ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕ (ಕಂಠಾಭರಣ)ವಿಲ್ಲದೆ, ಕೈಭೂಷಣವಿಲ್ಲದೆ ಯಾರೂ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸಂಯಮವಿಲ್ಲದವನು ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.

Verse 12

नानाहिताग्निर्नायज्वा न क्षुद्रो वा न तस्करः ।कश्चिदासीदयोध्यायान्न च निर्वृत्तसङ्करः ॥१२॥

ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಗಳನ್ನು (ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿ) ಪಾಲಿಸದೆ ಇರುವವನು, ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸದವನು ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ; ನೀಚಮನಸ್ಸಿನವನು ಇಲ್ಲ, ಕಳ್ಳನೂ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ; ವರ್ಣಸಂಕರದ ಅಶಾಂತಿಯೂ ಅಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

Verse 13

स्वकर्मनिरता नित्यं ब्राह्मणा विजितेन्द्रियाः ।दानाध्ययनशीलाश्च संयताश्च परिग्रहे ॥१३॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ನಿತ್ಯವೂ ಸ್ವಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವರಾಗಿ, ದಾನ ಹಾಗೂ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾಗಿದ್ದು, ಪರಿಗ್ರಹ—ಸ್ವೀಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸಂಯಮಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.

Verse 14

न नास्तिको नानृतको न कश्चिदबहुश्रुतः ।नासूयको न चाऽशक्तो नाविद्वान्विद्यते तदा ॥१४॥

ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾಸ್ತಿಕನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಅಸತ್ಯವಾಡುವವನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಅಲ್ಪಶ್ರುತನು ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಅಸೂಯೆಯವನು ಇಲ್ಲ, ಅಶಕ್ತನೂ ಇಲ್ಲ—ಯಥಾರ್ಥ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದವನು ಯಾರೂ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ.

Verse 15

नाषडङ्गविदत्रासीन्नाव्रतो नासहस्रदः ।न दीनः क्षिप्तचित्तो वा व्यथितो वाऽपि कश्चन ॥१५॥

ಅಲ್ಲಿ ಷಡಂಗ (ವೇದಾಂಗ) ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನಿಯೊಬ್ಬನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ; ವ್ರತವಿಲ್ಲದವನು ಇಲ್ಲ; ಸಹಸ್ರದಾನ ನೀಡದವನು ಕೂಡ ಇರಲಿಲ್ಲ; ದೀನನೂ, ಚಿತ್ತವಿಕ್ಷಿಪ್ತನೂ, ವ್ಯಥಿತನೂ ಯಾರೂ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ.

Verse 16

कश्चिन्नरो वा नारी वा नाश्रीमान्नाप्यरूपवान् ।द्रष्टुं शक्यमयोध्यायां नापि राजन्यभक्तिमान् ॥१६॥

ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಹೀನನಾದ ಅಥವಾ ರೂಪಹೀನನಾದ ಯಾವುದೇ ಪುರುಷನೂ ಸ್ತ್ರೀಯೂ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ರಾಜನಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದವನು ಯಾರೂ ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ.

Verses 17-18

वर्णेष्वग्र्यचतुर्थेषु देवतातिथिपूजकाः ।कृतज्ञाश्च वदान्याश्च शूरा विक्रमसंयुताः ॥१७॥दीर्घायुषो नरास्सर्वे धर्मं सत्यं च संश्रिताः ।सहिताः पुत्रपौत्रैश्च नित्यं स्त्रीभिः पुरोत्तमे ॥१८॥

ನಗರಗಳಲ್ಲೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠರು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಕೃತಜ್ಞರು, ದಾನಿಗಳು, ವೀರರು ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮಯುಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು; ಎಲ್ಲಾ ಪುರುಷರು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ತಮ್ಮ ಪುತ್ರರು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಪತ್ನಿಯರೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 19

क्षत्रं ब्रह्ममुखं चासीद्वैश्याः क्षत्रमनुव्रताः ।शूद्रास्स्वधर्मनिरतास्त्रीन्वर्णानुपचारिणः ॥१९॥

ಕ್ಷತ್ರಿಯ ವರ್ಣವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿತ್ತು; ವೈಶ್ಯರು ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಶೂದ್ರರು ಸ್ವಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿ ಉಳಿದ ಮೂರು ವರ್ಣಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 20

सा तेनेक्ष्वाकुनाथेन पुरी सुपरिरक्षिता ।यथा पुरस्तान्मनुना मानवेन्द्रेण धीमता ॥२०॥

ಆ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುನಾಥನಿಂದ ಆ ನಗರವು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಆಡಳಿತಗೊಂಡಿತು; ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮಾನವೇಂದ್ರ ಮನು ಹೇಗೆ ಪಾಲಿಸಿದ್ದನೋ ಹಾಗೆಯೇ.

Verse 21

योधानामग्निकल्पानां पेशलानाममर्षिणाम् ।सम्पूर्णा कृतविद्यानां गुहा केसरिणामिव ॥२१॥

ಅದು ಯೋಧರಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು—ಅಗ್ನಿಸಮಾನ ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳು, ನಿಪುಣರು ಮತ್ತು ಅಚಲರು, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತರಬೇತಿಗೊಂಡವರು—ಪರ್ವತಗುಹೆ ಸಿಂಹಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವಂತೆ ॥1.6.21॥

Verse 22

काम्भोजविषये जातैर्बाह्लीकैश्च हयोत्तमैः ।वनायुजैर्नदीजैश्च पूर्णा हरिहयोत्तमैः ॥२२॥

ಅದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಶ್ವಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿತ್ತು—ಕಾಂಭೋಜ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ, ಬಾಹ್ಲೀಕದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕುದುರೆಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ವನಾಯು ಮತ್ತು ನದೀಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವು—ಹರಿ-ಅಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆನ್ನಲ್ಪಡುವ ವಾಜಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು ॥1.6.22॥

Verses 23-24

विन्ध्यपर्वतजैर्मत्तैः पूर्णा हैमवतैरपि ।मदान्वितैरतिबलैर्मातङ्गैः पर्वतोपमैः ॥२३॥ऐरावतकुलीनैश्च महापद्मकुलैस्तथा ।अञ्जनादपि निष्पन्नैर्वामनादपि च द्विपैः ॥२४॥

ಆ ನಗರವು ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮತ್ತವಾದ ಆನೆಗಳಿಂದ, ಹಿಮಾಲಯದಿಂದ ಬಂದ ಆನೆಗಳಿಂದ, ಪರ್ವತದಂತೆ ಕಾಣುವ ಅತ್ಯಂತ ಬಲಯುಕ್ತ ಆನೆಗಳಿಂದ, ಐರಾವತ ಮತ್ತು ಮಹಾಪದ್ಮ ಕುಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆನೆಗಳಿಂದ, ಮತ್ತು ಅಂಜನ ಮತ್ತು ವಾಮನ ತಳಿಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಆನೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು.

Verse 25

भद्रैर्मन्द्रैर्मृगैश्चैव भद्रमन्द्रमृगैस्तथा ।भद्रमन्द्रैर्भद्रमृगैर्मृगमन्द्रैश्च सा पुरी ।नित्यमत्तैस्सदा पूर्णा नागैरचलसन्निभैः ॥२५॥

ಆ ಪುರಿ ಭದ್ರ, ಮಂದ್ರ, ಮೃಗ ಎಂಬ ಪ್ರಕಾರಗಳೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಭದ್ರ-ಮಂದ್ರ, ಭದ್ರ-ಮೃಗ, ಮೃಗ-ಮಂದ್ರ ಎಂಬ ಮಿಶ್ರ ಜಾತಿಗಳೂ ಆದ—ನಿತ್ಯ ಮದಮತ್ತ, ಅಚಲಸಮಾನ ನಾಗಗಳಿಂದ ಸದಾ ತುಂಬಿತ್ತು ॥1.6.25॥

Verse 26

सा योजने च द्वे भूयः सत्यनामा प्रकाशते ।यस्यां दशरथो राजा वसन् जगदपालयत् ॥२६॥

ಆ ನಗರವು ಇನ್ನೂ ಎರಡು ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ತನ್ನ ಸತ್ಯನಾಮಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಅಲ್ಲಿ ರಾಜ ದಶರಥನು ವಾಸಿಸಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 27

तां पुरीं स महातेजा राजा दशरथो महान् ।शशास शमितामित्रो नक्षत्राणीव चन्द्रमाः ॥२७॥

ಆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಮಹಾರಾಜ ದಶರಥನು—ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಿದವನು—ಚಂದ್ರನು ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಆಳುವಂತೆ ಆ ಪುರಿಯನ್ನು ಆಳಿದನು.

Verse 28

तां सत्यनामां दृढतोरणार्गलां गृहैर्विचित्रैरुपशोभितां शिवाम् ।पुरीमयोध्यां नृसहस्रसङ्कुलां शशास वै शक्रसमो महीपतिः ॥२८॥

ಸತ್ಯನಾಮವಂತಿಯಾದ, ದೃಢ ತೋರಣಗಳೂ ಅರ್ಗಳಗಳೂಳ್ಳ ಸುರಕ್ಷಿತ, ವಿಚಿತ್ರ ಗೃಹಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ, ಶುಭವಾದ, ಸಾವಿರಾರು ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿದ ಅಯೋಧ್ಯಾ ಪುರಿಯನ್ನು ಶಕ್ರಸಮಾನ ಮಹೀಪತಿ ದಶರಥನು ದೃಢವಾಗಿ ಆಳಿದನು.