Sarga 33

Verse 1

ततः शूर्पणखा दीना रावणं लोकरावणम्।अमात्यमध्ये सङ्क्रुद्धा परुषं वाक्यमब्रवीत्।।।।

ಆಮೇಲೆ ದೀನಳಾಗಿ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉರಿದ ಶೂರ್ಪಣಖೆ, ಮಂತ್ರಿಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಲೋಕವನ್ನು ಅಳಿಸುವ ರಾವಣನಿಗೆ ಕಠೋರ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.

Verse 2

प्रमत्तः कामभोगेषु स्वैरवृत्तो निरङ्कुशः।समुत्पन्नं भयं घोरं बोद्धव्यं नावबुध्यसे।।।।

ಕಾಮಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಮದಗೊಂಡು, ಸ್ವೈರವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ನಿರಂಕುಶನಾಗಿ ನೀನು, ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಭೀಕರ ಭಯವನ್ನು—ತಿಳಿಯಲೇಬೇಕಾದುದನ್ನು—ಗ್ರಹಿಸಲಾರೆಯೆ.

Verse 3

सक्तं ग्राम्येषु भोगेषु कामवृत्तं महीपतिम्।लुब्धं न बहुमन्यन्ते श्मशानाग्निमिव प्रजाः।।।।

ಗ್ರಾಮ್ಯ ಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿ, ಕಾಮವೃತ್ತಿಯಿಂದ ನಡೆಯುವ ಮತ್ತು ಲೋಭದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ಮಹೀಪತಿಯನ್ನು ಪ್ರಜೆಗಳು ಗೌರವಿಸುವುದಿಲ್ಲ—ಶ್ಮಶಾನಾಗ್ನಿಯಂತೆ.

Verse 4

स्वयं कार्याणि यः काले नानुतिष्ठति पार्थिवः।स तु वै सह राज्येन तैश्च कार्यैर्विनश्यति।।।।

ಯಾವ ಪಾರ್ಥಿವನು ಕಾಲೋಚಿತವಾಗಿ ಅಗತ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವತಃ ನೆರವೇರಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಆ ರಾಜನು ರಾಜ್ಯದೊಡನೆ ಮತ್ತು ಆ ಕಾರ್ಯಗಳೊಡನೆಲೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 5

अयुक्तचारं दुर्दर्शमस्वाधीनं नराधिपम्।वर्जयन्ति नरा दूरान्नदीपङ्कामिव द्विपाः।।।।

ಯೋಗ್ಯ ಚರಸಂಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲದ, ದುರ್ದರ್ಶನ (ಸಮೀಪಿಸಲು ಕಷ್ಟ) ಮತ್ತು ಆತ್ಮನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದ ನರಾಧಿಪನನ್ನು ಜನರು ದೂರದಿಂದಲೇ ತೊರೆದುಬಿಡುತ್ತಾರೆ—ಆನೆಗಳು ನದಿಯ ಕೆಸರನ್ನು ದೂರದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸುವಂತೆ.

Verse 6

ये न रक्षन्ति विषयमस्वाधीना नराधिपाः।ते न वृद्ध्या प्रकाशन्ते गिरयस्सागरे यथा।।।।

ಸ್ವಾಧೀನರಲ್ಲದ ನೃಪರು ತಮ್ಮ ವಿಷಯವನ್ನು (ರಾಜ್ಯವನ್ನು) ರಕ್ಷಿಸದೆ ಹೋದರೆ, ಅವರು ವೃದ್ಧಿ-ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ—ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಪರ್ವತಗಳು ಹೊಳಪಿನಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮದಂತೆ.

Verse 7

आत्मवद्भिर्विगृह्य त्वं देवगन्धर्वदानवैः।अयुक्तचारश्चपलः कथं राजा भविष्यसि।।।।

ಆತ್ಮಗೌರವವುಳ್ಳ ದೇವರು, ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ದಾನವರೊಂದಿಗೆ ವೈರ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಯುಕ್ತವಾದ ಚರ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಲ್ಲದೆ ಚಪಲಸ್ವಭಾವನಾಗಿ, ನೀನು ಹೇಗೆ ರಾಜನಾಗಿ ಉಳಿಯುವೆ?

Verse 8

त्वन्तु बालस्वभावश्च बुद्धिहीनश्च राक्षस।ज्ञातव्यन्तु न जानीषे कथं राजा भविष्यसि।।।।

ಆದರೆ ನೀನು, ಹೇ ರಾಕ್ಷಸ, ಸ್ವಭಾವತಃ ಬಾಲಿಶನೂ ಬುದ್ಧಿಹೀನನೂ ಆಗಿದ್ದೀಯ. ತಿಳಿಯಬೇಕಾದುದನ್ನೇ ನೀನು ತಿಳಿಯದೆ ಇದ್ದರೆ, ರಾಜನಾಗುವುದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?

Verse 9

येषां चारश्च कोशश्च नयश्च जयतां वर।अस्वाधीना नरेन्द्राणां प्राकृतैस्ते जनैस्समाः।।।।

ಹೇ ಜಯಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಯಾರ ರಾಜರಿಗೆ ಚಾರರು (ಗುಪ್ತಚರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ), ಕೋಶ (ಧನಾಗಾರ) ಮತ್ತು ನಯ (ಶಾಸನನೀತಿ) ವಶದಲ್ಲಿಲ್ಲವೋ, ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನರಲ್ಲ.

Verse 10

यस्मात्पश्यन्ति दूरस्थान् सर्वानर्थान्नराधिपाः।चारेण तस्मादुच्यन्ते राजानो दीर्घचक्षुषः।।।।

ಗೂಢಚಾರರ ಮೂಲಕ ರಾಜರು ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಲ್ಲರು; ಆದಕಾರಣ ರಾಜರನ್ನು ‘ದೀರ್ಘಚಕ್ಷು’ ಅಂದರೆ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯವರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 11

अयुक्तचारं मन्ये त्वां प्राकृतैस्सचिवैर्वृतम्।स्वजनं तु जनस्थाने हतं यो नावबुद्ध्यसे।।।।

ನೀನು ಚಾರರನ್ನು ಯುಕ್ತವಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಿಲ್ಲವೆಂದು ನನಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ; ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಚಿವರಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಜನಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನವರೇ ಹತರಾದುದನ್ನೂ ನೀನು ಅರಿಯದೆ ಇದ್ದೀಯೆ.

Verse 12

चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां क्रूरकर्मणाम्।हतान्येकेन रामेण खरश्च सहदूषणः।।।।

ಕ್ರೂರಕರ್ಮಿಗಳಾದ ರಾಕ್ಷಸರ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರರನ್ನು ರಾಮನು ಒಬ್ಬನೇ ಸಂಹರಿಸಿದನು; ಖರನೂ ದೂಷಣನೂ ಸಹ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಹತರಾದರು.

Verse 13

ऋषीणामभयं दत्तं कृतक्षेमाश्च दण्डकाः।धर्षितं च जनस्थानं रामेणाक्लिष्टकर्मणा।।।।

ಅಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮನಾದ ಶ್ರೀರಾಮನು ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಅಭಯವನ್ನು ದತ್ತನು; ದಂಡಕಾರಣ್ಯವನ್ನು ಕ್ಷೇಮವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತಗೊಳಿಸಿ, ಜನಸ್ಥಾನವನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದನು.

Verse 14

त्वन्तु लुब्दः प्रमत्तश्च पराधीनश्च रावण।विषये स्वे समुत्पन्नं भयं यो नावबुध्यसे।।।।

ಆದರೆ ನೀನು, ರಾವಣ—ಲೋಭಿ, ಪ್ರಮತ್ತ ಮತ್ತು ಪರಾಧೀನ—ನಿನ್ನದೇ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಭಯವನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 15

तीक्ष्णमल्पप्रदातारं प्रमत्तं गर्वितं शठम्।व्यसने सर्वभूतानि नाभिधावन्ति पार्थिवम्।।।।

ರಾಜನು ತೀಕ್ಷ್ಣ, ಅಲ್ಪಪ್ರದಾತ, ಪ್ರಮತ್ತ, ಗರ್ವಿತ ಮತ್ತು ಶಠನಾಗಿದ್ದರೆ, ವ್ಯಸನದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಭೂತಗಳು ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಓಡಿಬರುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನ ಶರಣನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 16

अतिमानिनमग्राह्यमात्मसम्भावितं नरम्।क्रोधिनं व्यसने हन्ति स्वजनोऽपि महीपतिम्।।।।

ಅತಿಮಾನಿ, ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಅಗ್ರಾಹ್ಯ, ಆತ್ಮಸಂಭಾವಿತ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧಿಯಾದ ರಾಜನನ್ನು ವ್ಯಸನದಲ್ಲಿ ಸ್ವಜನರೂ ಸಹ ಕೊಲ್ಲಬಹುದು.

Verse 17

नानुतिष्ठति कार्याणि भयेषु न बिभेति च।क्षिप्रं राज्याच्युतो दीनस्तृणैस्तुल्यो भविष्यति।।।।

ಯಾರು ಕರ್ತವ್ಯಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಭಯಪಡಬೇಕಾದುದಕ್ಕೆ ಭಯಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಅವನು ಶೀಘ್ರವೇ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಚ್ಯುತ होकर ದೀನನಾಗಿ ತೃಣದಂತೆ ತುಚ್ಛನಾಗುವನು.

Verse 18

शुष्कैः काष्ठैर्भवेत्कार्यं लोष्टैरपि च पांसुभिः।न तु स्थानात्परिभ्रष्टैः कार्यं स्याद्वसुधाधिपैः।।।।

ಒಣಕಟ್ಟೆಗಳು, ಮಣ್ಣಿನ ಗುಡ್ಡೆಗಳು ಅಥವಾ ಧೂಳೂ ಸಹ ಯಾವುದೋ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗವಾಗಬಹುದು; ಆದರೆ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಪತನಗೊಂಡ ಭೂಪತಿ (ರಾಜ) ಯಾವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೂ ಉಪಯುಕ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 19

अपभुक्तं यथा वासस्स्रजो वा मृदिता यथा।एवं राज्यात्परिभ्रष्टस्समर्थोऽपि निरर्थकः।।।।

ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜೀರ್ಣ ವಸ್ತ್ರದಂತೆ, ಅಥವಾ ಧರಿಸಿ ನಂತರ ನುಚ್ಚು ನೂರಾದ ಮಾಲೆಯಂತೆ—ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಭ್ರಷ್ಟನಾದ ರಾಜನು ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದರೂ ನಿರರ್ಥಕನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 20

अप्रमत्तश्च यो राजा सर्वज्ञो विजितेन्द्रियः।कृतज्ञो धर्मशीलश्च स राजा तिष्ठते चिरम्।।।।

ಯಾವ ರಾಜನು ಅಪ್ರಮತ್ತನಾಗಿ, ಸರ್ವಜ್ಞನಂತೆ ವಿವೇಕಿಯೂ, ಇಂದ್ರಿಯಜಯಿಯೂ, ಕೃತಜ್ಞನೂ, ಧರ್ಮಶೀಲನೂ ಆಗಿರುತ್ತಾನೋ—ಅವನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ತಿಷ್ಠಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 21

नयनाभ्यां प्रसुप्तोऽपि जागर्ति नयचक्षुषा।त्यक्तक्रोधप्रमादश्च स राजा पूज्यते जनैः।।।।

ಎರಡು ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ನಿದ್ರಿಸಿದರೂ ನ್ಯಾಯದ ನೇತ್ರದಿಂದ ರಾಜನು ಜಾಗರ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ; ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾದವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಅಂಥ ರಾಜನು ಜನರಿಂದ ಪೂಜ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 22

त्वं तु रावण दुर्बुद्धिर्गुणैरेतैर्विवर्जितः।यस्य तेऽविदितश्चारै रक्षसां सुमहान्वधः।।।।

ಆದರೆ ನೀನು, ರಾವಣ, ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯವನು, ಈ ಗುಣಗಳಿಂದ ವಂಚಿತನಾಗಿದ್ದೀ; ಆದಕಾರಣ ನಿನ್ನ ಚಾರರಿಗೆ ರಾಕ್ಷಸರ ಮಹಾವಧವೂ ತಿಳಿಯದೆ ಹೋಯಿತು.

Verse 23

परावमन्ता विषयेषु सङ्गतो न देशकालप्रविभागतत्ववित्।अयुक्तबुद्धिर्गुणदोषनिश्चये विपन्नराज्यो नचिराद्विपत्स्यसे।।।।

ಪರರನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವವನು, ವಿಷಯಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿ, ದೇಶ–ಕಾಲದ ವಿವೇಕವಿಲ್ಲದೆ, ಗುಣ–ದೋಷಗಳ ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ಅಯುಕ್ತಬುದ್ಧಿಯವನಾಗಿದ್ದರೆ—ಅವನ ರಾಜ್ಯವು ಈಗಾಗಲೇ ವಿಪತ್ತಿಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ, ಅಂಥ ರಾಜನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ನಾಶವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.

Verse 24

इति स्वदोषान् परिकीर्तितांस्तया समीक्ष्य बुद्ध्या क्षणदाचरेश्वरः।धनेन दर्पेण बलेन चान्वितो विचिन्तयामास चिरं स रावणः।।।।

ಅವಳು ವಿವರಿಸಿದ ತನ್ನ ದೋಷಗಳನ್ನು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಧನ–ದರ್ಪ–ಬಲಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ನಿಶಾಚರಾಧಿಪತಿ ರಾವಣನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದನು.