Sarga 51
शतानन्दोपदेशः — Śatānanda’s Welcome to Rāma and the Prelude to Viśvāmitra’s History
बालकाण्ड
ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಮವేదికೆಯ ಸಂಭಾಷಣೆ ಆತಿಥ್ಯಧರ್ಮ, ಅಹಲ್ಯೆಯ ಪುನರುತ್ಥಾನ ಮತ್ತು ವಂಶ-ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬೋಧಾರೂಪವಾಗಿ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ಗೌತಮನ ಜ್ಯೇಷ್ಠಪುತ್ರನಾದ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ದೀಪ್ತನಾದ ಶತಾನಂದನು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರ ಆಗಮನವನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಿ ಹರ್ಷ-ವಿಸ್ಮಯಗಳಿಂದ ತುಂಬುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರನ್ನು—ರಾಮನಿಗೆ ಅಹಲ್ಯೆಯ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿಸಲಾಯಿತೇ, ಅವಳು ವನ್ಯ ಹವಿಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ-ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡಿದಳೇ, ಇಂದ್ರನ ದೋಷಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಾಚೀನ ಘಟನೆ ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಲಾಯಿತೇ, ಮತ್ತು ರಾಮಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಹಲ್ಯೆ ಗೌತಮನೊಂದಿಗೆ ಪುನರ್ಮಿಲನ ಹೊಂದಿದಳೇ—ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು—ಮಾಡಬೇಕಾದದ್ದರಲ್ಲಿ ಏನೂ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ; ಅಹಲ್ಯೆ ಗೌತಮನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಸಂಯೋಗ ಪಡೆದಳು, ರೇಣುಕಾ ಜಮದಗ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದಂತೆ—ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಶತಾನಂದನು ರಾಮನಿಗೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸ್ವಾಗತ ಹೇಳಿ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರನ್ನು ಅಚಿಂತ್ಯಕರ್ಮಗಳ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿ ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸಿ, ರಾಮನ ರಕ್ಷಕ-ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇದರಿಂದ ರಾಮಯಾತ್ರೆ ತಪಸ್ವಿಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಸರ್ಗವು ಇತಿಹಾಸಕಥನಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ—ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರ ಪೂರ್ವ ರಾಜತ್ವ, ಧರ್ಮಪಾಲನೆಯ ರಾಜ್ಯಶಾಸನ, ಹಾಗೂ ಕುಶ → ಕುಶನಾಭ → ಗಾಧಿ → ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಎಂಬ ವಂಶಪರಂಪರೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಸಿಷ್ಠಾಶ್ರಮದ ಮನೋಹರ ವರ್ಣನೆ—ಎರಡನೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಂತೆ; ಸಿದ್ಧರು, ಚಾರಣರು, ದೇವರ್ಷಿಗಳು, ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾನಾವಿಧ ತಪಶ್ಚರ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ ತುಂಬಿರುವುದು; ಯಾರೋ ಜಲಾಹಾರಿಗಳು, ಯಾರೋ ವಾಯುಭಕ್ಷಕರು, ಇನ್ನಾರೋ ಎಲೆ-ಹಣ್ಣು-ಬೇರುಗಳಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುವವರು—ಇವು ಮುಂದಿನ ವಸಿಷ್ಠ–ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಸಮಾಗಮಕ್ಕೆ ಪೀಠಿಕೆ ಆಗುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रस्य धीमत:।हृष्टरोमा महातेजाश्शतानन्दो महातपा:।।।।गौतमस्य सुतो ज्येष्ठस्तपसा द्योतितप्रभ:।रामसन्दर्शनादेव परं विस्मयमागत:।।।।
ಧೀಮಂತ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ಶತಾನಂದನು—ಗೌತಮರ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಪುತ್ರ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ—ಹರ್ಷರೋಮಾಂಚಿತನಾದನು; ರಾಮನ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಅವನು ಪರಮ ವಿಸ್ಮಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು.
Verse 2
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रस्य धीमत:।हृष्टरोमा महातेजाश्शतानन्दो महातपा:।।1.51.1।।गौतमस्य सुतो ज्येष्ठस्तपसा द्योतितप्रभ:।रामसन्दर्शनादेव परं विस्मयमागत:।।1.51.2।।
ಗೌತಮನ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಪುತ್ರ ಶತಾನಂದನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ದ್ಯೋತಿತಪ್ರಭನಾಗಿದ್ದನು; ರಾಮನ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಪರಮ ವಿಸ್ಮಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು.
Verse 3
स तौ निषण्णौ सम्प्रेक्ष्य सुखासीनौ नृपात्मजौ।शतानन्दो मुनिश्रेष्ठं विश्वामित्रमथामब्रवीत्।।।।
ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಸುಖವಾಗಿ ಆಸೀನರಾಗಿದ್ದ ಆ ಇಬ್ಬರು ರಾಜಕುಮಾರರನ್ನು ನೋಡಿ, ಶತಾನಂದನು ನಂತರ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು।
Verse 4
अपि ते मुनिशार्दूल मम माता यशस्विनी।दर्शिता राजपुत्राय तपो दीर्घमुपागता।।।।
ಹೇ ಮುನಿಶಾರ್ದೂಲ, ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನನ್ನ ಯಶಸ್ವಿನಿ ತಾಯಿ—ನೀವು ರಾಜಪುತ್ರನಿಗೆ ದರ್ಶಿಸಿದ್ದೀರಾ?
Verse 5
अपि रामे महातेजा मम माता यशस्विनी।वन्यैरुपाहरत्पूजां पूजार्हे सर्वदेहिनाम्।।।।
ಹೇ ಮಹಾತೇಜಸ್ವೀ, ಸರ್ವ ದೇಹಿಗಳಿಗೂ ಪೂಜ್ಯನಾದ ರಾಮನಿಗೆ ನನ್ನ ಯಶಸ್ವಿನಿ ತಾಯಿ ವನ್ಯ ಉಪಹಾರಗಳಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದ್ದಾಳೆಯೇ?
Verse 6
अपि रामाय कथितं यथावृत्तं पुरातनम्।मम मातुर्महातेजो दैवेन दुरनुष्ठितम्।।।।
ಹೇ ಮಹಾತ್ಮನೇ, ರಾಮನಿಗೆ ಯಥಾವೃತ್ತವಾದ ಪುರಾತನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದರೇ—ದೈವದ ದುಷ್ಕೃತ್ಯದಿಂದ ನನ್ನ ಮಾತೆಗೆ ಭಾರೀ ಅನ್ಯಾಯ ಸಂಭವಿಸಿದುದನ್ನು?
Verse 7
अपि कौशिक भद्रं ते गुरुणा मम सङ्गता।मम माता मुनिश्रेष्ठ रामसन्दर्शनादित:।।।।
ಹೇ ಕೌಶಿಕ, ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ, ರಾಮದ ದರ್ಶನಫಲದಿಂದ ನನ್ನ ಮಾತೆ ಗುರುವರ್ಯನೊಡನೆ ಪುನಃ ಸಂಗಮಗೊಂಡಳೇ?
Verse 8
अपि मे गुरुणा राम: पूजित: कुशिकात्मज।इहागतो महातेजा: पूजां प्राप्तो महात्मन:।।।।
ಹೇ ಕುಶಿಕಾತ್ಮಜ, ನನ್ನ ಗುರುವರು ರಾಮನನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿ ಪೂಜಿಸಿದರೇ? ಮತ್ತು ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ರಾಮನು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಾಗ, ಅವನು ನನ್ನ ಮಹಾತ್ಮ ಪಿತರಿಗೆ ಯಥೋಚಿತ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದನೇ?
Verse 9
अपि शान्तेन मनसा गुरुर्मे कुशिकात्मज ।इहाऽगतेन रामेण प्रयतेनाभिवादित:।।।।
ಹೇ ಕುಶಿಕಾತ್ಮಜ, ಶಾಂತಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ನಿಯಮನಿಷ್ಠನಾಗಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದ ರಾಮನು ನನ್ನ ಗುರು-ಪಿತರಿಗೆ ವಿನಯಪೂರ್ವಕ ಅಭಿವಾದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನೇ?
Verse 10
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य विश्वामित्रो महामुनि:।प्रत्युवाच शतानन्दं वाक्यज्ञो वाक्यकोविदम्।।।।
ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ ಮಹಾಮುನಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು, ವಾಕ್ಯಕೋವಿದನಾದ ಶತಾನಂದನಿಗೆ ಪ್ರತಿಯುತ್ತರ ನೀಡಿದರು.
Verse 11
नातिक्रान्तं मुनिश्रेष्ठ यत्कर्तव्यं कृतं मया।सङ्गता मुनिना पत्नी भार्गवेणेव रेणुका।।।।
ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ಹೇಳಿದರು: “ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನಾನು ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕರ್ತವ್ಯದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನೂ ಮೀರಿ ಹೋಗಿಲ್ಲ; ಯುಕ್ತವಾದುದನ್ನೆಲ್ಲ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಮುನಿಯ ಪತ್ನಿ ಮುನಿಯೊಡನೆ ಪುನಃ ಸೇರಿದ್ದಾಳೆ—ಭಾರ್ಗವ (ಜಮದಗ್ನಿ)ನೊಂದಿಗೆ ರೇಣುಕೆಯು ಸೇರಿದಂತೆ.”
Verse 12
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य विश्वामित्रस्य भाषितम् ।शतानन्दो महातेजा रामं वचनमब्रवीत्।।।।
ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಶತಾನಂದನು ರಾಮನಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
Verse 13
स्वागतं ते नरश्रेष्ठ दिष्ट्या प्राप्तोऽसि राघव।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य महर्षिमपराजितम्।।।।
ಹೇ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಘವ, ನಿನಗೆ ಸ್ವಾಗತ; ದೈವಾನುಗ್ರಹದಿಂದ ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವೆ, ಅಜೇಯ ಮಹರ್ಷಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರನ್ನು ಮುಂಚಿಟ್ಟು.
Verse 14
अचिन्त्यकर्मा तपसा ब्रह्मर्षिरतुलप्रभ:।विश्वामित्रो महातेजा वेत्स्येनं परमां गतिम्।।।।
ಅಚಿಂತ್ಯ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಯಾದ, ಅತುಲ ಪ್ರಭೆಯ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರನ್ನು ಪರಮಾಶ್ರಯವೂ ಪರಮಗತಿಯೂ ಎಂದು ತಿಳಿ.
Verse 15
नास्ति धन्यतरो राम त्वत्तोऽन्यो भुवि कश्चन।गोप्ता कुशिकपुत्रस्ते येन तप्तं महत्तप:।।।।
ಹೇ ರಾಮ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನಿಗಿಂತ ಧನ್ಯನಾದ ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಲ್ಲ; ಕುಶಿಕಪುತ್ರನು ನಿನ್ನ ರಕ್ಷಕನು—ಅವನು ಮಹತ್ತಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ತಪಿಸಿದವನು.
Verse 16
श्रूयतां चाभिधास्यामि कौशिकस्य महात्मन:।यथा बलं यथा वृत्तं तन्मे निगदत: श्रुणु।।।।
ಇಗ ಕೇಳು; ಮಹಾತ್ಮ ಕುಶಿಕಪುತ್ರನ ವಿಷಯವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುವೆ—ಅವನ ಬಲವೂ ಜೀವನವೃತ್ತವೂ; ನಾನು ವಿವರಿಸುವುದನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳು.
Verse 17
राजाऽभूदेष धर्मात्मा दीर्घकालमरिन्दम:।धर्मज्ञ: कृतविद्यश्च प्रजानां च हिते रत:।।।।
ಈ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ರಾಜನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಆಳಿದನು—ಅರಿಂದಮ, ಧರ್ಮಜ್ಞ, ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾಗಿ ಪ್ರಜೆಯ ಹಿತದಲ್ಲೇ ಸದಾ ನಿರತನಾಗಿದ್ದನು.
Verse 18
प्रजापतिसुतश्चासीत्कुशो नाम महीपति:।कुशस्य पुत्रो बलवान् कुशनाभस्सुधार्मिक:।।।।
ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಪುತ್ರನಾದ ಕುಶನೆಂಬ ಮಹೀಪತಿ ಇದ್ದನು. ಕುಶನ ಪುತ್ರನು ಕುಶನಾಭ—ಬಲವಂತನಾಗಿ ಸುಧಾರ್ಮಿಕನಾಗಿದ್ದನು.
Verse 19
कुशनाभसुतस्त्वासीद्गाधिरित्येव विश्रृत:।गाधे: पुत्रो महातेजा विश्वामित्रो महामुनि:।।।।
ಕುಶನಾಭನ ಪುತ್ರನು ಗಾಧಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು. ಗಾಧಿಯ ಪುತ್ರನು ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಮಹಾಮುನಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಾಗಿದ್ದನು.
Verse 20
विश्वामित्रो महातेजा: पालयामास मेदिनीम्।बहुवर्षसहस्राणि राजा राज्यमकारयत्।।।।
ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದನು; ರಾಜನಾಗಿ ಅನೇಕ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಡಳಿತ ಮಾಡಿದನು.
Verse 21
कदाचित्तु महातेजा योजयित्वा वरूथिनीम्।अक्षौहीणीपरिवृत: परिचक्राम मेदिनीम्।।।।
ಒಮ್ಮೆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ರಾಜನು ತನ್ನ ವರೂಥಿನಿಯನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿ; ಅಕ್ಷೌಹಿಣಿ ಸೇನೆಯಿಂದ ಪರಿವೃತನಾಗಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಾಜಪರಿಕ್ರಮೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು.
Verse 22
नगराणि सराष्ट्राणि सरितश्च तथा गिरीन्।आश्रमान्क्रमशो राम विचरन्नाजगाम ह।।।।वसिष्ठस्याश्रमपदं नानावृक्षसमाकुलम्।नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम्।।।।देवदानवगन्धर्वै: किन्नरैरुपशोभितम्।प्रशान्तहरिणाकीर्णं द्विजसङ्घनिषेवितम्।।।।ब्रह्मर्षिगणसङ्कीर्णं देवर्षिगणसेवितम्।तपश्चरणसंसिद्धैरग्निकल्पैर्महात्मभि:।।।।अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशनैस्तथा।फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितरोषैर्जितेन्द्रियै:।।।।ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च जपहोमपरायणै:।अन्यैर्वैखानसैश्चैव समन्तादुपशोभितम्।।।।
ಹೇ ರಾಮ, ಅವನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಗರಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯಗಳು, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳು, ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ ಕೊನೆಗೆ ವಸಿಷ್ಠಮುನಿಯ ಪವಿತ್ರ ಆಶ್ರಮಪದವನ್ನು ತಲುಪಿದನು. ಅದು ನಾನಾವಿಧ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಘನವಾಗಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಮೃಗಗಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಚಾರಣರು ಸೇವಿಸುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ದೇವರು, ದಾನವರು, ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ಕಿನ್ನರರಿಂದ ಅದು ಶೋಭಿತವಾಗಿತ್ತು; ಶಾಂತ ಹರಣಗಳಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ, ದ್ವಿಜಸಂಘಗಳಿಂದ ನಿಷೇವಿತವಾಗಿತ್ತು. ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳ ಗಣಗಳಿಂದ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿ, ದೇವರ್ಷಿಗಳಿಂದ ಸೇವಿತವಾಗಿ, ತಪಶ್ಚರಣದಿಂದ ಸಿದ್ಧರಾದ ಅಗ್ನಿಕಲ್ಪ ಮಹಾತ್ಮರು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವರು ಜಲಾಹಾರಿಗಳು, ಕೆಲವರು ವಾಯುಭಕ್ಷಕರು, ಕೆಲವರು ಶೀರ್ಣಪರ್ಣಾಶನರು; ಮತ್ತವರು ಫಲಮೂಲಾಹಾರಿಗಳು—ದಾಂತರು, ಜಿತಕ್ರೋಧರು, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯರು. ಜಪ-ಹೋಮಪರಾಯಣರಾದ ವಾಲಖಿಲ್ಯ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವೈಖಾನಸ ಋಷಿಗಳಿಂದ ಅದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿತ್ತು.
Verse 23
नगराणि सराष्ट्राणि सरितश्च तथा गिरीन्।आश्रमान्क्रमशो राम विचरन्नाजगाम ह।।1.51.22।।वसिष्ठस्याश्रमपदं नानावृक्षसमाकुलम्।नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम्।।1.51.23।।देवदानवगन्धर्वै: किन्नरैरुपशोभितम्।प्रशान्तहरिणाकीर्णं द्विजसङ्घनिषेवितम्।।1.51.24।।ब्रह्मर्षिगणसङ्कीर्णं देवर्षिगणसेवितम्।तपश्चरणसंसिद्धैरग्निकल्पैर्महात्मभि:।।1.51.25।।अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशनैस्तथा।फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितरोषैर्जितेन्द्रियै:।।1.51.26।।ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च जपहोमपरायणै:।अन्यैर्वैखानसैश्चैव समन्तादुपशोभितम्।।1.51.27।।
ಅವರು ವಸಿಷ್ಠರ ಆಶ್ರಮಪದವನ್ನು ತಲುಪಿದರು—ನಾನಾವಿಧ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ ತುಳುಕುವದು, ವಿಭಿನ್ನ ಮೃಗಗಣಗಳಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಚಾರಣರು ಸೇವಿಸುವ ಸ್ಥಳ.
Verse 24
नगराणि सराष्ट्राणि सरितश्च तथा गिरीन्।आश्रमान्क्रमशो राम विचरन्नाजगाम ह।।1.51.22।।वसिष्ठस्याश्रमपदं नानावृक्षसमाकुलम्।नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम्।।1.51.23।।देवदानवगन्धर्वै: किन्नरैरुपशोभितम्।प्रशान्तहरिणाकीर्णं द्विजसङ्घनिषेवितम्।।1.51.24।।ब्रह्मर्षिगणसङ्कीर्णं देवर्षिगणसेवितम्।तपश्चरणसंसिद्धैरग्निकल्पैर्महात्मभि:।।1.51.25।।अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशनैस्तथा।फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितरोषैर्जितेन्द्रियै:।।1.51.26।।ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च जपहोमपरायणै:।अन्यैर्वैखानसैश्चैव समन्तादुपशोभितम्।।1.51.27।।
ಅದು ದೇವರು, ದಾನವರು, ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ಕಿನ್ನರರಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿತ್ತು; ಶಾಂತಸ್ವಭಾವದ ಹರಿಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ದ್ವಿಜಸಂಘ—ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪಕ್ಷಿಗಳು—ಸತತವಾಗಿ ವಾಸಿಸುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು.
Verse 25
नगराणि सराष्ट्राणि सरितश्च तथा गिरीन्।आश्रमान्क्रमशो राम विचरन्नाजगाम ह।।1.51.22।।वसिष्ठस्याश्रमपदं नानावृक्षसमाकुलम्।नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम्।।1.51.23।।देवदानवगन्धर्वै: किन्नरैरुपशोभितम्।प्रशान्तहरिणाकीर्णं द्विजसङ्घनिषेवितम्।।1.51.24।।ब्रह्मर्षिगणसङ्कीर्णं देवर्षिगणसेवितम्।तपश्चरणसंसिद्धैरग्निकल्पैर्महात्मभि:।।1.51.25।।अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशनैस्तथा।फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितरोषैर्जितेन्द्रियै:।।1.51.26।।ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च जपहोमपरायणै:।अन्यैर्वैखानसैश्चैव समन्तादुपशोभितम्।।1.51.27।।
ಅದು ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳ ಸಮೂಹಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ದೇವರ್ಷಿಗಳ ಗಣಗಳಿಂದ ಸೇವಿತವಾಗಿತ್ತು; ತಪಶ್ಚರಣದಿಂದ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದ, ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಮಹಾತ್ಮರಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿತ್ತು.
Verse 26
नगराणि सराष्ट्राणि सरितश्च तथा गिरीन्।आश्रमान्क्रमशो राम विचरन्नाजगाम ह।।1.51.22।।वसिष्ठस्याश्रमपदं नानावृक्षसमाकुलम्।नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम्।।1.51.23।।देवदानवगन्धर्वै: किन्नरैरुपशोभितम्।प्रशान्तहरिणाकीर्णं द्विजसङ्घनिषेवितम्।।1.51.24।।ब्रह्मर्षिगणसङ्कीर्णं देवर्षिगणसेवितम्।तपश्चरणसंसिद्धैरग्निकल्पैर्महात्मभि:।।1.51.25।।अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशनैस्तथा।फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितरोषैर्जितेन्द्रियै:।।1.51.26।।ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च जपहोमपरायणै:।अन्यैर्वैखानसैश्चैव समन्तादुपशोभितम्।।1.51.27।।
ಅದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ತಪಸ್ವಿಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತವಾಗಿತ್ತು—ಕೆಲವರು ಜಲಾಹಾರಿಗಳು, ಕೆಲವರು ವಾಯುಾಹಾರಿಗಳು; ಕೆಲವರು ಬಿದ್ದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುವವರು, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಫಲಮೂಲಾಹಾರಿಗಳು; ದಾಂತರು, ಕ್ರೋಧಜಿತರು, ಇಂದ್ರಿಯಜಿತರು.
Verse 27
नगराणि सराष्ट्राणि सरितश्च तथा गिरीन्।आश्रमान्क्रमशो राम विचरन्नाजगाम ह।।1.51.22।।वसिष्ठस्याश्रमपदं नानावृक्षसमाकुलम्।नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम्।।1.51.23।।देवदानवगन्धर्वै: किन्नरैरुपशोभितम्।प्रशान्तहरिणाकीर्णं द्विजसङ्घनिषेवितम्।।1.51.24।।ब्रह्मर्षिगणसङ्कीर्णं देवर्षिगणसेवितम्।तपश्चरणसंसिद्धैरग्निकल्पैर्महात्मभि:।।1.51.25।।अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशनैस्तथा।फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितरोषैर्जितेन्द्रियै:।।1.51.26।।ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च जपहोमपरायणै:।अन्यैर्वैखानसैश्चैव समन्तादुपशोभितम्।।1.51.27।।
ಅದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಋಷಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು—ಜಪ‑ಹೋಮಗಳಲ್ಲಿ ಪರಾಯಣರಾದ ವಾಲಖಿಲ್ಯರು ಹಾಗೂ ಇತರ ವೈಖಾನಸ ಮುನಿಗಳಿಂದ; ಹೀಗಾಗಿ ಆ ಆಶ್ರಮವು ಸರ್ವ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು।
Verse 28
वसिष्ठस्याश्रमपदं ब्रह्मलोकमिवापरम्।ददर्श जयतां श्रेष्ठो विश्वामित्रो महाबल:।।।।
ಆಮೇಲೆ ಮಹಾಬಲಿಯಾದ, ಜಯಶೀಲರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ವಸಿಷ್ಠರ ಆಶ್ರಮಪದವನ್ನು ಎರಡನೆಯ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಂತೆ ಕಂಡನು।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is the completion of Ahalyā’s restoration and reunion with Gautama, treated as a dharmic repair after a past transgression attributed to Indra; Śatānanda seeks verification that proper honoring, narration of the incident, and ritual-ethical closure were performed without omission.
The sarga teaches that dharma operates through authorized guidance and completion of required acts: restoration is not merely emotional but procedural (nothing omitted), and legitimate spiritual authority (tapas → brahmarṣi status) provides the framework within which a prince’s conduct becomes exemplary.
Vasiṣṭha’s hermitage is presented as a cultural microcosm—likened to Brahmaloka—cataloguing ascetic communities (Vālakhilya, Vaikhānasa), devotional practices (japa, homa), and ecological richness (trees, animals, rivers/mountains in the approach), thereby mapping the āśrama as a key civilizational landmark.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.