Previous Verse
Next Verse

Shloka 79

Narmadā

Revā) Tīrtha Greatness: The Gandharva Maidens’ Curse Narrative (Acchodā Episode Begins

इत्युक्तो ब्राह्मणः प्राह प्रहसन्बाहुपाशगः । युष्माभिरुच्यते भद्रमनुकूलं प्रियं वचः

ityukto brāhmaṇaḥ prāha prahasanbāhupāśagaḥ | yuṣmābhirucyate bhadramanukūlaṃ priyaṃ vacaḥ

ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಭುಜಪಾಶದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತನಾದ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳಿದನು—“ಭದ್ರೆಯರೇ, ನೀವು ಅನುಕೂಲವಾದ, ಪ್ರಿಯವಾದ ವಚನಗಳನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತೀರಿ.”

इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/इति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यन्त-निपात (quotative particle)
उक्तःaddressed/spoken to
उक्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-भाव (having been spoken to)
ब्राह्मणःthe brāhmaṇa
ब्राह्मणः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्राहsaid
प्राह:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + अह्/ब्रू (धातु)
Formलिट्-लकार (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
प्रहसन्smiling/laughing
प्रहसन्:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र + हस् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
बाहुarm
बाहु:
Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद
पाशगःcaught in a noose
पाशगः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपाशग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘पाशे गः’ इति (in/within a noose)
बाहुपाशगःcaught in the noose of (their) arms
बाहुपाशगः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootबाहु (प्रातिपदिक) + पाशग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (बाहूनां पाशः तस्मिन् गः)
युष्माभिःby you (all)
युष्माभिः:
Karta (Agent in passive/कर्मणि कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (करण/कर्ता-करण), बहुवचन
उच्यतेis said
उच्यते:
Kriya (Passive predicate/कर्मणि क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)
भद्रम्auspicious/good
भद्रम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootभद्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (वचः-विशेषण)
अनुकूलम्favorable
अनुकूलम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनुकूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (वचः-विशेषण)
प्रियम्dear/pleasing
प्रियम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (वचः-विशेषण)
वचःspeech/words
वचः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

The brāhmaṇa (unnamed in this verse)

Primary Rasa: hasya

Secondary Rasa: shringara

Type: tirtha

Sandhi Resolution Notes: इत्युक्तो = इति + उक्तः; प्रहसन्बाहुपाशगः = प्रहसन् + बाहुपाशगः; युष्माभिरुच्यते = युष्माभिः + उच्यते; भद्रमनुकूलं = भद्रम् + अनुकूलम्।

FAQs

It highlights courteous, auspicious speech: the brāhmaṇa acknowledges that the others are speaking in a favorable and pleasing manner, even while he is restrained.

It indicates the brāhmaṇa’s arms are bound (or he is held in restraint), underscoring his composed and polite response despite adversity.

Maintaining gentle, agreeable speech and recognizing goodwill in others is presented as a mark of inner discipline, even under pressure.