Sarga 38
अयोध्याकाण्डे अष्टत्रिंशः सर्गः — Sita in Bark Garments; Public Outcry and Dasaratha’s Lament
अयोध्याकाण्ड
ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ವನವಾಸದ ಕ್ಷಣವು ಜನಸಾಕ್ಷಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಪಿತೃಪತನದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಪತಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿತಳಾದ’ ಸೀತೆಯೇ ವಲ್ಕಲಧಾರಿಣಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅಯೋಧ್ಯಾವಾಸಿಗಳು ದಶರಥನ ವಿರುದ್ಧ ಆಕ್ರಂದನ-ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಕೂಗುತ್ತಾರೆ; ಅರಮನೆಯ ಖಾಸಗಿ ನಿರ್ಣಯವು ಲೋಕಧರ್ಮದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೈತಿಕ ನಿಂದೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಗದ್ದಲದಿಂದ ರಾಜನ ಅಂತರಂಗ ದಿಕ್ಕುತಪ್ಪಿ, ಜೀವನ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಮೇಲಿನ ವಿಶ್ವಾಸ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ. ನಂತರ ದಶರಥನು ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಧರ್ಮಯುಕ್ತವಾಗಿ ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ—ಜನಕನಂದಿನಿ ಸೀತೆ ನಿರಪರಾಧಿನಿ, ಯಾರಿಗೂ ಅಪಕಾರ ಮಾಡಿಲ್ಲ; ಅವಳಿಗೆ ತಪಸ್ವಿನಿಯ ವೇಷವನ್ನು ಬಲವಂತಗೊಳಿಸುವುದು ಅಯುಕ್ತ. ಅವಳು ರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದರೆ ಆಭರಣಗಳೂ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳೂ ಸಹಿತ ಹೋಗಲಿ—ಇದೇ ತನ್ನ ಮೂಲ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ಮರ್ಮ; ಇಂದಿನ ಕ್ರೂರತೆ ಬೇರೆ ಎಂದು ವಿಭಜಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. “ಸೀತೆಯ ಅಪರಾಧವೇನು?” ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ, ರಾಮನ ವನವಾಸಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೀರಿದ ಇನ್ನಷ್ಟು ‘ಘೋರ ಪಾಪ’ ಮಾಡಬೇಡ ಎಂದು ಗರ್ಹಿಸುತ್ತಾನೆ; ಶೋಕಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯ ಕಾಣದೆ ಭೂಮಿಗೆ ಕುಸಿದು ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನು ಹೊರಡಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿ ಮತ್ತೆ ತಿರುಗಿ ತಂದೆಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ವೃದ್ಧೆ, ಯಶಸ್ವಿನಿ, ರಾಜನನ್ನು ದೋಷಾರೋಪಿಸದ ಕೌಸಲ್ಯೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸಿರಿ; ನನ್ನ ವಿರಹವನ್ನು ಸಹಿಸಿ ಅವಳು ಬದುಕಲಿ, ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ದಹಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿರಲಿ. ಹೀಗೆ ಅಧ್ಯಾಯವು ಲೋಕನೀತಿ, ರಾಜಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ-ಕರುಣೆಯ ಸಂಘರ್ಷ, ಮತ್ತು ಪರಿತ್ಯಕ್ತೆಯ ಪಾಲನೆ ಎಂಬ ಪುತ್ರಧರ್ಮ—ಇವುಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಕಡೆ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
तस्यां चीरं वसानायां नाथवत्यामनाथवत्।प्रचुक्रोश जनस्सर्वो धिक्त्वां दशरथं त्विति।।।।
ಸ್ವಾಮಿ ಇದ್ದರೂ ಅನಾಥೆಯಂತೆ ಚೀರವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ ಸೀತೆಯನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಸಮಸ್ತ ಜನರು ಅಳಲುತ್ತ ಕೂಗಿದರು: “ಧಿಕ್ಕಾರ, ದಶರಥನೇ!”
Verse 2
तेन तत्र प्रणादेन दुःखितस्स महीपतिः।चिच्छेद जीविते श्रद्धां धर्मे यशसि चात्मनः।।।।
ಅಲ್ಲಿ ಮೊಳಗಿದ ಆ ಕರುಣ ಪ್ರಣಾದದಿಂದ ದುಃಖಿತನಾದ ಭೂಪತಿಗೆ ಜೀವನದ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆ ಕತ್ತರಿಸಿತು; ತನ್ನ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಯಶಸ್ಸಲ್ಲಿಯೂ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಕ್ಷೀಣವಾಯಿತು.
Verse 3
स निःश्वस्योष्णमैक्ष्वाक स्तां भार्यामिदमब्रवीत्।कैकेयि कुशचीरेण न सीता गन्तुमर्हति।।।।
ಉಷ್ಣ ನಿಶ್ವಾಸ ಬಿಡುತ್ತ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ನರೇಶನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: “ಹೇ ಕೈಕೇಯಿ, ಕುಶಗಾಸಿನ ಚೀರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸೀತೆಯು ಹೊರಡುವುದು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ.”
Verse 5
इयं हि कस्यापकरोति किञ्चित्तपस्विनी राजवरस्य कन्या।या चीरमासाद्य जनस्य मध्येस्थिता विसंज्ञाश्रमणीव काचित्।।।।
ಆ ತಪಸ್ವಿನಿ—ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನ ಪುತ್ರಿ—ಯಾರಿಗಾದರೂ ಅಲ್ಪಮಾತ್ರವೂ ಅಪಕಾರ ಮಾಡಿದಳೇ? ಚೀರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಜನಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವಳು, ಜ್ಞಾನದಿಲ್ಲದ ಸಂಚಾರಿ ಶ್ರಮಣಿಯಂತೆ.
Verse 6
चीराण्यपास्याज्जनकस्य कन्यानेयं प्रतिज्ञा मम दत्तपूर्वा।यथासुखं गच्छतु राजपुत्रीवनं समग्रा सह सर्वरत्नैः।।।।
ಜನಕನ ಪುತ್ರಿ ಈ ಚೀರವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲಿ; ಇಂಥ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ನಾನು ಹಿಂದೆ ಎಂದೂ ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ. ರಾಜಕುಮಾರಿ ಎಲ್ಲಾ ರತ್ನಾಭರಣಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಜ್ಜಾಗಿ, ಸುಖವಾಗಿ ವನಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಿ.
Verse 7
अजीवनार्हेण मया नृशंसाकृता प्रतिज्ञा नियमेन तावत्।तवया हि बाल्यात् प्रतिपन्नमेतत्तन्मां दहेद्वेणुमिवात्मपुष्पम्।।।।
ವ್ರತನಿಯಮದಿಂದ ಬಂಧಿತವಾದ ಈ ಕ್ರೂರ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಾನು ನನ್ನನ್ನು ಜೀವಿಸಲು ಅಯೋಗ್ಯನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡೆ. ಬಾಲಹಠದಿಂದ ನೀನೇ ಇದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿಸಿದೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಈಗ ನನ್ನನ್ನು ದಹಿಸುತ್ತದೆ—ತನ್ನದೇ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಬಿದಿರು ಸುಟ್ಟುಹೋಗುವಂತೆ.
Verse 8
रामेण यदि ते पापे किञ्चित्कृतमशोभनम्।अपकारः क इह ते वैदेह्या दर्शितोऽधमे।।।।
ಹೇ ಪಾಪಿನಿ, ರಾಮನು ನಿನಗೆ ಏನಾದರೂ ಅಶೋಭನವಾದುದನ್ನು ಮಾಡಿದಿದ್ದರೆ ಹೇಳು; ಹೇ ಅಧಮೆ, ಇಲ್ಲಿ ವೈದೇಹಿಯು ನಿನಗೆ ಯಾವ ಅಪಕಾರವನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದಾಳೆ?
Verse 9
मृगीवोत्फुल्लनयना मृदुशीला तपस्वीनी।अपकारं कमिह ते करोति जनकात्मजा।।।।
ಜಿಂಕೆಯಂತೆ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ, ಮೃದುಸ್ವಭಾವದ, ಕರುಣೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾದ ಜನಕನಂದಿನಿ ಸೀತೆಯು ಇಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಯಾವ ಅಪಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾಳೆ?
Verse 10
ननु पर्याप्त मेतत्ते पापे रामविवासनम्।किमेभिः कृपणैर्भूय: पातकैरपि ते कृतैः।।।।
“ಓ ಪಾಪಿನಿ, ರಾಮನ ವನವಾಸವೇ ನಿನಗೆ ಸಾಕಾಗಲಿಲ್ಲವೇ? ಇನ್ನೂ ಏಕೆ ಇಂತಹ ಕೃಪಣ, ಘೋರ ಪಾತಕ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮರುಮರು ಮಾಡುತ್ತೀಯೆ?”
Verse 11
प्रतिज्ञातं मया तावत् त्वयोक्तं देवि शृण्वता।रामं यदभिषेकाय त्वमिहागतमब्रवीः।।।।
“ದೇವಿ ರಾಣಿಯೇ, ರಾಮನು ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಾಗ ನೀನು ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನಾನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೆ; ನಾನು ಅಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೇ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ್ದೆ.”
Verse 12
तत्त्वेतत्समतिक्रम्य निरयं गन्तुमिच्छसि।मैथिलीमपि या हि त्वमीक्षसे चीरवासिनीम्।।।।
“ಆ ಮಿತಿಯನ್ನೂ ಮೀರಿ ನೀನು ಈಗ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಬಯಸುತ್ತೀಯೆ—ಚೀರವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ ಮೈಥಿಲಿಯನ್ನೂ ನೋಡಬೇಕೆಂದು ನೀನು ಇಚ್ಛಿಸುವುದರಿಂದ.”
Verse 13
इतीव राजा विलपन्महात्माशोकस्य नान्तं स ददर्श किञ्चित्।भृशातुरत्वाच्च पपात भूमौतेनैव पुत्रव्यसनेन मग्नः।।।।
ಹೀಗೆ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಜನು ಶೋಕಕ್ಕೆ ಯಾವ ಅಂತ್ಯವನ್ನೂ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ; ಪುತ್ರವಿಪತ್ತಿಯ ದುಃಖದಿಂದ ಅತಿಯಾಗಿ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ, ಅದೇ ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದನು.
Verse 14
एवं ब्रुवन्तं पितरं रामस्सम्प्रस्थितो वनम्।अवाक्छिरसमासीनमिदं वचनमब्रवीत्।।।।
ತಂದೆ ಹೀಗೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಡಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದ ರಾಮನು, ತಲೆಬಾಗಿಕೊಂಡು ಕುಳಿತಿದ್ದ ತಂದೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಈ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
Verse 15
यं धार्मिक कौशल्या मम माता यशस्विनी।वृद्धा चाक्षुद्रशीला च न च त्वां देव गर्हते।।।।
‘ಧರ್ಮಾತ್ಮ ದೇವನೇ! ನನ್ನ ತಾಯಿ ಯಶಸ್ವಿನಿ ಕೌಶಲ್ಯಾ ಧಾರ್ಮಿಕಳು, ವೃದ್ಧಳು, ಕೀಳ್ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದವಳು; ಅವಳು ನಿಮಗೆ ಎಂದಿಗೂ ದೋಷಾರೋಪಣೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.’
Verse 16
मया विहीनां वरद प्रपन्नां शोकसागरम्।अदृष्टपूर्वव्यसनां भूयस्सम्मन्तुमर्हसि।।।।
‘ವರದಾತನೇ! ನನ್ನಿಂದ ವಿಯೋಗಗೊಂಡು, ದುಃಖವನ್ನು ಎಂದೂ ಕಾಣದ ಶರಣಾಗತೆಯಾದ ಅವಳು ಅಪೂರ್ವ ಶೋಕಸಾಗರಕ್ಕೆ ಬೀಳುವಳು; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಅವಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಾಪಾಡಬೇಕು.’
Verse 17
पुत्रशोकं यथा नर्च्छेत्त्वया पूज्येन पूजिता।मां हि सञ्चिन्तयन्ती सा त्वयि जीवेत्तपस्विनी।।।।
‘ಪೂಜ್ಯನಾದ ನೀವು ಅವಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದರೆ, ಪುತ್ರಶೋಕವು ಅವಳನ್ನು ಆವರಿಸದಿರಲಿ; ನನ್ನನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಆ ತಪಸ್ವಿನಿ ನಿಮ್ಮ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಲಿ.’
Frequently Asked Questions
The dilemma is the extension of a vow-driven exile into unnecessary cruelty: Daśaratha argues that even if Rāma must go, subjecting Sītā to ascetic deprivation (bark/kuśa garments) is ethically indefensible because she has committed no offence, exposing the tension between rigid promise-keeping and compassionate kingship.
The sarga teaches that dharma is not merely procedural fidelity to a pledge; it includes proportionality, protection of the innocent, and responsibility toward dependents. Rāma’s counsel to care for Kauśalyā reframes duty as sustained caregiving amid loss, not only dramatic renunciation.
The cultural markers are Ayodhyā’s public sphere (citizens as moral auditors), the abhiṣeka institution (coronation as a legitimacy rite), and the forest (vana) as the ascetic-political counter-space; material culture appears through cīra/kuśa garments and sarvaratna (royal ornaments) as symbols of status versus renunciation.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.