Sarga 16

Verse 1

तदन्तःपुरद्वारं समतीत्य जनाकुलम्।प्रविविक्तां ततः कक्ष्यामाससाद पुराणवित्।।।।प्रासकार्मुकबिभ्रद्भिर्युवभिर्मृष्टकुण्डलैः।अप्रमादिभिरेकाग्रै स्स्वनुरक्तैरधिष्ठिताम्।।।।

ಪುರಾತನಾಚಾರದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ ಸುಮಂತ್ರನು ಜನಾಕುಲವಾದ ಅಂತಃಪುರದ್ವಾರವನ್ನು ದಾಟಿ, ನಂತರ ನಿರ್ವಿಕಾರವಾದ ಶಾಂತ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದನು. ಆ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ಭಾಲಾ ಮತ್ತು ಧನುಸ್ಸು ಧರಿಸಿದ, ಮಿನುಗುವ ಕುಂಡಲಗಳ ಯುವಕರು—ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಏಕಾಗ್ರರಾಗಿ, ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಅನುರಕ್ತರಾಗಿ—ಕಾವಲು ನಿಂತಿದ್ದರು.

Verse 2

तदन्तःपुरद्वारं समतीत्य जनाकुलम्।प्रविविक्तां ततः कक्ष्यामाससाद पुराणवित्।।2.16.1।।प्रासकार्मुकबिभ्रद्भिर्युवभिर्मृष्टकुण्डलैः।अप्रमादिभिरेकाग्रै स्स्वनुरक्तैरधिष्ठिताम्।।2.16.2।।

ಮಿನುಗುವ ಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ ಯುವಕರು—ಶೂಲ ಮತ್ತು ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಧರಿಸಿ—ಅಪ್ರಮಾದಿಗಳಾಗಿ, ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತರಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅನುರಕ್ತರಾಗಿ, ಅದನ್ನು ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 3

तत्र काषायिणो वृद्धान् वेत्रपाणीन् स्वलङ्कृतान्।ददर्श विष्ठितान् द्वारि स्त्र्यध्यक्षान्सुसमाहितान्।।।।

ಅಲ್ಲಿ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಸ್ತ್ರೀ-ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ವೃದ್ಧ ರಕ್ಷಕರನ್ನು ಅವನು ಕಂಡನು—ಕಾಷಾಯವಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳು, ಸುಲಂಕೃತರು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ವೇತ್ರದಂಡ ಹಿಡಿದವರು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮಾಹಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿ ನಿಂತವರು.

Verse 4

ते समीक्ष्य समायान्तं रामप्रियचिकीर्षवः।सहसोत्पतितास्सर्वे स्वासनेभ्यस्ससम्भ्रमाः।।।।

ಸುಮಂತ್ರನು ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ರಾಮನ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿದ ಎಲ್ಲರೂ ಆತುರಭರಿತ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ತಮ್ಮ ಆಸನಗಳಿಂದ ತಕ್ಷಣ ಎದ್ದು ನಿಂತರು.

Verse 5

तानुवाच विनीतात्मा सूतपुत्रः प्रदक्षिणः।क्षिप्रमाख्यात रामाय सुमंन्त्रो द्वारि तिष्ठति।।।।

ವಿನೀತಾತ್ಮನಾದ, ಅತ್ಯಂತ ಶಿಷ್ಟನಾದ ಸೂತಪುತ್ರನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: “ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ರಾಮನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿ—ಸುಮಂತ್ರನು ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ.”

Verse 6

ते राममुपसङ्गम्य भर्तुः प्रियचिकीर्षवः।सहभार्याय रामाय क्षिप्रमेवाभिचक्षिरे।।।।

ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗುವುದನ್ನು ಬಯಸಿದ ಅವರು, ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಇದ್ದ ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ತಕ್ಷಣವೇ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು.

Verse 7

प्रतिवेदितमाज्ञाय सूतमभ्यन्तरं पितुः।तत्रैवानाययामास राघवप्रियकाम्यया।।।।

ಅವರ ವರದಿಯಿಂದ ತಂದೆಯ ಆಂತರಂಗ ವಿಶ್ವಾಸಪಾತ್ರನಾದ ಸೂತನು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು, ರಾಘವ (ರಾಮ)ನು ಅವನಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಬಯಸಿ, ಅದೇ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಒಳಗೆ ಕರೆಸಿಕೊಂಡನು.

Verse 8

तं वैश्रवणसङ्काशमुपविष्टं स्वलङ्कृतम्।ददर्श सूतः पर्य्यङ्के सौवर्णे सोत्तरच्छदे।।।।वराहरुधिराभेण शुचिना च सुगन्धिना।अनुलिप्तं परार्ध्येन चन्दनेन परन्तपम्।।।।स्थितया पार्श्वतश्चापि वालव्यजनहस्तया।उपेतं सीतयाभूयश्चित्रया शशिनं यथा।।।।

ಸುಮಂತ್ರನು ರಾಮನನ್ನು ಕಂಡನು—ವೈಶ್ರವಣ (ಕುಬೇರ)ನಂತೆ ದೀಪ್ತಿಮಂತನಾಗಿ—ಉತ್ತಮ ಹೊದಿಕೆಯುಳ್ಳ ಸುವರ್ಣ ಪರ್ಯಂಕದ ಮೇಲೆ ಆಸೀನನಾಗಿ, ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿ. ಶತ್ರುಸಂಹಾರಕನಾದ ಆ ಪರಂತಪನು ಗಾಢ ಕೆಂಪು ಛಾಯೆಯ, ಶುದ್ಧ ಸುಗಂಧಿತ, ಅಮೂಲ್ಯ ಚಂದನಲೇಪದಿಂದ ಅನುಲಿಪ್ತನಾಗಿದ್ದನು. ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯು ಯಕ್ಷಪೂಚ್ಛದ ವ್ಯಜನವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ನಿಂತಿದ್ದಳು; ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಮನು ಚಿತ್ರಾ ನಕ್ಷತ್ರದೊಡನೆ ಇರುವ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಶೋಭಿಸಿದನು.

Verse 9

तं वैश्रवणसङ्काशमुपविष्टं स्वलङ्कृतम्।ददर्श सूतः पर्य्यङ्के सौवर्णे सोत्तरच्छदे।।2.16.8।।वराहरुधिराभेण शुचिना च सुगन्धिना।अनुलिप्तं परार्ध्येन चन्दनेन परन्तपम्।।2.16.9।।स्थितया पार्श्वतश्चापि वालव्यजनहस्तया।उपेतं सीतयाभूयश्चित्रया शशिनं यथा।।2.16.10।।

ಸುಮಂತ್ರನು ರಾಮನನ್ನು ಕಂಡನು—ವೈಶ್ರವಣ (ಕುಬೇರ)ನಂತೆ ದೀಪ್ತಿಮಂತನಾಗಿ—ಉತ್ತಮ ಹೊದಿಕೆಯುಳ್ಳ ಸುವರ್ಣ ಪರ್ಯಂಕದ ಮೇಲೆ ಆಸೀನನಾಗಿ, ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿ. ಶತ್ರುಸಂಹಾರಕನಾದ ಆ ಪರಂತಪನು ಗಾಢ ಕೆಂಪು ಛಾಯೆಯ, ಶುದ್ಧ ಸುಗಂಧಿತ, ಅಮೂಲ್ಯ ಚಂದನಲೇಪದಿಂದ ಅನುಲಿಪ್ತನಾಗಿದ್ದನು. ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯು ಯಕ್ಷಪೂಚ್ಛದ ವ್ಯಜನವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ನಿಂತಿದ್ದಳು; ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಮನು ಚಿತ್ರಾ ನಕ್ಷತ್ರದೊಡನೆ ಇರುವ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಶೋಭಿಸಿದನು.

Verse 10

तं वैश्रवणसङ्काशमुपविष्टं स्वलङ्कृतम्।ददर्श सूतः पर्य्यङ्के सौवर्णे सोत्तरच्छदे।।2.16.8।।वराहरुधिराभेण शुचिना च सुगन्धिना।अनुलिप्तं परार्ध्येन चन्दनेन परन्तपम्।।2.16.9।।स्थितया पार्श्वतश्चापि वालव्यजनहस्तया।उपेतं सीतयाभूयश्चित्रया शशिनं यथा।।2.16.10।।

ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ವಾಲವ್ಯಜನ (ಚಾಮರ) ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ನಿಂತ ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ರಾಮನು ಮತ್ತೆ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು—ಚಿತ್ರಾ ನಕ್ಷತ್ರದ ಸಂಗದಲ್ಲಿ ಶಶಿಯಂತೆ.

Verse 11

तं तपन्तमिवादित्यमुपपन्नं स्वतेजसा।ववन्दे वरदं वन्दी विनयज्ञो विनीतवत्।।।।

ಸ್ವತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ತಪ್ತ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ, ವರದಾತನಾದ ರಾಮನಿಗೆ—ವಿನಯದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ ವಂದಿ ಸುಮಂತ್ರನು—ವಿನೀತವಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.

Verse 12

प्राञ्जलिस्सुमुखं दृष्ट्वा विहारशयनासने।राजपुत्रमुवाचेदं सुमन्त्रो राजसत्कृतः।।।।

ವಿಹಾರಶಯನಾಸನದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಾಗಿದ್ದ ಸುಮುಖ ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಜರಿಂದ ಸತ್ಕೃತನಾದ ಸುಮಂತ್ರನು ಅಂಜಲಿ ಬಿಗಿದು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 13

कौशल्यासुप्रजा राम पिता त्वां द्रष्टुमिच्छति।महिष्या सह कैकेय्या गम्यतां तत्र मा चिरम्।।।।

“ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ಸುಪ್ರಜಾ ರಾಮಾ! ನಿನ್ನ ತಂದೆ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮಹಿಷಿ ಕೈಕೇಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣ ಹೋಗು, ವಿಳಂಬ ಮಾಡಬೇಡ.”

Verse 14

एवमुक्तस्तु संहृष्टो नरसिंहो महाद्युतिः।ततस्सम्मानयामास सीतामिदमुवाच ह।।।।

ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಮಹಾದ್ಯುತಿ ನರಸಿಂಹನಾದ ರಾಮನು ಹರ್ಷಗೊಂಡನು. ನಂತರ (ಸುಮಂತ್ರನನ್ನು) ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಸನ್ಮಾನಿಸಿ ಸೀತೆಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 15

देवि देवश्च देवी च समागम्य मदन्तरे।मन्त्रयेते धृवं किञ्चिदभिषेचनसंहितम्।।।।

“ದೇವಿ! ರಾಜನೂ ರಾಣಿಯೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿ, ನನ್ನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಾವುದೋ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.”

Verse 16

लक्षयित्वा ह्यभिप्रायं प्रियकामा सुदक्षिणा।सञ्चोदयति राजानं मदर्थमसितेक्षणा।।।।

“ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಅರಿತು, ಪ್ರಿಯಕಾಮಾ, ಸುದಕ್ಷಿಣಾ, ಅಸಿತೇಕ್ಷಣಾ ರಾಣಿ ನನ್ನ ಹಿತಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜನನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾಳೆ.”

Verse 17

सा प्रहृष्टा महाराजं हितकामानुवर्तिनी।जननी चार्थकामा मे केकयाधिपतेस्सुता।।।।

ನನ್ನ ಜನನಿ—ಕೇಕಯಾಧಿಪತಿಯ ಪುತ್ರಿ—ಅತಿಹರ್ಷದಿಂದ, ಮಹಾರಾಜನ ಹಿತಕಾಮ ಸಂಕಲ್ಪಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆದು, ನನ್ನ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನೇ ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ.

Verse 18

दिष्ट्या खलु महाराजो महिष्या प्रियया सह।सुमन्त्रं प्राहिणोद्दूतमर्थकामकरं मम।।।।

ದೈವಾನುಗ್ರಹದಿಂದ ನಿಜವಾಗಿ! ಮಹಾರಾಜನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಮಹಿಷಿಯೊಡನೆ, ನನ್ನ ಅರ್ಥ-ಕಾಮ ಹಾಗೂ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ದೂತನಾಗಿ ಸುಮಂತ್ರನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಾನೆ.

Verse 19

यादृशी परिषत्तत्र तादृशो दूत आगतः।ध्रुवमद्यैव मां राजा यौवराज्येऽभिषेक्ष्यति।।।।

ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪರಿಷತ್ತು ಹೇಗೋ ಹಾಗೆಯೇ ಯೋಗ್ಯ ದೂತನು ಬಂದಿದ್ದಾನೆ; ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಇಂದುಲೇ ರಾಜನು ನನ್ನನ್ನು ಯುವರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅಭಿಷೇಕಿಸುವನು.

Verse 20

हन्त शीघ्रमितो गत्वा द्रक्ष्यामि च महीपतिम्।सह त्वं परिवारेण सुखमास्व रमस्व च।।।।

ಹಂತ! ನಾನು ಇಲ್ಲಿಂದ ತಕ್ಷಣ ಹೋಗಿ ಮಹೀಪತಿಯನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡುವೆನು; ನೀನು ನಿನ್ನ ಪರಿವಾರದೊಡನೆ ಸುಖವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಆಸನಮಾಡಿ, ನಿರಾಳವಾಗಿ ವಾಸಮಾಡು.

Verse 21

पतिसम्मानिता सीता भर्तारमसितेक्षणा।आद्वारमनुवव्राज मङ्गलान्यभिदध्युषी।।।।

ಪತಿಯ ಸಮ್ಮಾನದಿಂದ ಪೂಜಿತಳಾದ, ಕಪ್ಪುಕಣ್ಣಿನ ಸೀತೆಯು ಭರ್ತಾರನನ್ನು ಬಾಗಿಲವರೆಗೆ ಅನುಸರಿಸಿ, ಮಂಗಳಕರ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಮನದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.

Verse 22

राज्यं द्विजातिभिर्जुष्टं राजसूयाभिषेचनम्।कर्तुमर्हति ते राजा वासवस्येव लोककृत्।।।।

‘ದ್ವಿಜಾತಿಗಳಿಂದ ಪೋಷಿತವಾದ ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ರಾಜಸೂಯಾಭಿಷೇಕವನ್ನೂ ನಿನಗೆ ನೀಡಲು ರಾಜನು ಯೋಗ್ಯನು; ಲೋಕಕರ್ತನು ವಾಸವ (ಇಂದ್ರ)ನಿಗೆ ಅಧಿಪತ್ಯ ನೀಡಿದಂತೆ.’

Verse 23

दीक्षितं व्रतसम्पन्नं वराजिनधरं शुचिम्।कुरङ्गशृङ्गपाणिं च पश्यन्ती त्वां भजाम्यहम्।।।।

‘ದೀಕ್ಷಿತನಾಗಿ, ವ್ರತಸಂಪನ್ನನಾಗಿ, ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ಮೃಗಚರ್ಮವಸ್ತ್ರಧಾರಿಯಾಗಿ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕುರಂಗದ ಶೃಂಗವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಲು ನಾನು ಹರ್ಷಿಸುತ್ತೇನೆ.’

Verse 24

पूर्वां दिशं वज्रधरो दक्षिणां पातु ते यमः।वरुणः पश्चिमामाशां धनेशस्तूत्तरां दिशम्।।।।

‘ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ವಜ್ರಧರ (ಇಂದ್ರ)ನು ನಿನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ; ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಯಮನು; ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ವರುಣನು; ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಧನೇಶ (ಕುಬೇರ)ನು ಕಾಪಾಡಲಿ.’

Verse 25

अथ सीतामनुज्ञाप्य कृतकौतुकमङ्गलः।निश्चक्राम सुमन्त्रेण सह रामो निवेशनात्।।।।

ನಂತರ ಸೀತೆಯಿಂದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು, ಮಂಗಳಕರ ಕೌತುಕ-ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತನಾದ ರಾಮನು ಸುಮಂತ್ರನೊಂದಿಗೆ ನಿವಾಸದಿಂದ ಹೊರಟನು.

Verse 26

पर्वतादिव निष्क्रम्य सिंहो गिरिगुहाशयः।लक्ष्मणं द्वारिसोऽपश्यत्प्रह्वाञ्जलिपुटं स्थितम्।।।।

ಪರ್ವತಗುಹೆಯಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಸಿಂಹದಂತೆ ರಾಮನು ಹೊರಬಂದು, ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿ ಅಂಜಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ನಿಂತಿದ್ದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಕಂಡನು.

Verse 27

अथ मध्यमकक्ष्यायां समागच्छत्सुहृज्जनैः।स सर्वानर्थिनो दृष्ट्वा समेत्य प्रतिनन्द्य च।।।।ततः पावकसङ्काशमारुरोह रथोत्तमम्।वैयाघ्रं पुरुषव्याघ्रो राजतं राजनन्दनः।।।।

ಆಮೇಲೆ ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಸುಹೃದ್ಜನರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದನು. ಎಲ್ಲರೂ ಆತುರದಿಂದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಸೇರಿ ಪ್ರತಿನಂದನೆ ಮಾಡಿ ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದನು; ಬಳಿಕ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರನಾದ ರಾಜಕುಮಾರನು ಅಗ್ನಿಸಮಾನ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ, ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮಧಾರಿ, ರಜತಮಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಥವನ್ನು ಏರಿದನು.

Verse 28

अथ मध्यमकक्ष्यायां समागच्छत्सुहृज्जनैः।स सर्वानर्थिनो दृष्ट्वा समेत्य प्रतिनन्द्य च।।2.16.27।।ततः पावकसङ्काशमारुरोह रथोत्तमम्।वैयाघ्रं पुरुषव्याघ्रो राजतं राजनन्दनः।।2.16.28।।

ಆಮೇಲೆ ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಸುಹೃದ್ಜನರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದನು. ಎಲ್ಲರೂ ಆತುರದಿಂದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಸೇರಿ ಪ್ರತಿನಂದನೆ ಮಾಡಿ ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದನು; ಬಳಿಕ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರನಾದ ರಾಜಕುಮಾರನು ಅಗ್ನಿಸಮಾನ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ, ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮಧಾರಿ, ರಜತಮಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಥವನ್ನು ಏರಿದನು.

Verse 29

मेघनादमसम्बाधं मणिहेमविभूषितम्।मुष्णन्तमिव चक्षूंषि प्रभया सूर्यवर्चसम्।।।।करेणुशिशुकल्पैश्च युक्तं परमवाजिभिः।हरियुक्तं सहस्राक्षो रथमिन्द्र इवाशुगम्।।।।प्रययौ तूर्णमास्थाय राघवो ज्वलितश्श्रिया।

ಮೇಘನಾದದಂತೆ ಗರ್ಜಿಸುವ, ವಿಶಾಲವೂ ಅಸಂಬಾಧವೂ ಆಗಿ, ಮಣಿ-ಹೇಮಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾದ ಆ ರಥವು ಕಣ್ಣನ್ನು ಕಸಿಯುವಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ ಸೂರ್ಯಸಮಾನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಕರೇಣುಶಿಶುವಿನಂತೆ ಉತ್ಸಾಹವಂತಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಶ್ವಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ, ಹರಿಗಳಿಂದ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷ ಇಂದ್ರನ ರಥದಂತೆ ಅತಿಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಓಡುತ್ತಿತ್ತು.

Verse 30

मेघनादमसम्बाधं मणिहेमविभूषितम्।मुष्णन्तमिव चक्षूंषि प्रभया सूर्यवर्चसम्।।2.16.29।।करेणुशिशुकल्पैश्च युक्तं परमवाजिभिः।हरियुक्तं सहस्राक्षो रथमिन्द्र इवाशुगम्।।2.16.30।।प्रययौ तूर्णमास्थाय राघवो ज्वलितश्श्रिया।

ಮೇಘನಾದದಂತೆ ಗರ್ಜಿಸುವ, ವಿಶಾಲವೂ ಅಸಂಬಾಧವೂ ಆಗಿ, ಮಣಿ-ಹೇಮಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾದ ಆ ರಥವು ಕಣ್ಣನ್ನು ಕಸಿಯುವಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ ಸೂರ್ಯಸಮಾನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಕರೇಣುಶಿಶುವಿನಂತೆ ಉತ್ಸಾಹವಂತಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಶ್ವಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ, ಹರಿಗಳಿಂದ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷ ಇಂದ್ರನ ರಥದಂತೆ ಅತಿಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಓಡುತ್ತಿತ್ತು.

Verse 31

स पर्जन्य इवाकाशे स्वनवानभिनादयन्।।।।निकेतान्निर्ययौ श्रीमान्महाभ्रादिव चन्द्रमाः।

ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಪರ್ಜನ್ಯನಂತೆ ಗರ್ಜಿಸಿ ನಾದಮಾಡುತ್ತಾ, ಆ ಶ್ರೀಮಂತ ರಥವು ನಿವಾಸದಿಂದ ಹೊರಟುಬಂದಿತು—ಮಹಾಮೇಘಪಿಂಡದ ಹಿಂದೆಂದೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಚಂದ್ರನಂತೆ.

Verse 32

छत्रचामरपाणिस्तु लक्ष्मणो राघवानुजः।।।।जुगोप भ्रातरं भ्राता रथमास्थाय पृष्ठतः।

ರಾಘವನ ಅನುಜ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಛತ್ರವೂ ಚಾಮರವೂ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು, ರಥದ ಹಿಂದೆ ಏರಿ, ನಿಜ ಸಹೋದರನಂತೆ ತನ್ನ ಅಣ್ಣ ರಾಮನಿಗೆ ಕಾವಲಾಗಿ ನಿಂತನು.

Verse 33

ततो हलहलाशब्दस्तुमुलस्समजायत।।।।तस्य निष्क्रममाणस्य जनौघस्य समन्ततः।

ನಂತರ ಅವರು ಹೊರಟಾಗ, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲೂ ಗುಂಪುಗೂಡಿದ ಜನಸಾಗರದಿಂದ ಭಾರೀ ‘ಹಾ ಹಾ’ ಎಂಬ ಆಕ್ರಂದನಮಯ ಕೋಲಾಹಲ ಎದ್ದಿತು.

Verse 34

ततो हयवरा मुख्या नागाश्च गिरिसन्निभाः।।।।अनुजग्मुस्तदा रामं शतशोऽथ सहस्रशः।

ನಂತರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕುದುರೆಗಳ ಮೇಲೆ ಏರಿದವರೂ, ಪರ್ವತಸಮಾನ ಮಹಾಕಾಯ ಆನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತವರೂ ಆದ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರು ನೂರಾರು, ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು.

Verse 35

अग्रतश्चास्य सन्नद्धाश्चन्दनागरुभूषिताः।।।।खड्गचापधराश्शूरा जग्मुराशंसवो जनाः।

ಅವರ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶೂರರು ಸಾಗಿದರು—ಕವಚಧಾರಿಗಳು, ಖಡ್ಗ-ಧನುಸ್ಸು ಹಿಡಿದವರು, ಚಂದನ-ಅಗರು ಲೇಪನದಿಂದ ಅಲಂಕರಿತರು—ಅವರ ಆಗಮನವನ್ನು ಘೋಷಿಸುವ ಮುನ್ನೋಟಿಗಳಂತೆ.

Verse 36

ततो वादित्रशब्दाश्च स्तुतिशब्दाश्च वन्दिनाम्।।।।सिंहनादाश्च शूराणां तदा शुश्रुविरे पथि।

ನಂತರ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯಗಳ ನಾದವೂ, ವಂದಿಗಳ ಸ್ತುತಿಗಾನವೂ, ಶೂರರ ಸಿಂಹನಾದದಂತೆ ಗರ್ಜನೆಗಳೂ ಕೇಳಿಬಂದವು.

Verse 37

हर्म्यवातायनस्थाभिर्भूषिताभिस्समन्ततः।।।।कीर्यमाण स्सुपुष्पौघैर्ययौ स्त्रीभिररिन्दमः।

ಅರಿಂದಮ ರಾಮನು ಮುಂದುವರಿದನು; ಮಹಾಮನೆಗಳ ಕಿಟಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿ ನಿಂತ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದಲೂ ಸುಂದರ ಪುಷ್ಪರಾಶಿಗಳನ್ನು ಸುರಿದು ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು.

Verse 38

रामं सर्वानवद्याङ्ग्यो रामपिप्रीषया ततः।।।।वचोभिरग्य्रैर्हर्म्यस्था क्षितिस्थाश्च ववन्दिरे।

ನಂತರ ದೋಷರಹಿತ ಅಂಗಸೌಂದರ್ಯವಳ್ಳ ಸ್ತ್ರೀಯರು—ಕೆಲವರು ಮಂಟಪಗಳ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಲ್ಲಿ, ಕೆಲವರು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಿಂತು—ರಾಮನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿ ಗೌರವಿಸಲು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಧುರ ವಚನಗಳಿಂದ ವಂದಿಸಿದರು.

Verse 39

नूनं नन्दति ते माता कौशल्यामातृनन्दन।।।।पश्यन्ती सिद्धयात्रं त्वां पित्र्यं राज्यमवस्थितम्।

ಕೌಶಲ್ಯಾಮಾತೃನಂದನನೇ! ನಿನ್ನ ಯಾತ್ರೆ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿ, ಪಿತೃರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ಇರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ನಿನ್ನ ತಾಯಿ ಕೌಶಲ್ಯಾ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹರ್ಷಿಸುವಳು.

Verse 40

सर्वसीमन्तिनीभ्यश्च सीतां सीमन्तिनी वराम्।।।।अमन्यन्त हि ता नार्यो रामस्य हृदयप्रियाम्।

ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರು ರಾಮನ ಹೃದಯಪ್ರಿಯಳಾದ ಸೀತೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲ ಸೀಮಂತಿನಿಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದ ವರಸೀಮಂತಿನಿ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದರು.

Verse 41

तया सुचरितं देव्या पुरा नूनं महत्तपः।।।।रोहिणीव शशाङ्केन रामसंयोगमाप या।

ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ, ಆ ದೇವಿಯು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮಹಾತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದ್ದಾಳೆ; ಆದಕಾರಣವೇ ಅವಳು ರಾಮನ ಸಂಗಮವನ್ನು ಪಡೆದಳು—ರೋಹಿಣಿ ಚಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಸೇರುವಂತೆ.

Verse 42

इति प्रासादशृङ्गेषु प्रमदाभिर्नरोत्तमः।।।।शुश्राव राजमार्गस्थः प्रिया वाच उदाहृताः।आत्मसंपूजनै शृण्वन् ययौ रामौ महापथम्।।।।

ಹೀಗೆ ರಾಜಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿದ್ದ ನರೋತ್ತಮ ರಾಮನು, ಪ್ರಾಸಾದಗಳ ಶೃಂಗಗಳಿಂದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ಪ್ರಿಯ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದನು; ತನ್ನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾ ರಾಮನು ಮಹಾಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದನು.

Verse 43

इति प्रासादशृङ्गेषु प्रमदाभिर्नरोत्तमः।।2.16.42।।शुश्राव राजमार्गस्थः प्रिया वाच उदाहृताः।आत्मसंपूजनै शृण्वन् ययौ रामौ महापथम्।।2.16.43।।

ಅಲ್ಲಿ ರಾಘವನು ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಜನರ ಅನೇಕ ಮಾತಿನ ಪ್ರವಾಹಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದನು—ತನ್ನ ಕುರಿತು ವಿಭಿನ್ನ ವಚನಗಳನ್ನು; ಅವನ ಮುಂದೆ ಇದ್ದ ನಾಗರಿಕರು ಹರ್ಷದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನರಾಗಿದ್ದರು.

Verse 44

स राघवस्तत्र कथाप्रपञ्चान्शुश्राव लोकस्य समागतस्य।आत्माधिकारा विविधाश्च वाचःप्रहृष्टरूपस्य पुरो जनस्य।।।।

ಅಲ್ಲಿ ರಾಘವನು ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಜನರ ಅನೇಕ ಮಾತಿನ ಪ್ರವಾಹಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದನು—ತನ್ನ ಕುರಿತು ವಿಭಿನ್ನ ವಚನಗಳನ್ನು; ಅವನ ಮುಂದೆ ಇದ್ದ ನಾಗರಿಕರು ಹರ್ಷದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನರಾಗಿದ್ದರು.

Verse 45

एष श्रियं गच्छति राघवोऽद्यराजप्रसादाद्विपुलां गमिष्यन्।एते वयं सर्व समृद्धकामायेषामयं नो भविता प्रशास्ता।।।।

ಇಂದು ಈ ರಾಘವನು ರಾಜನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ವಿಶಾಲ ರಾಜ್ಯಶ್ರೀಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಅವನೇ ನಮ್ಮ ಶಾಸಕರಾಗುವದರಿಂದ ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಸಮೃದ್ಧಕಾಮರಾಗಿ ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವೆವು.

Verse 46

लाभो जनस्यास्य यदेष सर्वंप्रपत्स्यते राष्ट्रमिदं चिराय।न ह्यप्रियं किञ्चन जातु कश्चित्पश्येन्न दुःखं मनुजाधिपेऽस्मिन्।।।।

ಅವನು ಈ ಸಮಸ್ತ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಆಳಿದರೆ ಈ ಜನರಿಗೆ ಅದು ಮಹಾಲಾಭವಾಗುವುದು; ಈ ಮನುಜಾಧಿಪತಿಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಎಂದಿಗೂ ಅಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಕಾಣಬೇಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ದುಃಖವೂ ಇರದು.

Verse 47

स घोषवद्भिश्च मतङ्गाजैर्ययैःपुरस्सरै स्स्वस्तिकसूतमागधैः।महीयमानः प्रवरैश्च वादकैरभिष्टुतो वैश्रवणो यथा ययौ।।।।

ಘೋಷಿಸುವ ಮದಗಜಗಳು ಮತ್ತು ನಾದಮಾಡುವ ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಮುಂದೆ ಸ್ವಸ್ತಿವಚನ ಹೇಳುವ ಸೂತ-ಮಾಗಧರು ಶುಭಾಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತ ಸಾಗಿದರು; ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಾದಕರಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಮನು ವೈಶ್ರವಣನಂತೆ ರಾಜಸ ವೈಭವದಿಂದ ಮುಂದುವರಿದನು.

Verse 48

करेणुमातंङ्गरथाश्वसंकुलंमहाजनौघ परिपूर्णचत्वरम्।प्रभूतरत्नं बहुपण्यसञ्चयंददर्श रामो रुचिरं महापथम्।।।।

ರಾಮನು ಆ ಮನೋಹರ ಮಹಾಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡನು—ಹಸ್ತಿನಿಯರು, ಗಜಗಳು, ರಥಗಳು ಮತ್ತು ಅಶ್ವಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ ತುಳುಕುವದು; ಚತುಷ್ಪಥಗಳು ಮಹಾಜನಸಮೂಹದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣ; ರತ್ನಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಶ್ರೀಮಂತ, ಅನೇಕ ವ್ಯಾಪಾರವಸ್ತುಗಳ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ.