Sarga 21

Verse 1

तथा तु विलपन्तीं तां कौसल्यां राममातरम्।उवाच लक्ष्मणो दीनस्तत्कालसदृशं वचः।।2.21.1।।

ಈ ರೀತಿ ರಾಮಮಾತೆ ಕೌಸಲ್ಯೆ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ತಾನೂ ದೀನನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಆ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತಹ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.

Verse 2

न रोचते ममाप्येतदार्ये यद्राघवो वनम्।त्यक्त्वा राज्यश्रियं गच्छेत् स्त्रिया वाक्यवशं गतः।।2.21.2।।

ಹೇ ಆರ್ಯೆ! ನನಗೂ ಇದು ರುಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ—ರಾಘವನು ರಾಜ್ಯಶ್ರೀಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ವನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು, ಕೇವಲ ಸ್ತ್ರೀಯ ಮಾತಿಗೆ ವಶನಾಗಿ.

Verse 3

विपरीतश्च वृद्धश्च विषयैश्च प्रधर्षितः।नृपः किमिव न ब्रूयाच्चोद्यमानस्समन्मथः।।2.21.3।।

ವಿವೇಕವು ತಿರುಗಿಬಿದ್ದ, ವೃದ್ಧನಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ವಿಷಯಸുഖಗಳಿಂದ ಕಾಡಲ್ಪಟ್ಟ—ಕಾಮವಶನಾಗಿ (ಕೈಕೇಯಿಯಿಂದ) ಪ್ರೇರಿತನಾದ ರಾಜನು ಏನು ಹೇಳದೆ ಇರಬಲ್ಲನು?

Verse 4

नास्यापराधं पश्यामि नापि दोषं तथाविधम्।येन निर्वास्यते राष्ट्राद्वनवासाय राघवः।।2.21.4।।

ರಾಘವನಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಯಾವ ಅಪರಾಧವೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಅಂಥ ದೋಷವೂ ಇಲ್ಲ; ಅದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಬೇಕೆಂದು ನ್ಯಾಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 5

न तं पश्याम्यहं लोके परोक्षमपि यो नरः।स्वमित्रोऽपि निरस्तोऽपि योऽस्य दोषमुदाहरेत्।।2.21.5।।

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಾನು ಅಂಥ ಯಾವನನ್ನೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ—ಶತ್ರುವಾಗಲಿ, ಸೋತವನಾಗಲಿ—ಅವನು ಅವನ ದೋಷವನ್ನು ಬೆನ್ನ ಹಿಂದೆ ಕೂಡ ಹೇಳುವಂತೆ; ತನ್ನ ಮಿತ್ರನಾಗಿದ್ದವನು ತಿರಸ್ಕೃತನಾದರೂ ಸಹ ಅಲ್ಲ.

Verse 6

देवकल्पमृजुं दान्तं रिपूणामपि वत्सलम्।अवेक्षमाणः को धर्मं त्यजेत्पुत्रमकारणात्।।2.21.6।।

ದೇವಸಮಾನನಾದ, ಋಜುವಾದ, ದಾಂತನಾದ (ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹಿ), ಶತ್ರುಗಳಿಗೂ ವಾತ್ಸಲ್ಯಪಾತ್ರನಾದ ಪುತ್ರನನ್ನು—ಧರ್ಮವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ—ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಯಾರು ತ್ಯಜಿಸಬಲ್ಲರು?

Verse 7

तदिदं वचनं राज्ञःपुनर्बाल्यमुपेयुषः।पुत्रः को हृदये कुर्याद्राजवृत्तमनुस्मरन्।।2.21.7।।

ರಾಜನ ಈ ಮಾತನ್ನು—ಮತ್ತೆ ಬಾಲ್ಯಕ್ಕೆ ಮರಳಿದವನಂತೆ ಕಾಣುವ—ರಾಜಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಯಾವ ಪುತ್ರನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಬಲ್ಲನು?

Verse 8

यावदेव न जानाति कश्चिदर्थमिमं नरः।तावदेव मया सार्धमात्मस्थं कुरु शासनम्।।2.21.8।।

ಯಾವವರೆಗೆ ಯಾರೂ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಯದಿರುತ್ತಾರೋ, ಅಷ್ಟರವರೆಗೆ ನನ್ನ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ, ಈ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ನಿನ್ನ ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲೇ ಇಟ್ಟು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು.

Verse 9

मया पार्श्वे सधनुषा तव गुप्तस्य राघव।क स्समर्थोऽधिकं कर्तुं कृतान्तस्येव तिष्ठतः।।2.21.9।।

ಹೇ ರಾಘವ, ನೀನು ರಕ್ಷಿತನಾಗಿರುವಾಗ ಧನುಸ್ಸು ಹಿಡಿದು ನಾನು ನಿನ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ನಿಂತಿದ್ದರೆ—ಕೃತಾಂತನೇ ನಿಂತಂತಿರುವ ನಿನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಅತಿರೇಕ ಮಾಡಲು ಯಾರು ಸಮರ್ಥರು?

Verse 10

निर्मनुष्यामिमां कृत्स्नामयोध्यां मनुजर्षभ। करिष्यामि शरैस्तीक्ष्णैर्यदि स्थास्यति विप्रिये।।2.21.10।।

ಹೇ ಮನುಜಶ್ರೇಷ್ಠ! ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಯೋಧ್ಯೆ ವೈರವಿಟ್ಟು ನಿನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ನಿಂತರೆ, ನಾನು ನನ್ನ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಈ ನಗರವನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಿರ್ಜನವಾಗಿಸುವೆನು.

Verse 11

भरतस्याथ पक्ष्यो वा यो वाऽस्य हितमिच्छति।सर्वानेतान्वधिष्यामि मृदुर्हि परिभूयते।।2.21.11।।

ಮತ್ತೆ ಭರತನ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿರುವವನು ಯಾರೇ ಆಗಲಿ, ಅಥವಾ ಅವನ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಯಾರೇ ಆಗಲಿ—ಅವರನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಾನು ಸಂಹರಿಸುವೆನು; ಏಕೆಂದರೆ ಮೃದುಸ್ವಭಾವಿಯು ಅವಮಾನದಿಂದ ತುಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 12

प्रोत्साहितोऽयं कैकेय्या स दुष्टो यदि नः पिता।अमित्रभूतो निस्सङ्गं वध्यतां बध्यतामपि।।2.21.12।।

ಕೈಕೇಯಿಯಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿತನಾಗಿ ನಮ್ಮ ತಂದೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ದುಷ್ಟನಾಗಿ ನಮ್ಮ ಶತ್ರುವಾಗಿದ್ದರೆ, ಬಂಧುತ್ವದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅವನನ್ನು ತಡೆದು—ಬಂಧಿಸಿ, ಕಾರಾಗೃಹಕ್ಕೆ ಹಾಕಿ, ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ವಧೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 13

गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः।उत्पथं प्रतिपन्नस्य कार्यं भवति शासनम्।।2.21.13।।

ಗುರು ಕೂಡ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಮದಗೊಂಡು, ಮಾಡಬೇಕಾದುದು–ಮಾಡಬಾರದುದು ತಿಳಿಯದೆ, ಕುಪಥವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದರೆ, ಅವನನ್ನು ತಿದ್ದಲೇಬೇಕು; ಅಂಥ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷೆ-ಶಾಸನವೇ ಧರ್ಮಕರ್ತವ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 14

बलमेष किमाश्रित्य हेतुं वापुरुषर्षभ।दातुमिच्छति कैकेय्यै राज्यं स्थितमिदं तव।।2.21.14।।

ಹೇ ಪುರುಷರ್ಷಭ, ಯಾವ ಬಲವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ—ಅಥವಾ ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ—ಈ ರಾಜನು ನಿನ್ನ ಹಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕೈಕೇಯಿಗೆ ನೀಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾನೆ?

Verse 15

त्वया चैव मया चैव कृत्वा वैरमनुत्तमम्।काऽस्य शक्तिश्श्रियं दातुं भरतायारिशासन।।2.21.15।।

ಹೇ ಅరిశಾಸನ, ನೀನು ಮತ್ತು ನಾನು—ಇಬ್ಬರೂ—ಅತ್ಯಂತ ವೈರವನ್ನೆಬ್ಬಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಭರತನಿಗೆ ರಾಜಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ಅವನಿಗೆ ಯಾವ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ?

Verse 16

अनुरक्तोऽस्मि भावेन भ्रातरं देवि तत्त्वतः। सत्येन धनुषा चैव दत्तेनेष्टेन ते शपे।।2.21.16।।

ಹೇ ದೇವಿ ಮಾತೆ, ಭಾವದಿಂದ ನಾನು ನಿಜಕ್ಕೂ ನನ್ನ ಸಹೋದರನಿಗೆ ಅನುರಕ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಸತ್ಯದಿಂದ, ನನ್ನ ಧನುಸ್ಸಿನಿಂದ, ಮತ್ತು ನಿನಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ದಾನ-ಯಜ್ಞಗಳ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ನಾನು ನಿನಗೆ ಶಪಥ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.

Verse 17

दीप्तमग्निमरण्यं वा यदि रामः प्रवेक्ष्यति।प्रविष्टं तत्र मां देवि त्वं पूर्वमवधारय।।2.21.17।।

ದೇವಿ ಮಾತೆ, ಇದನ್ನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ ದೃಢವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೋ: ರಾಮನು ದೀಪ್ತವಾದ ಅಗ್ನಿಯೊಳಗಾಗಲಿ ಅರಣ್ಯವಾಗಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ, ನಾನು ಮೊದಲು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿರುವೆನು.

Verse 18

हरामि वीर्याद्दुःखं ते तम स्सूर्य इवोदितः।देवी पश्यतु मे वीर्यं राघवश्चैव पश्यतु।।2.21.18।।

ಉದಯಿಸಿದ ಸೂರ್ಯನು ತಮಸ್ಸನ್ನು ದೂರಮಾಡುವಂತೆ, ನನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ನಿನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ಹರಣಮಾಡುವೆನು. ದೇವಿ ಮಾತೆ, ನನ್ನ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ನೀನು ನೋಡು; ರಾಘವನು ಸಹ ಅದನ್ನು ನೋಡುವನು.

Verse 19

एतत्तु वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणस्य महात्मनः।उवाच रामं कौशल्या रुदन्ती शोकलालसा।।2.21.19।।

ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಈ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶೋಕದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲಳಾಗಿ ಅಳುತ್ತಾ ಕೌಶಲ್ಯೆ ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು.

Verse 20

भ्रातुस्ते वदतः पुत्र लक्ष्मणस्य श्रुतं त्वया।यदत्रानन्तरं कार्यं कुरुष्व यदि रोचते।।2.21.20।।

ಪುತ್ರನೇ, ನಿನ್ನ ಸಹೋದರ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಹೇಳಿದುದನ್ನು ನೀನು ಕೇಳಿದ್ದೀಯೆ. ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದರೆ, ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮುಂದೇನು ಮಾಡಬೇಕೋ ಎಂದು ನೀನು ಯೋಗ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದುದನ್ನು ಮಾಡು.

Verse 21

न चाधर्म्यं वच श्रुत्वा सपत्न्या मम भाषितम्।विहाय शोकसन्तप्तां गन्तुमर्हसि मामितः।।2.21.21।।

ನನ್ನ ಸಪತ್ನಿ (ಕೈಕೇಯಿ) ಹೇಳಿದ ಅಧರ್ಮದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇಲೂ, ಶೋಕದಿಂದ ದಗ್ಧಳಾದ ನನ್ನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ನೀನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೋಗುವುದು ಯುಕ್ತವಲ್ಲ.

Verse 22

धर्मज्ञ यदि धर्मिष्ठो धर्मं चरितुमिच्छसि।शुश्रूष मामिहस्थस्त्वं चर धर्ममनुत्तमम्।।2.21.22।।

ಹೇ ಧರ್ಮಜ್ಞನೇ! ನೀನು ನಿಜವಾಗಿ ಧರ್ಮಿಷ್ಠನಾಗಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಬಯಸಿದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ನಿಂತು ನನ್ನ ಶೂಶ್ರೂಷೆ ಮಾಡು; ಈ ಅನುತ್ತಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸು.

Verse 23

शुश्रूषुर्जननीं पुत्र स्वगृहे नियतो वसन्।परेण तपसा युक्तः काश्यपस्त्रिदिवं गतः।।2.21.23।।

ಹೇ ಪುತ್ರನೇ! ಸ್ವಗೃಹದಲ್ಲಿ ನಿಯಮದಿಂದ ವಾಸಿಸಿ ತಾಯಿಯ ಶೂಶ್ರೂಷೆ ಮಾಡಿದ ಕಾಶ್ಯಪನು—ಪರಮ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ—ತ್ರಿದಿವವನ್ನು ಪಡೆದನು.

Verse 24

यथैव राजा पूज्यस्ते गौरवेण तथाऽस्म्यहम्।त्वां नाहमनुजानामि न गन्तव्यमितो वनम्।।2.21.24।।

ನಿನಗೆ ರಾಜನು ಗೌರವದಿಂದ ಪೂಜ್ಯನಾಗಿರುವಂತೆ ನಾನೂ ಹಾಗೆಯೇ. ನಾನು ನಿನಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ; ಇಲ್ಲಿಂದ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಬಾರದು.

Verse 25

त्वद्वियोगान्न मे कार्यं जीवितेन सुखेन वा।त्वया सह मम श्रेयस्तृणानामपि भक्षणम्।।2.21.25।।

ನಿನ್ನ ವಿಯೋಗದಿಂದ ನನಗೆ ಜೀವನವಾಗಲಿ ಸುಖವಾಗಲಿ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಜೊತೆಯೇ—ತೃಣವನ್ನಾದರೂ ತಿನ್ನಬೇಕಾದರೂ—ಇರುವುದು ನನ್ನ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು.

Verse 26

यदि त्वं यास्यसि वनं त्यक्त्वा मां शोकलालसाम्।अहं प्रायमिहासिष्ये न हि शक्ष्यामि जीवितुम्।।2.21.26।।

ನೀನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋದರೆ, ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಪವೇಶವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವೆ; ನಿಜವಾಗಿ ನಾನು ಬದುಕಲಾರೆ.

Verse 27

ततस्त्वं प्राप्स्यसे पुत्र निरयं लोकविश्रुतम्।ब्रह्महत्यामिवाधर्मात्समुद्र स्सरितां पतिः।।2.21.27।।

ಆಮೇಲೆ, ಮಗನೇ, ನೀನು ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ನರಕವನ್ನು ಪಡೆಯುವಿ; ಅಧರ್ಮದಿಂದ ನದಿಗಳ ಪತಿಯಾದ ಸಮುದ್ರನು ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಸಮಾನ ಪಾಪವನ್ನು ಪಡೆದಂತೆ.

Verse 28

विलपन्तीं तथा दीनां कौसल्यां जननीं ततः।उवाच रामो धर्मात्मा वचनं धर्मसंहितम्।।2.21.28।।

ಆಮೇಲೆ, ಹೀಗೆ ದೀನವಾಗಿ ಅಳುತ್ತಿದ್ದ ತಾಯಿ ಕೌಸಲ್ಯೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಧರ್ಮಾತ್ಮ ರಾಮನು ಧರ್ಮಸಮ್ಮತವಾದ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 29

नास्ति शक्तिः पितुर्वाक्यं समतिक्रमितुं मम।प्रसादये त्वां शिरसा गन्तुमिच्छाम्यहं वनम्।।2.21.29।।

ತಂದೆಯ ವಚನವನ್ನು ಮೀರುವ ಶಕ್ತಿ ನನಗಿಲ್ಲ. ಶಿರಸನ್ನು ಬಾಗಿಸಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ; ನಾನು ವನಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 30

ऋषिणा च पितुर्वाक्यं कुर्वता व्रतचारिणा।गौर्हता जानता धर्मं कण्डुनाऽपि विपश्चिता।।2.21.30।।

ತಂದೆಯ ವಚನವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು, ವ್ರತಾಚಾರಿಯಾಗಿಯೂ ಧರ್ಮಜ್ಞನಾಗಿಯೂ ಇದ್ದ ಪಂಡಿತ ಋಷಿ ಕಂದು ಕೂಡ ಗೋವಧೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು.

Verse 31

अस्माकं च कुले पूर्वं सगरस्याज्ञया पितुः।खनद्भिस्सागरैर्भूमिमवाप्तस्सुमहान्वधः।।2.21.31।।

ನಮ್ಮದೇ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ, ತಂದೆ ಸಾಗರನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತೋಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಾಗರಪುತ್ರರು ಮಹಾಭೀಕರ ಮರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದರು.

Verse 32

जामद्ग्न्येन रामेण रेणुका जननी स्वयम्।कृत्ता परशुनाऽरण्ये पितुर्वचनकारिणा।।2.21.32।।

ಜಾಮದಗ್ನ್ಯ ರಾಮನು (ಪರಶುರಾಮನು) ತಂದೆಯ ವಚನಕ್ಕೆ ವಿಧೇಯನಾಗಿ, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಶುವಿನಿಂದ ತನ್ನದೇ ಜನನಿ ರೇಣುಕೆಯನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕಿದನು.

Verse 33

एतैरन्यैश्च बहुभिर्देवि देवसमैः कृतम्।पितुर्वचनमक्लीबं करिष्यामि पितुर्हितम्।।2.21.33।।

ದೇವಿ, ಇವರು ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ದೇವಸಮಾನರು ತಂದೆಯ ಅಕ್ಲೀಬ ವಚನವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನೂ ತಂದೆಯ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ತಂದೆಯ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವೆನು.

Verse 34

न खल्वेतन्मयैकेन क्रियते पितृशासनम्।एतैरपि कृतं देवि ये मया तव कीर्तिताः।।2.21.34।।

ದೇವಿ, ಪಿತೃಶಾಸನವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವುದು ನಾನೊಬ್ಬನೇ ಅಲ್ಲ; ನಾನು ನಿನಗೆ ಕೀರ್ತಿಸಿದವರೂ ಅದನ್ನೇ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

Verse 35

नाहं धर्ममपूर्वं ते प्रतिकूलं प्रवर्तये।पूर्वैरयमभिप्रेतो गतो मार्गोऽनुगम्यते।।2.21.35।।

ನಿನಗೆ ನಾನು ಧರ್ಮದ ಯಾವುದೋ ಹೊಸದು, ಪರಂಪರೆಗೆ ವಿರೋಧವಾದುದನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಪೂರ್ವಜರು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ನಡೆದ ಮಾರ್ಗವನ್ನೇ ನಾನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 36

तदेतत्तु मया कार्यं क्रियते भुवि नान्यथा।पितुर्हि वचनं कुर्वन्न कश्चिन्नाम हीयते।।2.21.36।।

ಆದುದರಿಂದ ಇದೇ ನನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯ; ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಾನು ಇದನ್ನು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ತಂದೆಯ ವಚನವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನು ನಿಜವಾಗಿ ಧರ್ಮದಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಚ್ಯುತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 37

तामेवमुक्त्वा जननीं लक्ष्मणं पुनरब्रवीत्।वाक्यं वाक्यविदां श्रेष्ठश्श्रेष्ठस्सर्वधनुष्मताम्।।2.21.37।।

ಹೀಗೆ ತಾಯಿಗೆ ಹೇಳಿ, ವಾಕ್ಪಟುಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ ಎಲ್ಲ ಧನುರ್ಧರರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯನೂ ಆದ ರಾಮನು ಮತ್ತೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 38

तव लक्ष्मण जानामि मयि स्नेहमनुत्तमम्।विक्रमं चैव सत्त्वं च तेजश्च सुदुरासदम्।।2.21.38।।

ಲಕ್ಷ್ಮಣನೇ, ನನ್ನ ಮೇಲಿನ ನಿನ್ನ ಅನುತ್ತಮ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ; ನಿನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನೂ, ಸತ್ವಬಲವನ್ನೂ, ಅಜೇಯವಾದ ತೇಜಸ್ಸನ್ನೂ ನಾನು ಅರಿತಿದ್ದೇನೆ.

Verse 39

मम मातुर्महद्दुःखमतुलं शुभलक्षण।अभिप्रायमविज्ञाय सत्यस्य च शमस्य च।।2.21.39।।

ಶುಭಲಕ್ಷಣ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೇ, ಸತ್ಯವೂ ಶಮವೂ ಎಂಬುದರ ನಿಜವಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಅರಿಯದೆ ನನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ಮಹತ್ತಾದ, ಅತുലವಾದ ದುಃಖ ಉಂಟಾಗಿದೆ.

Verse 40

धर्मो हि परमो लोके धर्मे सत्यं प्रतिष्ठितम्।धर्मसंश्रितमेतच्च पितुर्वचनमुत्तमम्।।2.21.40।।

ಧರ್ಮವೇ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪರಮ; ಸತ್ಯವು ಧರ್ಮದಲ್ಲೇ ದೃಢವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ. ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಚನವೂ ಧರ್ಮಾಶ್ರಿತವೇ ಆಗಿದೆ.

Verse 41

संश्रुत्य च पितुर्वाक्यं मातुर्वा ब्राह्मणस्य वा।न कर्तव्यं वृथा वीर धर्ममाश्रित्य तिष्ठता।।2.21.41।।

ತಂದೆಯದಾಗಲಿ, ತಾಯಿಯದಾಗಲಿ, ಅಥವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನದಾಗಲಿ—ಒಮ್ಮೆ ವಚನ ಕೊಟ್ಟ ಬಳಿಕ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನಿಂತಿರುವವನು, ಹೇ ವೀರ, ಆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ವ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸಬಾರದು.

Verse 42

सोऽहं न शक्ष्यामि पितुर्नियोगमतिवर्तितुम्।पितुर्हिवचनाद्वीर कैकेय्याऽहं प्रचोदितः।।2.21.42।।

ಆದುದರಿಂದ ನಾನು ತಂದೆಯ ನಿಯೋಗವನ್ನು ಮೀರಿ ನಡೆಯಲಾರೆ. ಹೇ ವೀರ, ತಂದೆಯ ವಚನದ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಕೈಕೇಯಿ ನನ್ನನ್ನು (ವನವಾಸದತ್ತ) ಪ್ರಚೋದಿಸಿದ್ದಾಳೆ.

Verse 43

तदेतां विसृजानार्यां क्षत्रधर्माश्रितां मतिम्।धर्ममाश्रय मा तैक्ष्ण्यं मद्बुद्धिरनुगम्यताम्।।2.21.43।।

ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮವೆಂದು ತೋರುವ ಈ ಅನಾರ್ಯ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು. ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸು; ಕಠೋರ ಹಿಂಸೆಯ ಕಡೆ ತಿರುಗಬೇಡ. ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸು.

Verse 44

तमेवमुत्त्वा सौहार्दाद्भ्रातरं लक्ष्मणाग्रजः।उवाच भूयः कौसल्यां प्राञ्जलिश्शिरसानतः।।2.21.44।।

ಈ ರೀತಿ ಸೌಹಾರ್ದದಿಂದ ಸಹೋದರನಿಗೆ ಹೇಳಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಅಗ್ರಜನಾದ ಶ್ರೀರಾಮನು ಮತ್ತೆ ಕೌಸಲ್ಯೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು—ಕೈಜೋಡಿಸಿ, ಶಿರಸ್ಸು ಬಾಗಿಸಿ.

Verse 45

अनुमन्यस्व मां देवि गमिष्यन्तमितो वनम्।शापिताऽसि मम प्राणैः कुरु स्वस्त्ययनानि मे।।2.21.45।।

ದೇವಿ ಮಾತೆ, ನನಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡು; ನಾನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಡುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳ ಶಪಥದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಗಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ—ನನ್ನ ಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ಮಂಗಳಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸು.

Verse 46

तीर्णप्रतिज्ञश्च वनात्पुनरेष्याम्यहं पुरीम्।ययातिरिव राजर्षिःपुरा हित्वा पुनर्दिवम्।।2.21.46।।

ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿ ನಾನು ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತೆ ನಗರಕ್ಕೆ ಮರಳುವೆನು—ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ರಾಜರ್ಷಿ ಯಯಾತಿಯಂತೆ, ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಪತನಗೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದವನಂತೆ.

Verse 47

शोकस्सन्धार्यतां मात र्हृदये साधु मा शुचः।वनवासादिहैष्यामि पुनः कृत्वा पितुर्वचः।।2.21.47।।

ಮಾತೆ, ಶೋಕವನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ತಾಳು; ದುಃಖಿಸಬೇಡ. ತಂದೆಯ ವಚನವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ವನವಾಸ ಮುಗಿಸಿ ನಾನು ಮತ್ತೆ ಇಲ್ಲಿ ಬರುವೆನು.

Verse 48

त्वया मया च वैदेह्या लक्ष्मणेन सुमित्रया।पितुर्नियोगे स्थातव्यमेष धर्मस्सनातनः।।2.21.48।।

ನೀನು, ನಾನು, ವೈದೇಹಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ಸುಮಿತ್ರೆ—ನಾವೆಲ್ಲರೂ ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು; ಇದೇ ಸನಾತನ ಧರ್ಮ.

Verse 49

अम्ब संहृत्य सम्भारान् दुःखं हृदि निगृह्य च।वनवासकृता बुद्धिर्मम धर्म्याऽनु वर्त्यताम्।।2.21.49।।

ಅಮ್ಮಾ, ಈ ಸಿದ್ಧತೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂಹರಿಸು; ಹೃದಯದ ದುಃಖವನ್ನು ಒಳಗೇ ನಿಯಂತ್ರಿಸು. ವನವಾಸಕ್ಕೆ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ನನ್ನ ಧರ್ಮ್ಯ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಧರ್ಮಮಾರ್ಗವೆಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ಅನುಸರಿಸಲಿ.

Verse 50

एतद्वचस्तस्य निशम्य मातासुधर्म्यमव्यग्रमविक्लबं च।मृतेव संज्ञां प्रतिलभ्य देवी समीक्ष्य रामं पुनरित्युवाच।।2.21.50।।

ಅವನ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ, ಅಚಲವಾದ, ಅಕುಗ್ಗದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ದೇವೀಮಾತೆ ಮರಣದಿಂದ ಚೇತನೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದವಳಂತೆ, ರಾಮನನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ನೋಡಿ ಮತ್ತೆ ಮಾತಾಡಿದಳು.

Verse 51

यथैव ते पुत्र पिता तथाऽहं गुरु स्स्वधर्मेण सुहृत्तया च।न त्वाऽनुजानामि न मां विहायसुदुःखितामर्हसि गन्तुमेवम्।।2.21.51।।

ಮಗನೇ, ನಿನಗೆ ತಂದೆ ಹೇಗೋ ಹಾಗೆಯೇ ನಾನೂ—ಸ್ವಧರ್ಮದಿಂದ ಗುರು, ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಸುಹೃದ. ನಾನು ನಿನಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತಳಾದ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನೀನು ಹೀಗೆ ಹೋಗುವುದು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ.

Verse 52

किं जीवितेनेह विना त्वया मेलोकेन वा किं स्वधयाऽमृतेन।श्रेयो मुहूर्तं तव सन्निधानं ममेह कृत्स्नादपि जीवलोकात्।।2.21.52।।

ನಿನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಜೀವಿತಕ್ಕೆ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಸ್ವರ್ಗದಿಂದಲೂ ಏನು, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಸ್ವಧೆಯಿಂದಲೂ ಏನು, ಅಮೃತದಿಂದಲೂ ಏನು? ನನಗೆ ನಿನ್ನ ಸನ್ನಿಧಿಯ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ, ನಿನ್ನಿಲ್ಲದ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವಲೋಕಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ.

Verse 53

नरैरिवोल्काभिरपोह्यमानोमहागजोऽध्वानमनुप्रविष्टः।भूयः प्रजज्वाल विलापमेवं निशम्य रामः करुणं जनन्याः।।2.21.53।।

ತಾಯಿಯ ಈ ಕರುಣ ವಿಲಾಪವನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಮನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಒಳಗೇ ದಹಿಸಿದನು—ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗಿದ ಮಹಾಗಜವನ್ನು ಜನರು ಜ್ವಲಿಸುವ ಉಲ್ಕೆಗಳಂತೆ ದೀಪ್ತ ದಂಡಗಳಿಂದ ತಳ್ಳಿಹಾಕುವಂತೆ.

Verse 54

स मातरं चैव विसंज्ञकल्पा मार्तं च सौमित्रिमभिप्रतप्तम्।धर्मे स्थितो धर्म्यमुवाच वाक्यं यथा स एवार्हति तत्र वक्तुम्।।2.21.54।।

ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ಶೋಕದಿಂದ ಪ್ರಾಯಃ ಮೂರ್ಚಿತಳಾದ ತಾಯಿಗೂ, ದುಃಖದಿಂದ ದಹಿಸಿದ ಸೌಮಿತ್ರಿ (ಲಕ್ಷ್ಮಣ)ನಿಗೂ, ಧರ್ಮಸಮ್ಮತವಾದ ಯೋಗ್ಯ ವಚನಗಳನ್ನು ಅವನು ಹೇಳಿದನು; ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಹೇಳುವುದು ಯುಕ್ತವೋ ಹಾಗೆ ಹೇಳಲು ಅವನೇ ಅರ್ಹನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 55

अहं हि ते लक्ष्मण नित्यमेव जानामि भक्तिं च पराक्रमं च।मम त्वभिप्रायमसन्निरीक्ष्य मात्रा सहाभ्यर्दसि मां सुदुःखम्।।2.21.55।।

ಲಕ್ಷ್ಮಣನೇ, ನಿನ್ನ ಭಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನೂ ನಾನು ಸದಾ ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ; ಆದರೆ ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಪರಿಶೀಲಿಸದೆ, ನೀನು ತಾಯಿಯೊಡನೆ ಸೇರಿ ನನಗೆ ಅತಿದುಗ್ಧವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ.

Verse 56

धर्मार्थकामाः खलु तात लोके समीक्षिता धर्मफलोदयेषु।ते तत्र सर्वे स्युरसंशयं मे भार्येव वश्याऽभिमता सुपुत्रा।।2.21.56।।

ತಾತನೇ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ–ಅರ್ಥ–ಕಾಮಗಳು ಧರ್ಮಫಲೋದಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೇ ಪರಿಶೀಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ನಾನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅವೆಲ್ಲವೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಇವೆ—ಪತ್ನಿಯ ವಶ್ಯವಾದ ನಿಷ್ಠೆಯಂತೆ, ಮತ್ತು ಸುಪುತ್ರರಿಂದ ಧನ್ಯಳಾದ ತಾಯಿಯ ಪ್ರೀತಿಯಂತೆ.

Verse 57

यस्मिंस्तु सर्वे स्युरसन्निविष्टा धर्मो यत स्स्यात्तदुपक्रमेत।द्वेष्यो भवत्यर्थपरो हि लोके कामात्मता खल्वपि न प्रशस्ता।।2.21.57।।

ಆದರೆ ಈ ಮೂರೂ ಒಂದೇಡೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಡಲಾರದಾಗ, ಧರ್ಮ ಸ್ಥಿರವಾಗುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನೇ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಪರನು ದ್ವೇಷ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಕಾಮವಶ ಜೀವನವೂ ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿತವಲ್ಲ.

Verse 58

गुरुश्च राजा च पिता च वृद्धःक्रोधात्प्रहर्षाद्यदि वाऽपि कामात्।यद्व्यादिशेत्कार्यमवेक्ष्य धर्मंकस्तन्न कुर्यादनृशंसवृत्तिः।2.21.58।।

ಗುರು, ರಾಜ, ತಂದೆ ಅಥವಾ ವೃದ್ಧನು—ಕೋಪದಿಂದಲೋ, ಹರ್ಷದಿಂದಲೋ, ಅಥವಾ ಕಾಮದಿಂದಲೋ—ಧರ್ಮವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದರೂ ಅದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು; ಕ್ರೂರಹೃದಯನಲ್ಲದವನು ಯಾರು ಅದನ್ನು ಮಾಡದೆ ಇರುವರು?

Verse 59

स वै न शक्नोमि पितुः प्रतिज्ञामिमामकर्तुं सकलां यथावत्।स ह्यावयोस्तात गुरुर्नियोगेदेव्याश्च भर्ता स गति स्सधर्मः।।2.21.59।।

ಹೇ ಪ್ರಿಯೆ, ತಂದೆಯ ಈ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸದೆ ಇರಲು ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆಜ್ಞಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವನೇ ನಮ್ಮ ಗುರು; ದೇವಿಗೆ (ತಾಯಿಗೆ) ಅವನೇ ಪತಿ—ಅವಳ ಆಶ್ರಯ, ಅವಳ ಗತಿ ಮತ್ತು ಅವಳ ಧರ್ಮ.

Verse 60

तस्मिन्पुनर्जीवति धर्मराजे विशेषतस्स्वे पथि वर्तमाने।देवी मया सार्धमितोऽपगच्छेत्कथं स्विदन्या विधवेव नारी।।2.21.60।।

ಧರ್ಮರಾಜನಾದ ತಂದೆ ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತನಾಗಿದ್ದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತನ್ನ ಧರ್ಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರುವಾಗ, ದೇವಿಯಾದ ರಾಣಿ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೇಗೆ ಹೊರಟು ಹೋಗಲಿ? ಅವಳು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವಿಧವೆ ಸ್ತ್ರೀಯಂತೆ ಹೇಗೆ ಆಗಬಹುದು?

Verse 61

सा माऽनुमन्यस्व वनं व्रजन्तंकुरुष्व न स्स्वस्त्ययनानि देवि।यथा समाप्ते पुनराव्रजेयं यथा हि सत्येन पुनर्ययातिः।।2.21.61।।

ಹೇ ಮಾತೆ, ನಾನು ವನಕ್ಕೆ ಹೊರಡುತ್ತೇನೆ; ದಯವಿಟ್ಟು ಅನುಮತಿ ನೀಡು, ದೇವಿ. ನನ್ನಿಗಾಗಿ ಮಂಗಳ-ಕಲ್ಯಾಣದ ಆಶೀರ್ವಾದ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸು, ಅವಧಿ ಪೂರ್ಣವಾದ ಮೇಲೆ ನಾನು ಮತ್ತೆ ಮರಳಿ ಬರುವಂತೆ—ಸತ್ಯಬಲದಿಂದ ಯಯಾತಿ ಪುನಃ ಹಿಂತಿರುಗಿದಂತೆ.

Verse 62

यशो ह्यहं केवलराज्यकारणान्न पृष्ठतः कर्तुमलं महोदयम्।अदीर्घकाले न तु देवि जीवितेवृणेऽवरामद्य महीमधर्मतः।।2.21.62।।

ಕೇವಲ ರಾಜ್ಯದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಮಹಾ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ನಾನು ಹಿಂದೆ ತಳ್ಳಲಾರೆ. ಅಲ್ಪಕಾಲದ ಈ ಜೀವನದಲ್ಲಿ, ಹೇ ಮಾತೆ, ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಇಂದು ಈ ಕ್ಷುದ್ರ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ನಾನು ಆರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 63

प्रसादयन्नरवृषभ स्समातरं पराक्रमाज्जिगमिषुरेव दण्डकान्।अथानुजं भृशमनुशास्य दर्शनंचकार तां हृदि जननीं प्रदक्षिणम्।।2.21.63।।

ತಾಯಿಯನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತ, ನರಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಮನು—ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ದಂಡಕಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ದೃಢನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡು—ನಂತರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರನಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸಿದನು; ಮತ್ತು ಹೃದಯಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಜನನಿಯನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿದನು.