Sarga 66

Verse 1

तमग्निमिव संशान्तमम्बुहीनमिवार्णवम्।हतप्रभमिवाऽऽदित्यं स्वर्गस्थं प्रेक्ष्य पार्थिवम्।।।।कौसल्या बाष्पपूर्णाक्षी विविधां शोककर्शिता।उपगृह्य शिरो राज्ञः कैकेयीं प्रत्यभाषत।।।।

ರಾಜನು ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥನಾದುದನ್ನು ನೋಡಿ—ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಶಮನಗೊಂಡ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ, ಜಲವಿಲ್ಲದ ಸಾಗರದಂತೆ, ಪ್ರಭಾಹೀನ ಆದಿತ್ಯನಂತೆ—ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಅಶ್ರು ತುಂಬಿಕೊಂಡು ನಾನಾವಿಧ ಶೋಕದಿಂದ ಕ್ಷೀಣಳಾದ ಕೌಸಲ್ಯೆ ರಾಜನ ಶಿರಸ್ಸನ್ನು ತನ್ನ ಅಂಕದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದಳು.

Verse 2

तमग्निमिव संशान्तमम्बुहीनमिवार्णवम्।हतप्रभमिवाऽऽदित्यं स्वर्गस्थं प्रेक्ष्य पार्थिवम्।।2.66.1।। कौसल्या बाष्पपूर्णाक्षी विविधां शोककर्शिता।उपगृह्य शिरो राज्ञः कैकेयीं प्रत्यभाषत।।2.66.2।।

ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥನಾದ ರಾಜನನ್ನು ನೋಡಿ—ಅಚಾನಕ ಶಮನವಾದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ, ಜಲವಿಹೀನ ಸಾಗರದಂತೆ, ಪ್ರಭಾಹೀನ ಆದಿತ್ಯನಂತೆ—ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳೂ ಅನೇಕ ಶೋಕಗಳಿಂದ ಕ್ಷೀಣಳಾದ ಕೌಸಲ್ಯೆ ರಾಜನ ಶಿರವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಕೈಕೇಯಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದಳು.

Verse 3

सकामा भव कैकेयि भुङ्क्ष्व राज्यमकण्टकम्।त्यक्त्वा राजानमेकाग्रा नृशंसे दुष्टचारिणि।।।।

ಇಗ ತೃಪ್ತಳಾಗು, ಹೇ ಕೈಕೇಯಿ—ಅಡಚಣೆರಹಿತ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸು. ಏಕಾಗ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ರಾಜನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದೆಯಲ್ಲಾ; ಹೇ ಕ್ರೂರಳೇ, ಹೇ ದುಷ್ಟಾಚಾರಿಣಿಯೇ!

Verse 4

विहाय मां गतो रामः भर्ता च स्वर्गतो मम।विपथे सार्थहीनेव नाहं जीवितुमुत्सहे।।।।

ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ರಾಮನು ಹೊರಟನು; ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ ದಶರಥನು ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥನಾದನು. ಸಂಗಾತಿಯಿಲ್ಲದೆ ತಪ್ಪು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುವವನಂತೆ, ಈಗ ನನಗೆ ಬದುಕಬೇಕೆಂಬ ಉತ್ಸಾಹವೇ ಇಲ್ಲ.

Verse 5

भर्तारं तं परित्यज्य का स्त्री दैवतमात्मनः।इच्छेज्जीवितुमन्यत्र कैकेय्यास्त्यक्तधर्मणः।।।।

ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು—ತನ್ನ ಜೀವಂತ ದೈವವನ್ನು—ತ್ಯಜಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಸ್ತ್ರೀ ಇನ್ನೆಲ್ಲಿ ಬದುಕಲು ಬಯಸುವಳು? ಧರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಕೈಕೇಯಿಯ ಹೊರತು ಯಾರೂ ಅಲ್ಲ.

Verse 6

न लुब्धो बुध्यते दोषान् किम्पाकमिव भक्षयन्।कुब्जानिमित्तं कैकेय्या राघवाणां कुलं हतम्।।।।

ಲೋಭಿಯು ಕಿಂಪಾಕ ಫಲವನ್ನು ತಿನ್ನುವಾಗ ಅದರ ದೋಷಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಕುಬ್ಜೆಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಕೈಕೇಯಿಯು ರಾಘವರ ವಂಶಕ್ಕೆ ವಿನಾಶವನ್ನು ತಂದಳು.

Verse 7

अनियोगे नियुक्तेन राज्ञा रामं विवासितम्।सभार्यं जनकश्श्रुत्वा परितप्स्यत्यहं यथा।।।।

ಅನ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಯಿತರಾದ ರಾಜನು ರಾಮನನ್ನು ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದನೆಂದು ಕೇಳಿ ಜನಕನು ಕೂಡ ನನ್ನಂತೆ ದುಃಖದಿಂದ ದಹಿಸುವನು.

Verse 8

स मामनाथां विधवां नाद्य जानाति धार्मिकः।रामः कमलपत्राक्षः जीवन्नाशमितो गतः।।।।

ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ಕಮಲಪತ್ರಾಕ್ಷ ರಾಮನು ಇಂದು ನಾನು ಅನಾಥೆಯಾಗಿ, ವಿಧವೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಜೀವಂತನಾಗಿದ್ದರೂ ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಆಶಾಹೀನವಾಗಿ ನಾಶವಾದವನಂತೆ ದೂರ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 9

विदेहराजस्य सुता तथा सीता तपस्विनी।दुःखस्यानुचिता दुःखं वने पर्युद्विजिष्यति।।।।

ವಿದೇಹರಾಜನ ಪುತ್ರಿ, ತಪಸ್ವಿನಿಯಾದ ಸೀತೆಯೂ ಸಹ—ಇಂತಹ ಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯಳಲ್ಲದವಳು—ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ದುಃಖದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲಳಾಗುವಳು.

Verse 10

नदतां भीमघोषाणां निशासु मृगपक्षिणाम्।निशम्य नूनं सन्त्रस्ता राघवं संश्रयिष्यति।।।।

ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಭೀಮಘೋಷದಿಂದ ಕೂಗುವ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಗಳ ನಾದವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸೀತೆಯು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಭಯಗೊಂಡು ರಾಘವನ ಶರಣಾಗುವಳು.

Verse 11

वृद्धश्चैवाल्पपुत्रश्च वैदेहीमनुचिन्तयन्।सोऽपि शोकसमाविष्टो ननु त्यक्ष्यति जीवितम्।।।।

ವೃದ್ಧನೂ ಪುತ್ರಹೀನನೂ ಆದ ಜನಕನು ಸಹ ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ನಿರಂತರ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ, ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಜೀವಿತವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವನು.

Verse 12

साऽहमद्यैव दिष्टान्तं गमिष्यामि पतिव्रता।इदं शरीर मालिङ्ग्य प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्।।।।

ನಾನು ಪತಿವ್ರತೆಯಾದ ಪತ್ನಿ, ಇಂದೇ ವಿಧಿಯ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ತೆರಳುವೆನು; ಈ ದೇಹವನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿ ಹುತಾಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವೆನು.

Verse 13

तां ततस्सम्परिष्वज्य विलपन्तीं तपस्विनीम्।व्यपनीय सुदुःखार्तां कौसल्यां व्यावहारिकाः।।।।

ವಿಲಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ತಪಸ್ವಿನಿ ಕೌಸಲ್ಯೆಯನ್ನು ಅವರು ಆಲಿಂಗಿಸಿ, ಅತಿದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾದ ಆ ರಾಣಿಯನ್ನು ದಾಸಿಯರು ಮೃದುವಾಗಿ ದೂರಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು.

Verse 14

तैलद्रोण्यामथामात्या सम्वेश्य जगतीपतिम्।राज्ञस्सर्वाण्यथादिष्टाश्चक्रुः कर्माण्यनन्तरम्।।।।

ನಂತರ ಅಮಾತ್ಯರು ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಜಗತೀಪತಿಯಾದ ರಾಜನನ್ನು ತೈಲದ್ರೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಶಯನಗೊಳಿಸಿ, ತದನಂತರ ತಕ್ಷಣ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲ ವಿಧಿಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು.

Verse 15

न तु सङ्कलनं राज्ञो विना पुत्रेण मन्त्रिणः।सर्वज्ञाः कर्तुमीषुस्ते ततो रक्षन्ति भूमिपम्।।।।

ಆದರೆ ಸರ್ವಜ್ಞರಾದ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಪುತ್ರನಿಲ್ಲದೆ ರಾಜನ ಸಂಸ್ಕಾರ (ಅಂತ್ಯೇಷ್ಠಿ) ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಲಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಭೂಪತಿಯ ದೇಹವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾ ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 16

तैलद्रोण्यां तु सचिवैश्शायितं तं नराधिपम्।हा मृतोऽयमिति ज्ञात्वा स्त्रियस्ताः पर्यदेवयन्।।।।

ಸಚಿವರು ಆ ನರಾಧಿಪನನ್ನು ತೈಲದ್ರೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಶಯನಗೊಳಿಸಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ‘ಹಾ, ಇವನು ಮೃತನಾದನು’ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಶೋಕವಿಲಾಪ ಮಾಡಿದರು.

Verse 17

बाहूनुद्यम्य कृपणाः नेत्रप्रस्रवणैर्मुखैः।रुदन्त्य श्शोकसन्तप्ताः कृपणं पर्यदेवयन्।।।।

ಬಾಹುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಮುಖದಿಂದ ಕಣ್ಣೀರು ಹರಿಯುತ್ತ, ಶೋಕದಿಂದ ದಗ್ಧರಾಗಿ ಅಳುತ್ತ, ಅವರು ಕರುಣವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲದೆ ವಿಲಪಿಸಿದರು.

Verse 18

हा महाराज रामेण सततं प्रियवादिना।विहीनास्सत्यसन्धेन किमर्थं विजहासि नः।।।।

ಹಾ ಮಹಾರಾಜ! ಸದಾ ಪ್ರಿಯವಚನಿಯೂ ಸತ್ಯಸಂಧನೂ ಆದ ರಾಮನಿಂದ ನಾವು ಈಗಾಗಲೇ ವಂಚಿತರಾಗಿದ್ದೇವೆ; ಇನ್ನು ನೀನು ಏಕೆ ನಮ್ಮನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತೀಯ?

Verse 19

कैकेय्या दुष्टभावायाः राघवेण वियोजिताः।कथं पतिघ्नया वत्स्याम स्समीपे विधवा वयम्।।।।

ದುಷ್ಟಭಾವದ ಕೈಕೇಯಿಯಿಂದ ರಾಘವನಿಂದ ವಿಯೋಗಿತರಾಗಿ, ಈಗ ವಿಧವೆಯರಾದ ನಾವು—ಪತಿಘ್ನಿಯಾದ ಅವಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬದುಕುವೆವು?

Verse 20

स हि नाथस्सदास्माकं तव च प्रभुरात्मवान्।वनं रामो गतश्श्रीमान्विहाय नृपतिश्रियम्।।।।

ಏಕೆಂದರೆ ಶ್ರೀಮಂತನೂ ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಯೂ ಆದ ರಾಮನು—ನಿತ್ಯವೂ ನಮ್ಮದೂ ನಿನ್ನದೂ ನಾಥನೂ ಪ್ರಭುವೂ—ನೃಪತಿಶ್ರಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ವನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ್ದಾನೆ.

Verse 21

त्वया तेन च वीरेण विना व्यसनमोहिताः।कथं वयं निवत्स्यामः कैकेय्या च विदूषिताः।।।।

ನಿನ್ನಿಲ್ಲದೆ, ಆ ವೀರ ರಾಮನಿಲ್ಲದೆ, ವಿಪತ್ತು–ಶೋಕಗಳಿಂದ ಮರುಳಾದ ನಾವು, ಕೈಕೇಯಿಯಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅವಮಾನಿತರಾಗಿ, ಹೇಗೆ ಬದುಕಿ ಉಳಿಯುವೆವು?

Verse 22

यया तु राजा रामश्च लक्ष्मणश्च महाबलः।सीतया सह सन्त्यक्ता स्साकमन्यं न हास्यति।।।।

ಯಾವಳು ರಾಜನನ್ನೂ, ರಾಮನನ್ನೂ, ಮಹಾಬಲ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನೂ—ಸೀತೆಯೊಡನೆ—ತ್ಯಜಿಸಿದಳೋ, ಆ ಕೈಕೇಯಿ ಇನ್ನಾರನ್ನು ತ್ಯಜಿಸದೆ ಬಿಡುವಳು?

Verse 23

ता बाष्पेण च संवीताश्शोकेन विपुलेन च।व्यवेष्टन्त निरानन्दा राघवस्य वरस्त्रियः।।।।

ರಾಘವನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಣಿಯರು ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಆವೃತರಾಗಿ, ಅಪಾರ ಶೋಕದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟು, ಆನಂದವಿಲ್ಲದೆ ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿ ತೊಳಲಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 24

निशा चन्द्रविहीनेव स्त्रीव भर्तृविवर्जिता।पुरी नाराजतायोध्या हीना राज्ञा महात्मना।।।।

ಮಹಾತ್ಮ ರಾಜನಿಲ್ಲದೆ ಅಯೋಧ್ಯಾಪುರಿ ಇನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಲಿಲ್ಲ—ಚಂದ್ರವಿಲ್ಲದ ರಾತ್ರಿಯಂತೆ, ಪತಿವಿಯೋಗಿತೆಯಾದ ಸ್ತ್ರೀಯಂತೆ.

Verse 25

बाष्पपर्याकुलजना हाहाभूतकुलाङ्गना।शून्यचत्वरवेश्मान्ता न बभ्राज यथापुरम्।।।।

ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲರಾದ ಜನರು, ‘ಹಾಯ್ ಹಾಯ್’ ಎಂದು ಅಳುವ ಕುಲಸ್ತ್ರೀಯರು, ಖಾಲಿಯಾದ ಚೌಕ-ಬೀದಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆಮನೆಗಳ ನಡುವೆ—ನಗರವು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಶೋಭಿಸಲಿಲ್ಲ.

Verse 26

गते तु शोकात् त्रिदिवं नराधिपे महीतलस्थासु नृपाङ्गनासु च।निवृत्तचारस्सहसा गतो रविः प्रवृत्तचारा रजनी ह्युपस्थिता।।।।

ಶೋಕದಿಂದ ನರಾಧಿಪನು ತ್ರಿದಿವಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದಾಗ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ರಾಜಮಹಿಷಿಯರು ಬಿದ್ದಿದ್ದರು; ಆಗ ಸೂರ್ಯನು ಹಠಾತ್ ತನ್ನ ಗತಿಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದಂತೆ ಅಸ್ತಂಗತನಾದನು, ಮತ್ತು ಅಂಧಕಾರಚರರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾದ ರಾತ್ರಿಯು ತಕ್ಷಣವೇ ಸಮೀಪಿಸಿತು.

Verse 27

ऋते तु पुत्राद्धहनं महीपतेर्नरोचयन्ते सुहृदस्समागताः।इतीव तस्मिन् शयने न्यवेशयन् वनिचिन्त्य राजानमचिन्त्य दर्शनम्।।।।

ಆದರೆ ಪುತ್ರನು ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಸೇರಿದ್ದ ಸುಹೃದರು ಮಹೀಪತಿಯ ಚಿತಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚಲು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ; ಹೀಗಾಗಿ ವಿಚಾರಮಾಡಿ, ಅಪ್ರತೀಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದ ರಾಜನನ್ನು ಆ ಶಯನದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿಸಿದರು.

Verse 28

गतप्रभा द्यौरिव भास्करं विना व्यपेतनक्षत्रगणेव शर्वरी।पुरी बभासे रहिता महात्मना न चास्रकण्ठाऽकुलमार्गचत्वरा।।।।

ಮಹಾತ್ಮ ರಾಜನಿಲ್ಲದೆ ನಗರಿಯ ಕಾಂತಿ ಮಂಕಾಯಿತು—ಸೂರ್ಯವಿಲ್ಲದ ಆಕಾಶದಂತೆ, ನಕ್ಷತ್ರಗಣವಿಲ್ಲದ ರಾತ್ರಿಯಂತೆ; ಅದರ ಬೀದಿಗಳೂ ಚೌಕಗಳೂ ಗಂಟಲು ಕಟ್ಟುವ ಅಳಲಿನಿಂದ ತುಂಬಿದವು.

Verse 29

नराश्च नार्यश्च समेत्य सङ्घशः विगर्हमाणा भरतस्य मातरम्।तदा नगर्यां नरदेवसङ्क्षये बभूवुरार्ता न च शर्म लेभिरे।।।।

ಆಗ ನರದೇವಸಮಾನ ರಾಜನ ನಿಧನವಾದ ಬಳಿಕ ನಗರಿಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷರೂ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಗುಂಪುಗುಂಪಾಗಿ ಸೇರಿ ಭರತನ ತಾಯಿಯನ್ನು ದೂಷಿಸಿದರು; ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದ ಅವರು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ.