Sarga 70
भरतस्य दूतसमागमः तथा केकयराजनः अनुज्ञा (Bharata Meets the Messengers; Kekaya King Grants Leave)
अयोध्याकाण्ड
ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದ 70ನೇ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕೇಕಯದೇಶದಿಂದ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಕಡೆ ಭರತನ ಪ್ರಸ್ಥಾನದ ಪೂರ್ವಭಾವನೆ ಭಾವಗಂಭೀರವಾಗಿ ವರ್ಣಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಭರತನು ಒಂದು ಅಶುಭಸ್ವಪ್ನವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಿಂದ ಬಂದ ಅಶ್ವಾರೋಹಿ ದೂತರು ಪರಿಖಾವೃತ ರಾಜಗೃಹ ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಕೇಕಯರಾಜನಿಂದಲೂ ಯುವರಾಜ ಯುದ್ಧಾಜಿತನಿಂದಲೂ ಸತ್ಕಾರ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ನಂತರ ವಿನಯದಿಂದ ಭರತನನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿ ಸಂದೇಶವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭರತನು ಬಂಧುಧರ್ಮಾನುಸಾರ ಕುಶಲಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ—ದಶರಥ, ಶ್ರೀರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಹಾಗೂ ರಾಣಿಯರಾದ ಕೌಸಲ್ಯಾ, ಸುಮಿತ್ರಾ, ಕೈಕೇಯಿ ಇವರ ಆರೋಗ್ಯ, ಧರ್ಮಸ್ಥಿತಿ, ಅಂತಃಪುರದ ಸ್ಥೈರ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ ತನ್ನ ಜಾಗರೂಕತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೂತರು ರಾಜ್ಯಕಾರ್ಯ ಅತ್ಯಂತ ತುರ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಿ ತಕ್ಷಣ ಮರಳಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ; ಜೊತೆಗೆ ಕೇಕಯರಾಜ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಾಜಿತನಿಗಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಲಾದ ಅಮೂಲ್ಯ ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭರತನು ಅವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ದೂತರಿಗೆ ಪ್ರತಿಸತ್ಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಭರತನು ಮಾತಾಮಹನಾದ ಕೇಕಯರಾಜನ ಬಳಿ ಹೊರಡುವ ಅನುಮತಿ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ರಾಜನು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿ, ಭರತನು ಕೈಕೇಯಿಯ ಯೋಗ್ಯ ಪುತ್ರನೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ, ವಸಿಷ್ಠನಿಗೂ ರಾಜಕುಮಾರರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ಚಿನ್ನ, ವಸ್ತ್ರ, ಚರ್ಮ ಮೊದಲಾದ ದಾನ-ವಿನಿಮಯ, ಅರಮನೆಯಲ್ಲೇ ಬೆಳೆದ ನಾಯಿಗಳವರೆಗೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಆದರೂ ಭರತನಿಗೆ ಹರ್ಷವಿಲ್ಲ—ಸ್ವಪ್ನನಿಮಿತ್ತವೂ ದೂತರ ಆತುರವೂ ಅವನ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಘ್ನನೊಂದಿಗೆ ಮಂತ್ರಿಗಳು, ಸೇನಾರಕ್ಷಣೆ, ಮಹಾ ಪರಿವಾರದೊಂದಿಗೆ ಭರತನು ಪ್ರಸ್ಥಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ—ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ಶುಭಯಾತ್ರೆ, ಒಳಗೆ ಅನಿಷ್ಟಶಂಕೆಯ ನೆರಳು.
Shlokas
Verse 1
भरते ब्रुवति स्वप्नं दूतास्ते क्लान्तवाहनाः।प्रविश्यासह्यपरिखं रम्यं राजगृहं पुरम्।।2.70.1।।समागम्य तु राज्ञा च राजपुत्रेण चार्चिताः राज्ञः पादौ गृहीत्वा तु तमूचुर्भरतं वचः।।2.70.2।।
ಭರತನು ಸ್ವಪ್ನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ದಣಿದ ವಾಹನಗಳ ಮೇಲೆ ಬಂದ ಆ ದೂತರು ಅಸಹ್ಯ ಪರಿಖೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿತವಾದ ರಮ್ಯ ರಾಜಗೃಹ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.
Verse 2
भरते ब्रुवति स्वप्नं दूतास्ते क्लान्तवाहनाः।प्रविश्यासह्यपरिखं रम्यं राजगृहं पुरम्।।2.70.1।।समागम्य तु राज्ञा च राजपुत्रेण चार्चिताः राज्ञः पादौ गृहीत्वा तु तमूचुर्भरतं वचः।।2.70.2।।
ಭರತನು ತನ್ನ ಕನಸಿನ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಕ್ಲಾಂತವಾದ ವಾಹನಗಳನ್ನೇರಿದ ಆ ದೂತರು ಅಸಹ್ಯವಾದ ಪರಿಖೆಯಿಂದ ಆವರಿತವಾದ ರಮ್ಯ ರಾಜಗೃಹ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ರಾಜನನ್ನೂ ರಾಜಪುತ್ರನನ್ನೂ ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಸತ್ಕಾರ ಪಡೆದರು; ನಂತರ ರಾಜನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ವಂದಿಸಿ, ಭರತನಿಗೆ ಸಂದೇಶವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು.
Verse 3
पुरोहितस्त्वां कुशलं प्राह सर्वे च मन्त्रिणः।त्वरमाणश्च निर्याहि कृत्यमात्ययिकं त्वया।।2.70.3।।
ಪುರೋಹಿತರೂ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಮಂತ್ರಿಗಳೂ ನಿನ್ನ ಕುಶಲವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದ್ದಾರೆ; ನೀನು ತ್ವರೆಯಿಂದ ಹೊರಟು ಬಾ—ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ನೆರವೇರಬೇಕಾದ ಅತ್ಯಂತ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕಾರ್ಯವಿದೆ.
Verse 4
इमानि च महार्हाणि वस्त्राण्याभरणानि च।प्रतिगृह्य विशालक्ष मातुलस्य च दापय।।2.70.4।।
ಹೇ ವಿಶಾಲನೇತ್ರ! ಈ ಮಹಾರ್ಹ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೂ ಆಭರಣಗಳನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸು; ಮತ್ತು ಮಾತುಲನಿಗೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವಂತೆ ಮಾಡು.
Verse 5
अत्र विशंतिकोट्यस्तु नृपतेर्मातुलस्य ते।दशकोट्यस्तु सम्पूर्णास्तथैव च नृपात्मज।।2.70.5।।
ಹೇ ರಾಜಕುಮಾರನೇ, ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಮಾತುಲನಾದ ರಾಜನಿಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತು ಕೋಟಿ ದಾನವಸ್ತುಗಳಿವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ನಿನ್ನ ಮಾತುಲರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹತ್ತು ಕೋಟಿಯೂ ಇದೆ.
Verse 6
प्रतिगृह्य तु तत्सर्वं स्वनुरक्त स्सुहृज्जने।दूतानुवाच भरतः कामैस्सम्प्रतिपूज्य तान्।।2.70.6।।
ಸ್ವಜನ-ಸುಹೃದ್ಗಣದ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಅನುರಕ್ತನಾದ ಭರತನು ತರಲಾದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ದೂತರನ್ನು ಅವರ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ದಾನಗಳಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸಿ ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು.
Verse 7
कच्चित्सुकुशली राजा पिता दशरथो मम।कच्चिच्चारोगता रामे लक्ष्मणे च महात्मनि।।2.70.7।।
“ನನ್ನ ತಂದೆ ರಾಜ ದಶರಥನು ಸುಖಕುಶಲವಾಗಿದ್ದಾನೆಯೇ? ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೂ ಮಹಾತ್ಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೂ ಆರೋಗ್ಯವಿದೆಯೇ?”
Verse 8
आर्या च धर्मनिरता धर्मज्ञा धर्मदर्शिनी।अरोगा चापि कौसल्या माता रामस्य धीमतः।।2.70.8।।
ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆ, ಧರ್ಮಜ್ಞೆ, ಧರ್ಮಮಾರ್ಗದರ್ಶಿನಿಯಾದ ಆ ಆರ್ಯೆ ಕೌಸಲ್ಯಾ—ಧೀಮಂತ ಶ್ರೀರಾಮನ ತಾಯಿ—ಅವಳು ನಿರೋಗಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆಯೇ?
Verse 9
कच्चित्सुमित्रा धर्मज्ञा जननी लक्ष्मणस्य या।शत्रुघ्नस्य च वीरस्य साऽरोगा चापि मध्यमा।।2.70.9।।
ಧರ್ಮಜ್ಞೆಯಾದ ಸುಮಿತ್ರೆ—ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಜನನಿ ಹಾಗೂ ವೀರ ಶತ್ರುಘ್ನನ ತಾಯಿ, ಮಧ್ಯಮ ರಾಣಿ—ಅವಳೂ ನಿರೋಗಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆಯೇ?
Verse 10
आत्मकामा सदा चण्डी क्रोधना प्राज्ञमानिनी।अरोगा चापि मे माता कैकेयी किमुवाच ह।।2.70.10।।
ಯಾವಾಗಲೂ ಸ್ವೇಚ್ಛಾಚಾರಿಣಿ, ಚಂಡಸ್ವಭಾವದ, ಕ್ರೋಧಿಣಿ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಮಾನಿಸುವ ನನ್ನ ತಾಯಿ ಕೈಕೇಯಿ ಏನು ಹೇಳಿದಳು? ಅವಳು ಕನಿಷ್ಠ ನಿರೋಗಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ ಅಲ್ಲವೇ?
Verse 11
एवमुक्तास्तु ते दूताः भरतेन महात्मना।ऊचुस्सप्रश्रयं वाक्यमिदं तं भरतं तदा।।2.70.11।।
ಮಹಾತ್ಮ ಭರತನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಆ ದೂತರು ಆಗ ಭರತನಿಗೆ ವಿನಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಗೌರವದಿಂದ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
Verse 12
कुशलास्ते नरव्याघ्र येषां कुशलमिच्छसि।श्रीश्च त्वां वृणुते पद्मा युज्यतां चापि ते रथः।।2.70.12।।
ನರವ್ಯಾಘ್ರನೇ! ನೀನು ಕುಶಲವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವವರು ಎಲ್ಲರೂ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪದ್ಮಾಸನ ಶ್ರೀ—ಪದ್ಮಾ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ)—ನಿನ್ನನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಲಿ; ನಿನ್ನ ರಥವೂ ಜೂತುಗಟ್ಟಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಲಿ.
Verse 13
भरतश्चापि तान् दूतानेवमुक्तोऽभ्यभाषत।आपृच्चेऽहं महाराजं दूतास्सन्त्वरयन्ति माम्।।2.70.13।।
ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಭರತನು ಆ ದೂತರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು: “ನಾನು ಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ದೂತರು ನನ್ನನ್ನು ತ್ವರೆಯಲು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.”
Verse 14
एवमुक्त्वा तु तान् दूतान्भरतः पार्थिवात्मजः।दूतै स्सञ्चोदितो वाक्यं मातामहमुवाच ह।।2.70.14।।
ದೂತರನ್ನು ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿ, ರಾಜಪುತ್ರನಾದ ಭರತನು ದೂತರ ತ್ವರೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ತನ್ನ ಮಾತಾಮಹನಿಗೆ ಈ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
Verse 15
राजन् पितुर्गमिष्यामि सकाशं दूतचोदितः।पुनरप्यहमेष्यामि यदा मे त्वं स्मरिष्यसि।।2.70.15।।
ರಾಜನೇ! ದೂತರ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ನಾನು ತಂದೆಯ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ. ನೀನು ಯಾವಾಗ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವೆಯೋ, ಆಗ ನಾನು ಮತ್ತೆ ಬಂದು ಸೇರುತ್ತೇನೆ.
Verse 16
भरतेनैवमुक्तस्तु नृपो मातामहस्तदा।तमुवाच शुभं वाक्यं शिरस्याघ्राय राघवम्।।2.70.16।।
ಭರತನು ಹೀಗೆಂದಾಗ, ಮಾತಾಮಹನಾದ ನೃಪನು ಆ ರಾಘವನ ಶಿರಸ್ಸನ್ನು ಮುತ್ತಿಟ್ಟು, ಅವನಿಗೆ ಶುಭವಾದ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
Verse 17
गच्छ तातानुजाने त्वां कैकेयीसुप्रजास्त्वया।मातरं कुशलं ब्रूयाः पितरं च परन्तप।।2.70.17।।
ಹೋಗು, ತಾತ; ನಿನಗೆ ನಾನು ಅನುಮತಿ ನೀಡುತ್ತೇನೆ. ನಿನ್ನಂತಹ ಸುಪುತ್ರನಿಂದ ಕೈಕೇಯೀ ಧನ್ಯಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಹೇ ಪರಂತಪ, ನನ್ನ ಕುಶಲವಾರ್ತೆಯನ್ನು ನಿನ್ನ ತಾಯಿಗೂ ತಂದೆಯಿಗೂ ತಿಳಿಸು.
Verse 18
पुरोहितं च कुशलं ये चान्ये द्विजसत्तमाः।तौ च तात महेष्वासौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।।2.70.18।।
ಮತ್ತು ಪುರೋಹಿತನಿಗೂ, ಇತರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರಿಗೂ ನನ್ನ ಕುಶಲವನ್ನು ತಿಳಿಸು. ಹಾಗೆಯೇ, ತಾತ, ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಹೇಷ್ವಾಸ ಸಹೋದರರು—ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರಿಗೂ.
Verse 19
तस्मै हस्त्युत्तमांश्चित्रान्कम्बलानजिनानि च।अभिसत्कृत्य कैकेयो भरताय धनं ददौ।।2.70.19।।
ಅವನನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಸತ್ಕರಿಸಿ, ಕೈಕೇಯ ದೇಶದ ರಾಜನು ಭರತನಿಗೆ ಧನ ನೀಡಿದನು—ಉತ್ತಮ ಆನೆಗಳು, ವಿಚಿತ್ರವರ್ಣ ಕಂಬಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಜಿನಗಳು (ಮೃಗಚರ್ಮ) ಸಹ.
Verse 20
रुक्मनिष्कसहस्रे द्वे षोडशाश्वशतानि च।सत्कृत्य कैकयीपुत्रं केकयो धनमादिशत्।।2.70.20।।
ಕೈಕೇಯೀಪುತ್ರನನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಿ, ಕೇಕಯರಾಜನು ಅವನಿಗೆ ಧನವನ್ನು ನೀಡಿದನು—ಎರಡು ಸಾವಿರ ರುಕ್ಮನಿಷ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಹದಿನಾರು ನೂರು ಕುದುರೆಗಳೂ ಸಹ.
Verse 21
तथाऽमात्यानभिप्रेतान्विश्वास्यांश्च गुणान्वितान्।ददावश्वपतिः क्षिप्रं भरतायानुयायिनः।।2.70.21।।
ಹಾಗೆಯೇ ಅಶ್ವಪತಿದೇವನು ಭರತನ ಯಾತ್ರೆಗೆ ಜೊತೆಯಾಗುವಂತೆ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ, ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಹಾಗೂ ಗುಣಸಂಪನ್ನ ಅಮಾತ್ಯರನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಅನುಯಾಯಿಗಳಾಗಿ ನೀಡಿದನು.
Verse 22
ऐरावतानैन्द्रशिरान्नागान्वै प्रियदर्शनान्।खरान् श्रीघ्रान्सुसंयुक्तान्मातुलोऽस्मै धनं ददौ।।2.70.22।।
ಅವನ ಮಾತುಲನು ಅವನಿಗೆ ಧನವನ್ನೂ ನೀಡಿದನು—ಐರಾವತ ಹಾಗೂ ಐಂದ್ರಶಿರ ವಂಶದ ಮನೋಹರ ದರ್ಶನದ ಆನೆಗಳನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ವೇಗವಂತ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ತರಬೇತಿಗೊಂಡು ಸುಲಭವಾಗಿ ಜೂತಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಖರಗಳನ್ನೂ (ಕತ್ತೆಗಳನ್ನು) ಕೊಟ್ಟನು.
Verse 23
अन्तःपुरेऽति संवृद्धान् व्याघ्रवीर्यबलान्वितान्। दंष्ट्राऽऽयुधान्महाकायान् शुनश्चोपायनं ददौ।।2.70.23।।
ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ಪೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಹುಲಿಯಂತಹ ವೀರ್ಯ-ಬಲ ಹೊಂದಿದ, ದಂಷ್ಟ್ರೆಗಳೇ ಆಯುಧವಾಗಿರುವ ಮಹಾಕಾಯ ಶ್ವಾನಗಳನ್ನೂ ಅವನು ಉಪಾಯನವಾಗಿ ನೀಡಿದನು.
Verse 24
स दत्तं केकयेन्द्रेण धनं तन्नाभ्यनन्दत।भरतः कैकयीपुत्रो गमनत्वरया तदा।।2.70.24।।
ಕೇಕಯೇಂದ್ರನು ನೀಡಿದ ಆ ಧನವನ್ನು, ಹೊರಡುವ ತ್ವರೆಗೊಳಗಾದ ಕೈಕೇಯೀಪುತ್ರ ಭರತನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 25
बभूव ह्यस्य हृदये चिन्ता सुमहती तदा।त्वरया चापि दूतानां स्वप्नस्यापि च दर्शनात्।।2.70.25।।
ಆ ವೇಳೆ ಅವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರವಾದ ಚಿಂತೆ ಉದಯವಾಯಿತು—ದೂತರ ತ್ವರೆಯಿಂದಲೂ, ಕಂಡ ಸ್ವಪ್ನದ ದರ್ಶನದಿಂದಲೂ.
Verse 26
स स्ववेश्माभ्यतिक्रम्य नरनागाश्वसंवृतम्।प्रपेदे सुमहच्छ्रीमान्राजमार्गमनुत्तमम्।।2.70.26।।
ತನ್ನ ನಿವಾಸವನ್ನು ದಾಟಿ, ನರರು-ನಾಗಗಳು-ಅಶ್ವಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ, ಶ್ರೀಮಂತ ಭರತನು ಅನುತ್ತಮ ರಾಜಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಲುಪಿದನು.
Verse 27
अभ्यतीत्य ततोऽपश्यदन्तःपुरमुदारधीः।ततस्तद्भरतश्श्रीमानाविवेशानिवारितः।।2.70.27।।
ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದ ಉದಾರಧೀ ಭರತನು ಅಂತಃಪುರವನ್ನು ಕಂಡನು; ನಂತರ ಶ್ರೀಮಂತ ಭರತನು ನಿರ್ಬಾಧವಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
Verse 28
स मातामहमापृच्छ्य मातुलं च युधाजितम्।रथमारुह्य भरतश्शत्रुघ्नसहितो ययौ।।2.70.28।।
ಅವನು ಮಾತಾಮಹನನ್ನೂ ಮಾವ ಯುಧಾಜಿತನನ್ನೂ ವಿದಾಯ ಪಡೆದು, ಶತ್ರುಘ್ನನೊಂದಿಗೆ ಭರತನು ರಥಾರೂಢನಾಗಿ ಹೊರಟನು.
Verse 29
रथान्मण्डल चक्रांश्च योजयित्वा परश्शतम्।उष्ट्र गोऽश्वबलैर्भृत्या भरतं यान्तमन्वयुः।।2.70.29।।
ಸುಮಂಡಲ ಚಕ್ರಗಳಿರುವ ನೂರಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕ ರಥಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಒಂಟೆ-ಗೋ-ಅಶ್ವಬಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಭೃತ್ಯರು ಹೊರಟ ಭರತನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು.
Verse 30
बलेन गुप्तो भरतो महात्मा सहार्यकस्याऽत्मसमैरमात्यैः।आदाय शत्रुघ्नमपेतशत्रुर्गृहाद्ययौ सिद्ध इवेन्द्रलोकात्।।2.70.30।।
ಸೈನ್ಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿತನಾದ ಮಹಾತ್ಮ ಭರತನು, ಶತ್ರುವಿಹೀನನಾಗಿ, ತನ್ನ ಸಮಾನರಾದ ಅಮಾತ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಶತ್ರುಘ್ನನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು, ಆರ್ಯಕ ಪಿತಾಮಹನ ಗೃಹದಿಂದ ಇಂದ್ರಲೋಕದಿಂದ ಹೊರಡುವ ಸಿದ್ಧನಂತೆ ನಿರ್ಗಮಿಸಿದನು.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Bharata’s immediate prioritization of ātyayika-kṛtya (urgent public duty) over hospitality and wealth: despite lavish gifts and familial affection in Kekaya, he chooses prompt departure to answer Ayodhyā’s summons.
The sarga contrasts external auspiciousness (honors, gifts, praise) with inner discernment: Bharata’s lack of delight in riches and his rising anxiety model a dharmic sensitivity to omens and responsibility beyond personal comfort.
Rājagṛha is presented as a fortified, aesthetically praised city with an impassable moat; culturally, the chapter emphasizes courtly etiquette—honoring envoys, touching elders’ feet, formal leave-taking, and gift-exchange as political-social infrastructure.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.