Sarga 45

Verse 1

अनुरक्ता महात्मानं रामं सत्यपराक्रमम्।अनुजग्मुः प्रयान्तं तं वनवासाय मानवाः।।।।

ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಮಹಾತ್ಮ ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೆ ಅನುರಕ್ತರಾದ ಜನರು, ಅವರು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಟಾಗ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವರ ಹಿಂದೆ ಹಿಂದೆ ಅನುಸರಿಸಿ ನಡೆದರು.

Verse 2

निवर्तितेऽपि च बलात्सुहृद्वर्गे च राजनि।नैव ते संन्यवर्तन्त रामस्यानुगता रथम्।।।।

ರಾಜನನ್ನೂ ಸ್ನೇಹವರ್ಗವನ್ನೂ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿದರೂ, ರಾಮನ ರಥವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದವರು ಮಾತ್ರ ಹಿಂತಿರುಗಲೇ ಇಲ್ಲ; ಅವರು ರಾಮನ ರಥದ ಹಿಂದೆ ಮುಂದುವರಿದರು.

Verse 3

अयोध्यानिलयानां हि पुरुषाणां महायशाः।बभूव गुणसम्पन्नः पूर्णचन्द्र इव प्रियः।।।।

ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ, ಗುಣಸಂಪನ್ನ ರಾಮನು ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಿಯನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 4

स याच्यमानः काकुत्स्थः स्वाभिः प्रकृतिभिस्तदा।कुर्वाणः पितरं सत्यं वनमेवान्वपद्यत।।।।

ತನ್ನದೇ ಪ್ರಜೆಗಳಿಂದ ಆಳವಾಗಿ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ವಂಶಜ ರಾಮನು ತಂದೆಯ ವಚನ ಸತ್ಯವಾಗಲೆಂದು ಅರಣ್ಯವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದನು.

Verse 5

अवेक्षमाणः सस्नेहं चक्षुषा प्रपिबन्निव।उवाच रामः स्नेहेन ताः प्रजाः स्वाः प्रजा इव।।।।

ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಅವರನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ—ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದಲೇ ಕುಡಿಯುವಂತೆ—ರಾಮನು ಆ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಮಮತೆಯಿಂದ ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 6

या प्रीतिर्बहुमानश्च मय्ययोध्यानिवासिनाम्।मत्प्रियार्थं विशेषेण भरते सा निवेश्यताम्।।।।

“ಅಯೋಧ್ಯಾವಾಸಿಗಳೇ, ನನ್ನ ಮೇಲಿಟ್ಟಿರುವ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಗೌರವವನ್ನು—ನನ್ನ ಪ್ರಿಯಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭರತನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿ.”

Verse 7

स हि कल्याणचारित्रः कैकेय्यानन्दवर्धनः।करिष्यति यथावद्वः प्रियाणि च हितानि च।।।।

“ಏಕೆಂದರೆ ಭರತನು ಕಲ್ಯಾಣಕರ ಚರಿತ್ರವಂತನು, ಕೈಕೇಯಿಯ ಆನಂದವರ್ಧಕನು; ಅವನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ನಿಮಗೆ ಪ್ರಿಯವೂ ಹಿತವೂ ಆದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವನು.”

Verse 8

ज्ञानवृद्धो वयोबालो मृदुर्वीर्यगुणान्वितः।अनुरूपः स वो भर्ता भविष्यति भयापहः।।।।

ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯೌವನನಾದರೂ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಪಕ್ವನು; ಮೃದುಸ್ವಭಾವಿಯಾದರೂ ಪರಾಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ಸದುಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನು. ಅವನೇ ನಿಮಗೆ ಯೋಗ್ಯ ಭರ್ತನಾಗಿ, ಭಯವನ್ನು ಹರಿಸುವ ರಕ್ಷಕನಾಗುವನು.

Verse 9

स हि राजगुणैर्युक्तो युवराजः समीक्षितः।अपि चापि मया शिष्टैः कार्यं वो भर्तृशासनम्।।।।

ಅವನು ರಾಜಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ಯುವರಾಜನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಆದಕಾರಣ, ನಾನು ಮಾಡಿದಂತೆ ಹಾಗೂ ಶಿಷ್ಟರು ಮಾಡುವಂತೆ, ನೀವು ಭರ್ತನಾದ ರಾಜನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು.

Verse 10

न च सन्तप्येद्यथा चासौ वनवासं गते मयि।महाराजस्तथा कार्यो मम प्रियचिकीर्षया।।।।

ನನ್ನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದರೆ, ನಾನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದ ಬಳಿಕ ಮಹಾರಾಜರು ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗದಂತೆ ನೀನು ಹಾಗೆ ನಡೆದುಕೊ.

Verse 11

यथा यथा दाशरथि र्धर्म एवास्थितोऽभवत्।तथा तथा प्रकृतयो रामं पतिमकामयन्।।।।

ದಾಶರಥಿ ಶ್ರೀರಾಮನು ಧರ್ಮದಲ್ಲೇ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಪ್ರಜೆಗಳು ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿ-ರಾಜನಾಗಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಯಸಿದರು.

Verse 12

बाष्पेण पिहितं दीनं रामः सौमित्रिणा सह।चकर्षेव गुणैर्बद्ध्वा जनं पुरनिवासिनम्।।।।

ಸೌಮಿತ್ರಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ದೀನ ನಗರವಾಸಿ ಜನರನ್ನು ಶ್ರೀರಾಮನು ತನ್ನ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿದಂತೆ ಹಿಂದೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿದನು.

Verse 13

ते द्विजास्त्रिविधं वृद्धा ज्ञानेन वयसौजसा।वयः प्रकम्पशिरसो दूरादूचुरिदं वचः।।।।

ಜ್ಞಾನ, ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ತಪೋತೇಜಸ್ಸು—ಈ ಮೂರರಲ್ಲಿಯೂ ವೃದ್ಧರಾದ ಆ ದ್ವಿಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಿಂದ ನಡುಗುವ ತಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ದೂರ ನಿಂತು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 14

वहन्तो जवना रामं भो भो जात्यास्तुरङ्गमाः।निवर्तध्वं न गन्तव्यं हिता भवत भर्तरि।।।।

ಓ ಓ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಜಾತಿಯ ವೇಗಶಾಲಿ ಅಶ್ವಗಳೇ, ರಾಮನನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುವಿರಾ—ಹಿಂತಿರುಗಿರಿ! ಮುಂದೆ ಹೋಗಬೇಡಿ; ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಹಿತಕರರಾಗಿರಿ.

Verse 15

कर्णवन्ति हि भूतानि विशेषेण तुरङ्गमाः।यूयं तस्मान्निवर्तध्वं याचनां प्रतिवेदिताः।।।।

ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಕಿವಿಗಳಿವೆ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಶ್ವಗಳಿಗೆ ಶ್ರವಣಶಕ್ತಿ ತೀಕ್ಷ್ಣ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಯಾಚನೆಯನ್ನು ಅರಿತು, ಹಿಂತಿರುಗಿರಿ.

Verse 16

धर्मतः स विशुद्धात्मा वीरः शुभदृढव्रतः।उपवाह्यस्तु वो भर्ता नापवाह्यः पुराद्वनम्।।।।

ಅವನು ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ, ವಿಶುದ್ಧಾತ್ಮ, ವೀರ, ಶುಭವಾದ ದೃಢವ್ರತಧಾರಿ. ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಕು; ನಗರದಿಂದ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಬಾರದು.

Verse 17

एवमार्तप्रलापांस्तान् वृद्धान् प्रलपतो द्विजान्।अवेक्ष्य सहसा रामो रथादवततार ह।।।।

ಈ ರೀತಿ ಆಕ್ರಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವೃದ್ಧ ದ್ವಿಜರನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಮನು ತಕ್ಷಣವೇ ರಥದಿಂದ ಇಳಿದನು.

Verse 18

पद्भ्यामेव जगामाथ ससीत स्सहलक्ष्मणः।सन्निकृष्टपदन्यासो रामो वनपरायणः।।।।

ಅರಣ್ಯಗಮನಕ್ಕೆ ನಿರತನಾದ ಶ್ರೀರಾಮನು ಸೀತೆಯೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಪಾದಚರಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದನು; ನಿಧಾನವಾಗಿ, ಸಮೀಪ ಸಮೀಪವಾಗಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುತ್ತಾ ಸಾಗಿದನು.

Verse 19

द्विजातींस्तु पदातींस्तान् रामश्चारित्रवत्सलः।न शशाक घृणाचक्षुः परिमोक्तुं रथेन सः।।।।

ಆದರೆ ಸಚ್ಚರಿತ್ರಪ್ರಿಯನೂ ಕರುಣಾದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳನೂ ಆದ ಶ್ರೀರಾಮನು, ಪಾದಚರಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಆ ದ್ವಿಜರನ್ನು ಹಿಂದೆ ಬಿಟ್ಟು ರಥದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಶಕ್ತನಾಗಲಿಲ್ಲ.

Verse 20

गच्छन्तमेव तं दृष्ट्वा रामं सम्भ्रान्तचेतसः।ऊचुः परमसन्तप्ता रामं वाक्यमिदं द्विजाः।।।।

ರಾಮನು ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಮನಸ್ಸು ಗಾಬರಿಗೊಂಡು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತಪ್ತರಾದ ದ್ವಿಜರು ರಾಮನಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 21

ब्राह्मण्यं सर्वमेतत्त्वां ब्रह्मण्यमनुगच्छति।द्विजस्कन्धाधिरूढास्त्वामग्नयोऽप्यनुयान्त्यमी।।।।

ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಹಿತೈಷೀ! ಈ ಸಮಸ್ತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಮುದಾಯವು ನಿನ್ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ; ದ್ವಿಜರ ಭುಜಗಳ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತಿರುವ ಈ ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಗಳೂ ಸಹ ನಿನ್ನ ಹಿಂದೆ ಬರುತ್ತಿವೆ.

Verse 22

वाजपेयसमुत्थानि छत्राण्येतानि पश्य नः।पृष्ठतोऽनुप्रयातानि मेघानिव जलात्यये।।।।

ನಮ್ಮ ವಾಜಪೇಯ ಯಾಗದಿಂದ ದೊರೆತ ಈ ಛತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡು; ಮಳೆಗಾಲದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೋಡಗಳು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವಂತೆ, ಇವು ನಮ್ಮ ಹಿಂದೆ ಹಿಂದೆ ಬರುತ್ತಿವೆ.

Verse 23

अनवाप्तातपत्रस्य रश्मिसन्तापितस्य ते।एभिश्छायां करिष्यामः स्वैश्छत्रैर्वाजपेयिकैः।।।।

ತಾತ, ನಿನಗೆ ಛತ್ರವಿಲ್ಲದೆ ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳ ತಾಪದಿಂದ ನೀನು ದಹಿಸುತ್ತಿರುವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ನಮ್ಮ ವಾಜಪೇಯ ಯಾಗದ ಪವಿತ್ರ ಛತ್ರಗಳಿಂದ ನಿನಗೆ ನೆರಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತೇವೆ.

Verse 24

या हि नः सततं बुद्धिर्वेदमन्त्रानुसारिणी।त्वत्कृते सा कृता वत्स वनवासानुसारिणी।।।।

ವತ್ಸ, ನಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿ ಸದಾ ವೇದಮಂತ್ರಗಳ ಅನುಸರಣೆಯಲ್ಲೇ ಇತ್ತು; ಆದರೆ ನಿನ್ನ ನಿಮಿತ್ತ ಅದೇ ಬುದ್ಧಿ ಈಗ ವನವಾಸದ ನಿಯಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ.

Verse 25

हृदयेष्वेव तिष्ठन्ति वेदा ये नः परं धनम्।वत्स्यन्त्यपि गृहेष्वेव दाराश्चारित्ररक्षिताः।।।।

ವೇದಗಳು—ನಮ್ಮ ಪರಮ ಧನ—ನಮ್ಮ ಹೃದಯಗಳಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿವೆ; ಮತ್ತು ಶೀಲಧರ್ಮದಿಂದ ರಕ್ಷಿತವಾದ ನಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯರೂ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುವರು.

Verse 26

न पुनर्निश्चयः कार्यस्त्वद्गतौ सुकृता मतिः।त्वयि धर्मव्यपेक्षे तु किं स्याद्धर्मपथे स्थितम्।।।।

ಇನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ನಿರ್ಣಯ ಬೇಡ; ನಿನ್ನೊಡನೆ ಹೋಗುವ ನಮ್ಮ ಸುಸ್ಥಿರ ಸಂಕಲ್ಪ ಅಚಲವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ನೀನೇ ಇಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿದರೆ, ಧರ್ಮಪಥದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಏನು ಉಳಿಯುವುದು?

Verse 27

याचितो नो निवर्तस्व हंसशुक्लशिरोरुहैः।शिरोभिर्निभृताचार महीपतनपांसुलैः।।।।

ನಾವು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ—ದಯವಿಟ್ಟು ಹಿಂದಿರುಗು; ಹಂಸದಂತೆ ಶುಭ್ರವಾದ ಕೂದಲಿನಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿಯೂ, ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದು ಧೂಳಿನಿಂದ ಧೂಸರವಾದ ನಮ್ಮ ಶಿರಗಳು ವಿನಯಾಚಾರದಿಂದ ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳ ಮುಂದೆ ವಂದಿತವಾಗಿವೆ.

Verse 28

बहूनां वितता यज्ञा द्विजानां य इहागताः।तेषां समाप्तिरायत्ता तव वत्स निवर्तने।।।।

ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಅನೇಕ ದ್ವಿಜರು ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ; ವತ್ಸ, ಆ ಯಾಗಕರ್ಮಗಳ ಸಮಾಪ್ತಿ ಈಗ ನಿನ್ನ ಮರಳುವಿಕೆಗೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 29

भक्तिमन्ति हि भूतानि जङ्गमाजङ्गमानि च।याचमानेषु राम त्वं भक्तिं भक्तेषु दर्शय।।।।

ಹೇ ರಾಮ, ಚರಾಚರ ಸಕಲ ಭೂತಗಳೂ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವು; ಅವರು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆಯೂ ನೀನು ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸು.

Verse 30

अनुगन्तुमशक्ता स्त्वां मूलैरुद्धतवेगिनः।उन्नता वायुवेगेन विक्रोशन्तीव पादपाः।।।।

ಗಾಳಿಯ ವೇಗದಿಂದ ಎತ್ತಲ್ಪಟ್ಟು ತಳ್ಳಲ್ಪಡುವ ಮರಗಳು ನಿನ್ನ ಹಿಂದೆ ಬರಲು ಬಯಸುವಂತಿವೆ; ಆದರೆ ಬೇರುಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತವಾಗಿ ಹೋಗಲಾರದೆ, ಅಳುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

Verse 31

निश्चेष्टाहारसञ्चारा वृक्षैकस्थानविष्ठिताः।पक्षिणोऽपि प्रयाचन्ते सर्वभूतानुकम्पिनम्।।।।

ಮರಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ ಕುಳಿತು, ಆಹಾರ ಸಂಚರಣೆಯನ್ನೂ ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಪಕ್ಷಿಗಳೂ ಸರ್ವಭೂತಾನುಕಂಪಿಯಾದ ಅವನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

Verse 32

एवं विक्रोशतां तेषां द्विजातीनां निवर्तने।ददृशे तमसा तत्र वारयन्तीव राघवम्।।।।

ಹೀಗೆ ಮರಳಿ ಬರುವಂತೆ ಅಳಲಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಆ ದ್ವಿಜಾತಿಗಳ ನಿವೃತ್ತಿಯ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿ ತಮಸಾ ನದಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು—ರಾಘವ ರಾಮನನ್ನು ತಡೆಯುವಂತೆ ತೋರುತ್ತಿತ್ತು.

Verse 33

ततः सुमन्त्रोऽपि रथाद्विमुच्यश्रान्तान्हयान्सम्परिवर्त्य शीघ्रम्।पीतोदकांस्तोयपरिप्लुताङ्गानचारयद्वै तमसाविदूरे।।।।

ನಂತರ ಸುಮಂತ್ರನು ಸಹ ರಥದಿಂದ ಅಶ್ವಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ, ದಣಿದ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣ ತಿರುಗಿಸಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಕೊಡಿಸಿದನು. ಅವರಿಗೆ ಕುಡಿಯಲು ನೀರು ನೀಡಿ, ಜಲದಿಂದ ಅಂಗಗಳನ್ನು ತೊಳಸಿ, ತಮಸಾ ನದಿಯಿಂದ ದೂರವಲ್ಲದ ಕಡೆ ಮೇಯಲು ಬಿಡಿಸಿದನು.