Sarga 59

Verse 1

इति ब्रुवन्तं तं सूतं सुमन्त्रं मन्त्रिसत्तमम्।ब्रूहि शेषं पुनरिति राजा वचनमब्रवीत्।।2.59.1।।

ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸೂತ ಹಾಗೂ ಮಂತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಸುಮಂತ್ರನಿಗೆ ರಾಜನು ಹೇಳಿದರು: “ಉಳಿದುದನ್ನೂ ಮತ್ತೆ ಹೇಳು.”

Verse 2

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सुमन्त्रो बाष्पविक्लबः।कथयामास भूयोऽपि रामसन्देशविस्तरम्।।2.59.2।।

ಅವನ ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಸುಮಂತ್ರನು ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿ ಗದ್ಗದಿತನಾಗಿ, ಮತ್ತೆ ಶ್ರೀರಾಮನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಇನ್ನೂ ವಿವರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದನು.

Verse 3

जटाः कृत्वा महाराज चीरवल्कलधारिणौ।गङ्गामुत्तीर्य तौ वीरौ प्रयागाभिमुखौ गतौ।।2.59.3।।

ಮಹಾರಾಜನೇ, ಜಟಾಧಾರಿಗಳಾಗಿ ಚೀರ-ವಲ್ಕಲ ಧರಿಸಿದ ಆ ಇಬ್ಬರು ವೀರರು ಗಂಗೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಪ್ರಯಾಗದ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮುಖಮಾಡಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು.

Verse 4

अग्रतो लक्ष्मणो यातः पालयन्रघुनन्दनम्।तांस्तथा गच्छतो दृष्ट्वा निवृत्तोऽस्म्यवशस्तदा।।2.59.4।।

ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಮುಂಚೆ ನಡೆದು, ರಘುನಂದನ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವರು ಹಾಗೆಯೇ ಹೊರಟುದನ್ನು ಕಂಡು, ನಾನು ಅಸಹಾಯಕನಾಗಿ ಆಗಲೇ ಹಿಂದಿರುಗಿದೆನು.

Verse 5

ममत्वश्वा निवृत्तस्य न प्रावर्तन्त वर्त्मनि।उष्णमश्रु प्रमुञ्चन्तो रामे सम्प्रस्थिते वनम्।।2.59.5।।

ರಾಮನು ವನಕ್ಕೆ ಹೊರಟ ಬಳಿಕ ನಾನು ಹಿಂದಿರುಗಿದಾಗ, ನನ್ನ ಕುದುರೆಗಳು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಲಿಲ್ಲ; ಅವು ಬಿಸಿ ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.

Verse 6

उभाभ्यां राजपुत्राभ्यामथ कृत्वाहमञ्जलिम्।प्रस्थितो रथमास्थाय तद्दुःखमपि धारयन्।।2.59.6।।

ನಂತರ ಆ ಇಬ್ಬರು ರಾಜಕುಮಾರರಿಗೆ ಅಂಜಲಿ ಬಿಗಿದು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ನಾನು ರಥವನ್ನು ಏರಿ ಹೊರಟೆನು—ಆ ದುಃಖವನ್ನೂ ಸಂಯಮದಿಂದ ತಾಳುತ್ತಾ.

Verse 7

गुहेन सार्धं तत्रैव स्थितोऽस्मि दिवसान्बहून्।आशया यदि मां रामः पुन श्शब्दापयेदिति।।2.59.7।।

ಗುಹನೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಅಲ್ಲೀಯೇ ಅನೇಕ ದಿನಗಳು ಉಳಿದೆನು, ‘ಬಹುಶಃ ರಾಮನು ಮತ್ತೆ ನನ್ನನ್ನು ಕರೆಯುವನು’ ಎಂಬ ಆಶಯದಿಂದ.

Verse 8

विषये ते महाराज रामव्यसनकर्शिताः।अपि वृक्षाः परिम्लानास्सपुष्पाङ्कुरकोरकाः।।2.59.8।।

ಮಹಾರಾಜನೇ, ನಿಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ರಾಮನಿಗೆ ಬಂದ ವಿಪತ್ತಿನಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟಂತೆ—ಹೂವು, ಮೊಗ್ಗು, ಕಳಿಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದ ಮರಗಳೂ ಸಹ ಒಣಗಿ ಮ್ಲಾನಗೊಂಡಿವೆ.

Verse 9

उपतप्तोदका नद्यः पल्वलानि सरांसि च।परिशुष्कपलाशानि वनान्युपवनानि च।।2.59.9।।

ನದಿಗಳ ನೀರು ತಾಪಗೊಂಡಂತೆ ಹರಿಯುತ್ತಿದೆ; ಕೆರೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸರೋವರಗಳೂ ತಾಪದಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟಿವೆ; ವನಗಳೂ ಉಪವನಗಳೂ ಒಣಗಿ ಕುಗ್ಗಿದ ಎಲೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ.

Verse 10

न च सर्पन्ति सत्त्वानि व्यासा न प्रचरन्ति च।रामशोकाभिभूतं तन्निष्कूजमभवद्वनम्।।2.59.10।।

ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಚಲಿಸಲಿಲ್ಲ; ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿ ವ್ಯಾಳಗಳೂ ಸಂಚರಿಸಲಿಲ್ಲ. ರಾಮಶೋಕದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಆ ಅರಣ್ಯವು ನಿಷ್ಕೂಜವಾಗಿ—ನಿಶ್ಶಬ್ದವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.

Verse 11

लीनपुष्करपत्राश्च नरेन्द्र कलुषोदकाः।सन्तप्तपद्माः पद्मिन्यो लीनमीनविहङ्गमाः।।2.59.11।।

ನರೇಂದ್ರನೇ! ಪದ್ಮಿನಿಗಳ ನೀರು ಕಲుషಿತವಾಗಿತ್ತು; ನೀಲಪದ್ಮದ ಎಲೆಗಳು ಲೀನವಾಗಿ ಒಣಗಿದವು; ಪದ್ಮಗಳು ಸಂತಪ್ತವಾಗಿ ವಾಡಿದವು; ಮೀನುಗಳೂ ಜಲಪಕ್ಷಿಗಳೂ ಅಡಗಿಹೋದವು.

Verse 12

जलजानि च पुष्पाणि माल्यानि स्थलजानि च।नाद्य भान्त्यल्पगन्धीनि फलानि च यथापुरम्।।2.59.12।।

ಜಲಜ ಪುಷ್ಪಗಳೂ, ಸ್ಥಲಜ ಪುಷ್ಪಗಳ ಮಾಲೆಗಳೂ—ಹೌದು, ಫಲಗಳೂ ಸಹ—ಇಂದು ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅವುಗಳ ಸುಗಂಧ ಅಲ್ಪ, ಕಾಂತಿ ಕ್ಷೀಣವಾಗಿದೆ.

Verse 13

अत्रोद्यानानि शून्यानि प्रलीनविहगनि च।न चाभिरामा नारामान्पश्यामि मनुजर्षभ।।2.59.13।।

ಇಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಶೂನ್ಯವಾಗಿವೆ; ಪಕ್ಷಿಗಳೂ ಅಡಗಿಹೋಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಮನುಜರ್ಷಭನೇ! ಹಿಂದೆ ಇದ್ದಂತೆ ಆ ಅಭಿರಾಮ ಆರಾಮಗಳನ್ನು ಈಗ ನಾನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ.

Verse 14

प्रविशन्तमयोध्यां मां न कश्चिदभिनन्दति।नरा राममपश्यन्तो निश्श्वसन्ति मुहुर्मुहुः।।2.59.14।।

ನಾನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಯಾರೂ ನನ್ನನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಲಿಲ್ಲ. ರಾಮನನ್ನು ಕಾಣದೆ ಜನರು ಮರುಮರು ನಿಶ್ಶ್ವಾಸ ಬಿಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ.

Verse 15

देव राजरथं दृष्ट्वा विना राममिहागतम्।दुःखादश्रुमुखस्सर्वो राजमार्गगतो जनः।।2.59.15।।

ಹೇ ಪ್ರಭು! ರಾಜರಥವು ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನಿಲ್ಲದೆ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಜಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಜನರೂ ದುಃಖದಿಂದ ಕಣ್ಣೀರ ಮುಖರಾಗಿದರು.

Verse 16

हर्म्यैर्विमानैः प्रासादैरवेक्ष्यरथमागतम्।हाहाकारकृतानार्यो रामादर्शनकर्शिताः।।2.59.16।।

ಮನೆಮಾಳಿಗೆಗಳು, ಎತ್ತರದ ವಿಮಾನಸಮಾನ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಸಾದಗಳಿಂದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ರಥವು ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರು; ಶ್ರೀರಾಮನ ದರ್ಶನವಿಲ್ಲದೆ ಕಂಗೆಟ್ಟು ‘ಹಾಯ್! ಹಾಯ್!’ ಎಂದು ಅಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು.

Verse 17

आयतैर्विमलैर्नेत्रैरश्रुवेगपरिप्लुतैः।अन्योन्यमभिवीक्षन्तेऽव्यक्तमार्ततराः स्त्रियः।।2.59.17।।

ವಿಶಾಲವಾದ ನಿರ್ಮಲ ನೇತ್ರಗಳು ಕಣ್ಣೀರಿನ ವೇಗದಿಂದ ತುಂಬಿ ಹರಿಯುತ್ತಿರಲು, ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಥಿತಳಾದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಮಾತಿಲ್ಲದೆ ಪರಸ್ಪರ ನೋಡಿಕೊಂಡರು.

Verse 18

नामित्राणां न मित्राणामुदासीनजनस्य च।अहमार्ततया किञ्चिद्विशेषमुपलक्षये।।2.59.18।।

ಆ ಆಪತ್ತಿನ ವ್ಯಥೆಯಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳಲ್ಲಾಗಲಿ, ಮಿತ್ರರಲ್ಲಾಗಲಿ, ಉದಾಸೀನರಲ್ಲಾಗಲಿ—ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷ ಭೇದವನ್ನು ನಾನು ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಗುರುತಿಸಲಿಲ್ಲ; ಎಲ್ಲರ ದುಃಖವೂ ಒಂದೇ ಆಗಿತ್ತು.

Verse 19

अप्रहृष्टमनुष्या च दीननागतुरङ्गमा।आर्तस्वरपरिम्लाना विनिश्श्वसितनिस्स्वना।।2.59.19।।निरानन्दा महाराज रामप्रव्राजनातुरा।कौसल्या पुत्रहीनेव अयोध्या प्रतिभाति मा।।2.59.20।।

ನಗರದ ಜನರು ಹರ್ಷವಿಲ್ಲದವರಾಗಿದ್ದರು; ಆನೆಗಳೂ ಕುದುರೆಗಳೂ ಸಹ ಉತ್ಸಾಹಹೀನವಾಗಿದ್ದವು. ಆ ನಗರವು ಆಕ್ರಂದನದ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ಮ್ಲಾನವಾಗಿ, ಆಳವಾದ ನಿರಾಶೆಯ ನಿಟ್ಟುಸಿರುಗಳ ನಾದದಿಂದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

Verse 20

अप्रहृष्टमनुष्या च दीननागतुरङ्गमा।आर्तस्वरपरिम्लाना विनिश्श्वसितनिस्स्वना।।2.59.19।।निरानन्दा महाराज रामप्रव्राजनातुरा।कौसल्या पुत्रहीनेव अयोध्या प्रतिभाति मा।।2.59.20।।

ಮಹಾರಾಜನೇ, ರಾಮನ ವನವಾಸದಿಂದ ವ್ಯಥಿತವಾಗಿ ಹರ್ಷವಿಲ್ಲದ ಅಯೋಧ್ಯೆ ನನಗೆ ಪುತ್ರವಿಹೀನಳಾದ ಕೌಸಲ್ಯೆಯಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

Verse 21

सूतस्य वचनं श्रुत्वा वाचा परमदीनया।बाष्पोपहतया राजा तं सूतमिदमब्रवीत्।।2.59.21।।

ಸೂತನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ವಾಣಿ ಅತ್ಯಂತ ದೀನವಾಗಿ, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಅಡ್ಡಿಯಾದ ಸ್ವರದೊಂದಿಗೆ ರಾಜನು ಆ ಸೂತ ಸುಮಂತ್ರನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು.

Verse 22

कैकेय्या विनियुक्तेन पापाभिजनभावया।मया न मन्त्रकुशलैर्वृद्धैस्सह समर्थितम्।।2.59.22।।

ಪಾಪಾಭಿಪ್ರಾಯವೂ ಪಾಪಸಂಗತিওಳ್ಳ ಕೈಕೇಯಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ, ರಾಜ್ಯನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕುಶಲರಾದ ವೃದ್ಧ ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಸಲಹೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ದೃಢೀಕರಣ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ.

Verse 23

न सुहृद्भिर्नचामात्यैर्मन्त्रयित्वा न नैगमैः।मयायमर्थस्सम्मोहात् स्त्रीहेतो स्सहसा कृतः।।2.59.23।।

ಸ್ನೇಹಿತರೊಡನೆ, ಅಮಾತ್ಯರೊಡನೆ ಅಥವಾ ವಿವೇಕಿ ನಾಗರಿಕರೊಡನೆ ಸಲಹೆ ಮಾಡದೆ, ಮೋಹದಿಂದ—ಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ—ನಾನು ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆತುರವಾಗಿ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟೆ.

Verse 24

भवितव्यतया नूनमिदं वा व्यसनं महत्।कुलस्यास्य विनाशाय प्राप्तं सूत यदृच्छया।।2.59.24।।

ಹೇ ಸೂತನೇ, ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಈ ಮಹಾ ವಿಪತ್ತು ವಿಧಿಯ ಬಲದಿಂದಲೇ ಬಂದಿದೆ; ಈ ವಂಶದ ವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಬಂದಂತಿದೆ.

Verse 25

सूत यद्यस्ति ते किञ्चिन्मया तु सुकृतं कृतम्।त्वं प्रापयाऽऽशु मां रामं प्राणास्सन्त्वरयन्तिमाम्।।2.59.25।।

ಹೇ ಸೂತನೇ, ನಾನು ನಿನಗಾಗಿ ಅಲ್ಪವಾದರೂ ಸತ್ಕರ್ಮ ಮಾಡಿದ್ದರೆ, ತಕ್ಷಣ ನನ್ನನ್ನು ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯು; ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳು ನನನ್ನು ಮರಣದ ಕಡೆಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತಿವೆ.

Verse 26

यद्यद्यापि ममैवाज्ञा निवर्तयतु राघवम्।न शक्ष्यामि विना रामं मुहूर्तमपि जीवितुम्।।2.59.26।।

ಇನ್ನೂ ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ರಾಘವನು ಹಿಂದಿರುಗಬಹುದಾದರೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ; ರಾಮನಿಲ್ಲದೆ ನಾನು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರವೂ ಬದುಕಲಾರೆ.

Verse 27

अथवाऽपि महाबाहुर्गतो दूरं भविष्यति।मामेव रथमारोप्य शीघ्रं रामाय दर्शय।।2.58.27।।

ಅಥವಾ ಮಹಾಬಾಹು ಈಗಾಗಲೇ ದೂರ ಹೋಗಿದ್ದರೆ, ನನ್ನನ್ನೇ ರಥದ ಮೇಲೆ ಏರಿಸಿ, ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ರಾಮನ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯು.

Verse 27

अथवाऽपि महाबाहुर्गतो दूरं भविष्यति।मामेव रथमारोप्य शीघ्रं रामाय दर्शय।।2.58.27।।

ಅಥವಾ ಮಹಾಬಾಹು ಈಗಾಗಲೇ ದೂರ ಹೋಗಿದ್ದರೆ, ನನ್ನನ್ನೇ ರಥದ ಮೇಲೆ ಏರಿಸಿ, ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ರಾಮನ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯು.

Verse 28

वृत्तदंष्ट्रो महेष्वासः क्वासौ लक्ष्मणपूर्वजः।यदि जीवामि साध्वेनं पश्येयं सीतया सह।।2.59.28।।

ಸುವೃತ್ತ ದಂತಗಳ ಮಹೇಷ್ವಾಸ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಭ್ರಾತೃ ಅವನು ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ? ನಾನು ಬದುಕಿದ್ದರೆ, ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವನನ್ನು ಶುಭವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದಾದರೆ ಸಾಕು.

Verse 29

लोहिताक्षं महाबाहुमामुक्तमणिकुण्डलम्।रामं यदि न पश्येयं गमिष्यामि यमक्षयम्।।2.59.29।।

ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ, ಮಹಾಬಾಹು, ಮಣಿರತ್ನಕೂಡಿದ ಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾದ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ನಾನು ಕಾಣದೆ ಹೋದರೆ, ನಾನು ಯಮಲೋಕವೆಂಬ ಮೃತ್ಯುಧಾಮಕ್ಕೆ ತೆರಳುವೆನು.

Verse 30

अतो नु किं दुःखतरं सोऽहमिक्ष्वाकुनन्दनम्।इमामवस्थामापन्नो नेह पश्यामि राघवम्।।2.59.30।।

ಇದಕ್ಕಿಂತ ದುಃಖಕರವಾದುದು ಇನ್ನೇನು? ನಾನು ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಿದ್ದರೂ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶದ ಆನಂದನಾದ ರಾಘವನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ.

Verse 31

हा राम रामानुज हा हा वैदेहि तपस्विनि।न मां जानीत दुःखेन म्रियमाणतमनाथवत्।।2.59.31।।

ಹಾಯ್ ರಾಮ! ಹಾಯ್ ರಾಮಾನುಜ! ಹಾಯ್ ವೈದೇಹಿ, ತಪಸ್ವಿನಿ! ದುಃಖದಿಂದ ನಾನು ಅನಾಥನಂತೆ ಸಾಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೀವು ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ.

Verse 32

स तेन राजा दुःखेन भृशमर्पितचेतनः।अवगाढस्सुदुष्पारं शोकसागरमब्रवीत्।।2.59.32।।

ಹೀಗೆ ಆ ರಾಜನು, ಆ ದುಃಖದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರುಳಾಗಿ, ದಾಟಲಾಗದ ಶೋಕಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಮಾತಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದನು.

Verse 33

रामशोकमहाभोगस्सीताविरहपारगः।श्वसितोर्मि महावर्तो बाष्पफेनजालाविलः।।2.59.33।।बाहुविक्षेपमीनौघो विक्रन्दित महास्वनः।प्रकीर्णकेशशैवालः कैकेयीबडबामुखः।।2.59.34।।ममाश्रुवेगप्रभवः कुब्जावाक्यमहाग्रहः।वरवेलो नृशंसाया रामप्रव्राजनायतः।।2.59.35।।यस्मिन्बत निमग्नोऽहं कौसल्ये राघवं विना।दुस्तरो जीवता देवि मयाऽयं शोकसागरः।।2.59.36।।

ಈ ಶೋಕಮಹಾಸಾಗರವು ರಾಮವಿಷಾದದ ಮಹಾವಿಸ್ತಾರ ಹೊಂದಿದೆ; ಅದರ ದೂರದ ತೀರ ಸೀತಾವಿಯೋಗ. ಅದರ ಅಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಭ್ರಮರಗಳು ನನ್ನ ನಿಟ್ಟುಸಿರುಗಳು; ಕಣ್ಣೀರಿನ ನುರಿತಿನಿಂದ ಅದರ ಜಲ ಮಥಿತವಾಗಿ ಮಸುಕಾಗಿದೆ.

Verse 34

रामशोकमहाभोगस्सीताविरहपारगः।श्वसितोर्मि महावर्तो बाष्पफेनजालाविलः।।2.59.33।।बाहुविक्षेपमीनौघो विक्रन्दित महास्वनः।प्रकीर्णकेशशैवालः कैकेयीबडबामुखः।।2.59.34।।ममाश्रुवेगप्रभवः कुब्जावाक्यमहाग्रहः।वरवेलो नृशंसाया रामप्रव्राजनायतः।।2.59.35।।यस्मिन्बत निमग्नोऽहं कौसल्ये राघवं विना।दुस्तरो जीवता देवि मयाऽयं शोकसागरः।।2.59.36।।

ಮೀನಿನ ಗುಂಪುಗಳು ನನ್ನ ಬಾಹುಗಳ ಅಲೆಯಾಟ; ಮಹಾಸ್ವನವು ನನ್ನ ಆಕ್ರಂದನ. ಚದುರಿದ ಕೇಶವೇ ಶೈವಲ; ಕೈಕೇಯಿಯೇ ಸಮುದ್ರದ ಬಡಬಾ-ಮುಖ—ಭಕ್ಷಿಸುವ ಅಶ್ವಮುಖಿ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ.

Verse 35

रामशोकमहाभोगस्सीताविरहपारगः।श्वसितोर्मि महावर्तो बाष्पफेनजालाविलः।।2.59.33।।बाहुविक्षेपमीनौघो विक्रन्दित महास्वनः।प्रकीर्णकेशशैवालः कैकेयीबडबामुखः।।2.59.34।।ममाश्रुवेगप्रभवः कुब्जावाक्यमहाग्रहः।वरवेलो नृशंसाया रामप्रव्राजनायतः।।2.59.35।।यस्मिन्बत निमग्नोऽहं कौसल्ये राघवं विना।दुस्तरो जीवता देवि मयाऽयं शोकसागरः।।2.59.36।।

ನನ್ನ ಅಶ್ರುಗಳ ಪ್ರವಾಹವೇ ಅದರ ಉದ್ಭವ; ಕುಬ್ಜೆಯ ವಚನವೇ ಅದರ ಮಹಾಗ್ರಾಹಗಳು. ಕ್ರೂರ ರಾಣಿಯ ವರಗಳೇ ಅದರ ತೀರ, ರಾಮನ ಪ್ರವ್ರಾಜನವೇ ಅದರ ವಿಶಾಲ ವಿಸ್ತಾರ.

Verse 36

रामशोकमहाभोगस्सीताविरहपारगः।श्वसितोर्मि महावर्तो बाष्पफेनजालाविलः।।2.59.33।।बाहुविक्षेपमीनौघो विक्रन्दित महास्वनः।प्रकीर्णकेशशैवालः कैकेयीबडबामुखः।।2.59.34।।ममाश्रुवेगप्रभवः कुब्जावाक्यमहाग्रहः।वरवेलो नृशंसाया रामप्रव्राजनायतः।।2.59.35।।यस्मिन्बत निमग्नोऽहं कौसल्ये राघवं विना।दुस्तरो जीवता देवि मयाऽयं शोकसागरः।।2.59.36।।

ಅಯ್ಯೋ ಕೌಸಲ್ಯಾ ದೇವಿ! ರಾಘವನಿಲ್ಲದೆ ನಾನು ಈ ಶೋಕಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದೇನೆ; ದೇವಿ, ಜೀವಂತನಾಗಿ ಇದನ್ನು ದಾಟುವುದು ನನಗೆ ದುಸ್ತರ.

Verse 37

अशोभनं योऽहमिहाद्य राघवं दिदृक्षमाणो न लभे सलक्ष्मणम्।इतीव राजा विलपन्महायशाः पपात तूर्णं शयने समूर्छितः।।2.59.37।।

ಎಷ್ಟು ಅಶುಭ! ಇಂದು ಇಲ್ಲಿ ರಾಘವನನ್ನು ನೋಡಬೇಕೆಂದು ತವಕಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಡನೆ ಅವನನ್ನು ಕಾಣಲಾರೆನು! ಎಂದು ವಿಲಪಿಸುತ್ತ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ರಾಜನು ತಕ್ಷಣವೇ ಶಯನದ ಮೇಲೆ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾಗಿ ಬಿದ್ದನು.

Verse 38

इति विलपति पार्थिवे प्रणष्टे करुणतरं द्विगुणं च रामहेतोः।वचनमनुनिशम्य तस्य देवी भयमगमत्पुनरेव राममाता।।2.59.38।।

ರಾಜನು ವಿಲಪಿಸುತ್ತಲೇ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾದಾಗ, ರಾಮನ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವನ ಶೋಕ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಕರುಣವಾಗಿ ದ್ವಿಗುಣವಾಯಿತು. ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ರಾಮಮಾತೆಯಾದ ರಾಣಿ ಮತ್ತೆ ಭಯಗ್ರಸ್ತಳಾದಳು.