Sarga 81

Verse 1

ततो नान्दीमुखीं रात्रिं भरतं सूतमागधाः।तुष्टुवुर्वाग्विशेषज्ञास्स्तवैर्मङ्गलसंहितैः।।।।

ನಂತರ ರಾತ್ರಿಯ ನಾಂದೀಮುಖಿ ಎಂಬ ಮಂಗಳಕರ ಅಂತಿಮ ಪ್ರಹರದಲ್ಲಿ, ವಾಗ್ವಿಶೇಷಜ್ಞರಾದ ಸೂತ-ಮಾಗಧರು ಮಂಗಳಸಂಯುಕ್ತ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಭರತನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದರು.

Verse 2

सुवर्णकोणाभिहतः प्राणदद्यामदुन्दुभिः।दध्मुश्शङ्खांश्च शतशो नादांश्चोच्चावचस्वरान्।।।।

ಸುವರ್ಣಮುಖದ ದಂಡಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದಾಗ ಪ್ರಾಣದಾಯಕ ರಾತ್ರಿಪಹರೆಯ ದುಂದುಭಿಗಳು ಘೋಷಿಸಿದವು; ಹಾಗೆಯೇ ಶತಶಃ ಶಂಖಗಳನ್ನು ಊದಿದರು, ಏರಿಳಿತ ಸ್ವರಗಳ ನಾನಾ ನಾದಗಳು ಹರಡಿದವು.

Verse 3

स तूर्यघोष स्सुमहान्दिवमापूरयन्निव।भरतं शोकसन्तप्तं भूयश्शोकैररन्ध्रयत्।।।।

ಆ ಮಹಾ ತೂರ್ಯಘೋಷವು ಆಕಾಶವನ್ನೇ ತುಂಬಿಸುವಂತೆ ತೋರಿ; ಶೋಕದಿಂದ ದಗ್ಧನಾದ ಭರತನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶೋಕಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಿತು.

Verse 4

ततः प्रबुद्धो भरतस्तं घोषं सन्निवर्त्य च।नाहं राजेति चाप्युक्त्वा शत्रुघ्नमिदमब्रवीत्।।।।

ನಂತರ ಭರತನು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು ಆ ಘೋಷವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, “ನಾನು ರಾಜನಲ್ಲ” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಶತ್ರುಘ್ನನಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 5

पश्य शत्रुघ्न कैकेय्या लोकस्यापकृतं महत्।विसृज्य मयि दुःखानि राजा दशरथो गतः।।।।

“ಶತ್ರುಘ್ನನೇ, ನೋಡು—ಕೈಕೇಯಿ ಜನತೆಗೆ ಎಷ್ಟು ಮಹಾ ಅಪಕಾರ ಮಾಡಿದ್ದಾಳೆ! ನನ್ನ ಮೇಲೆ ದುಃಖವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ದಶರಥ ಮಹಾರಾಜನು ಪರಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ್ದಾನೆ.”

Verse 6

तस्यैषा धर्मराजस्य धर्ममूला महात्मनः।परिभ्रमति राज्य श्रीर्नौरिवाकर्णिका जले।।।।

ಧರ್ಮಮೂಲವಾದ ಮಹಾತ್ಮ ಧರ್ಮರಾಜನಿಗೆ ರಾಜ್ಯಶ್ರೀ ಈಗ ಜಲದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣಧಾರವಿಲ್ಲದ ದೋಣಿಯಂತೆ ಅಲೆಯುತ್ತಾ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಿದೆ.

Verse 7

यो हि न स्सुमहान्नाथस्सोऽपि प्रव्राजितो वनम्।अनया धर्ममुत्सृज्य मात्रा मे राघवस्स्वयम्।।।।

“ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಮಹಾನ್ ನಾಥನಾದ ರಾಘವನನ್ನೂ ನನ್ನ ತಾಯಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಸ್ವತಃ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವ್ರಜಿತನಾಗಿ ಕಳಿಸಿದ್ದಾಳೆ.”

Verse 8

इत्येवं भरतं प्रेक्ष्य विलपन्तं विचेतनम्।कृपणं रुरुदुस्सर्वास्सस्वरं योषित स्तदा।। ।।

ಇಂತೆಂದು ವಿಲಪಿಸಿ ಚೇತನಾಹೀನನಾಗಿ ಬಿದ್ದ ಭರತನನ್ನು ನೋಡಿ, ಆಗ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಒಂದೇ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಕರುಣವಾಗಿ ಅತ್ತರು.

Verse 9

तथा तस्मिन्विलपति वसिष्ठो राजधर्मवित्।सभामिक्ष्वाकुनाथस्य प्रविवेश महायशाः।।।।

ಅವನು ಹೀಗೆ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ರಾಜಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ವಸಿಷ್ಠರು ಇಕ್ಷ್ವಾಕುನಾಥನ ಸಭಾಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.

Verse 10

शातकुम्भमयीं रम्यां मणिरत्नसमाकुलाम्।सुधर्मामिव धर्मात्मा सगणः प्रत्यपद्यत।।।।

ಧರ್ಮಾತ್ಮ ವಸಿಷ್ಠರು ತಮ್ಮ ಗಣದೊಂದಿಗೆ, ಶಾತಕುಂಭಸ್ವರ್ಣಮಯವಾಗಿ ರಮ್ಯವಾಗಿಯೂ ಮಣಿ-ರತ್ನಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸಭಾಮಂಟಪವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು—ಇಂದ್ರನ ಸುಧರ್ಮಾಸಭೆಯಂತೆಯೇ.

Verse 11

स काञ्चनमयं पीठं सुखास्तरणसंवृतम्।अध्यास्त सर्ववेदज्ञो दूताननुशशास च।।।।

ಸರ್ವವೇದಜ್ಞನಾದ ಅವನು ಸುಖಕರವಾದ ಆಸನಾವರಣದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಕಂಚನಮಯ ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಆಸೀನನಾಗಿ, ದೂತರನ್ನು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದನು.

Verse 12

ब्राह्मणान् क्षत्रियान्वैश्यनमात्यान्गणवल्लभान्।क्षिप्रमानयताऽव्यग्राः कृत्यमात्ययिकं हि नः।।।।

“ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ವೈಶ್ಯರು, ಅಮಾತ್ಯರು ಹಾಗೂ ಗಣವಲ್ಲಭ ನಾಯಕರು—ವ್ಯಗ್ರರಾಗದೆ—ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕರೆತನ್ನಿರಿ; ಏಕೆಂದರೆ ನಮ್ಮದು ತುರ್ತು ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ.”

Verse 13

सराजभृत्यं शत्रुघ्नं भरतं च यशस्विनम्।युधाजितं सुमन्त्रं च ये च तत्र हिता जनाः।।।।

“ರಾಜಭೃತ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಶತ್ರುಘ್ನನನ್ನೂ, ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಭರತನನ್ನೂ, ಯುಧಾಜಿತನನ್ನೂ, ಸುಮಂತ್ರನನ್ನೂ, ಅಲ್ಲಿರುವ ಹಿತೈಷಿ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಜನರನ್ನೂ ಕರೆತನ್ನಿರಿ.”

Verse 14

ततो हलहलाशब्दस्सुमहान्समपद्यत।रथैरश्वैर्गजैश्चापि जनानामुपगच्छताम्।।।।

ನಂತರ ರಥಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು ಹಾಗೂ ಆನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಜನರು ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಗದ್ದಲದ ಧ್ವನಿ ಎದ್ದಿತು.

Verse 15

ततो भरतमायान्तं शतक्रतुमिवामराः।प्रत्यनन्दन्प्रकृतयो यथा दशरथं तथा।।।।

ನಂತರ ಭರತನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅಮಾತ್ಯರೂ ಪ್ರಜೆಯರೂ ದಶರಥನಿಗೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಅವನನ್ನೂ ಅಭಿನಂದಿಸಿದರು; ದೇವತೆಗಳು ಶತಕ್ರತು (ಇಂದ್ರ)ನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುವಂತೆ.

Verse 16

ह्रद इव तिमिनागसंवृतः स्तिमितजलो मणिशङ्खशर्करः।दशरथसुतशोभिता सभा सदशरथेव बभौ यथा पुरा।।।।

ದಶರಥನ ಪುತ್ರನ ಶೋಭೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾದ ಆ ಸಭೆ, ಹಿಂದೆ ದಶರಥ ಮಹಾರಾಜನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಕಂಗೊಳಿಸಿತ್ತೋ ಹಾಗೆಯೇ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು—ನಿಶ್ಚಲ ಜಲವಿರುವ ಸರೋವರದಂತೆ, ಮಣಿ, ಶಂಖ, ಕಲ್ಲುಕಣಗಳಿಂದ ಚಿತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಮಹಾಮತ್ಸ್ಯಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದಂತೆ; ದಶರಥನೇ ಪುನಃ ಉಪಸ್ಥಿತರಿರುವಂತೆ ತೋರ್ಪಟ್ಟಿತು.