Adhyaya 66
Pitṛmātṛtīrtha Greatness & the Discourse on Embodiment: Karma, Birth, Impurity, and Dispassion
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಖಂಡದ ಕಥಾನಕದಲ್ಲಿ ಪುಲಸ್ತ್ಯ ಮುನಿಯು ರಾಜನಿಗೆ ಪಿತೃಮಾತೃತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ತತ್ತ್ವೋಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಯಯಾತಿ–ಮಾತಲಿ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ಮವಶದಿಂದ ದೇಹಗಳ ಪತನ ಮತ್ತು ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಜನ್ಮಭೇದಗಳು, ಆಹಾರ‑ಪಚನ, ದೇಹರಚನೆ, ಗರ್ಭೋತ್ಪತ್ತಿ, ಗರ್ಭವಾಸದ ದುಃಖಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸವವೇದನೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವರ್ಣಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ದೇಹದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಅಶೌಚವನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯ ಶುದ್ಧಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸುವುದನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ, ಅಂತರಂಗದ ಭಾವವೇ ನಿಜವಾದ ಶುದ್ಧಿಕಾರಕ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿ‑ಸ್ವರ್ಗ‑ನರಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಜೀವನದ ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದುಃಖದ ವ್ಯಾಪಕತೆಯನ್ನು ಹೇಳಿ ಬಲ‑ಐಶ್ವರ್ಯದ ಗರ್ವವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ; ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷಕ್ರಮ—ನಿರ್ವೇದದಿಂದ ವೈರಾಗ್ಯ, ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಜ್ಞಾನ, ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ—ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಉಪಸಂಹಾರದಲ್ಲಿ ವೇನಪ್ರಸಂಗದೊಳಗೆ ಪಿತೃಮಾತೃತೀರ್ಥ‑ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅಧ್ಯಾಯಸಂಬಂಧ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ.
Shlokas
Verse 1
ययातिरुवाच । पापात्पतति कायोयं धर्माच्च शृणु मातले । विशेषं न च पश्यामि पुण्यस्यापि महीतले
ಯಯಾತಿ ಹೇಳಿದರು—ಈ ದೇಹವು ಪಾಪದಿಂದ ಬೀಳುತ್ತದೆ, ಧರ್ಮದಿಂದಲೂ; ಓ ಮಾತಲಿ, ಕೇಳು. ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯದಿಗೂ ವಿಶೇಷ ಭೇದವನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 2
पुनः प्रजायते कायो यथा हि पतनं पुरा । कथमुत्पद्यते देहस्तन्मे विस्तरतो वद
ಹಿಂದೆ ಪತನವಾದಂತೆ ದೇಹವು ಮತ್ತೆ ಜನಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾದರೆ ದೇಹವು ಹೇಗೆ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ? ಅದನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳು।
Verse 3
मातलिरुवाच । अथ नारकिणां पुंसामधर्मादेव केवलात् । क्षणमात्रेण भूतेभ्यः शरीरमुपजायते
ಮಾತಲಿ ಹೇಳಿದರು—ಇನ್ನು ನರಕಸ್ಥ ಪುರುಷರ ದೇಹವು ಕೇವಲ ಅಧರ್ಮದಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅದು ಭೂತತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 4
तद्वद्धर्मेण चैकेन देवानामौपपादिकम् । सद्यः प्रजायते दिव्यं शरीरं भूतसारतः
ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಒಂದೇ ಧರ್ಮಕರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ದೇವರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ, ಭೂತಸಾರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತ ದಿವ್ಯ ಶರೀರವು ತಕ್ಷಣವೇ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 5
कर्मणा व्यतिमिश्रेण यच्छरीरं महात्मनाम् । तद्रूपपरिणामेन विज्ञेयं हि चतुर्विधम्
ಮಹಾತ್ಮರ ಶರೀರವು ಮಿಶ್ರಕರ್ಮಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಅದರ ರೂಪಪರಿಣಾಮದ ಭೇದದಿಂದ ಅದು ಚತುರ್ವಿಧವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು।
Verse 6
उद्भिज्जाः स्थावरा ज्ञेयास्तृणगुल्मादि रूपिणः । कृमिकीटपतंगाद्याः स्वेदजानामदेहिनः
ಉದ್ಭಿಜ್ಜಗಳು ಸ್ಥಾವರಗಳು—ತೃಣ, ಗುಲ್ಮಾದಿ ರೂಪಧಾರಿಗಳು—ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಕೃಮಿ, ಕೀಟ, ಪತಂಗಾದಿಗಳು ಸ್ವೇದಜ ದೇಹಧಾರಿಗಳು।
Verse 7
अंडजाः पक्षिणः सर्वे सर्पा नक्राश्च भूपते । जरायुजाश्च विज्ञेया मानुषाश्च चतुष्पदाः
ಓ ಭೂಪತೇ! ಎಲ್ಲಾ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಅಂಡಜಗಳು; ಸರ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ನಕ್ರಗಳು (ಮೊಸಳೆಗಳು) ಕೂಡ ಹಾಗೆಯೇ. ಜರಾಯುಜವೆಂದು ಮಾನವರು ಹಾಗೂ ಚತುಷ್ಪದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ತಿಳಿಯಬೇಕು।
Verse 8
तत्र सिक्ता जलैर्भूमिर्रक्ते उष्मविपाचिता । वायुना धम्यमाना च क्षेत्रे बीजं प्रपद्यते
ಅಲ್ಲಿ ಜಲದಿಂದ ಸಿಂಚಿತವಾದ ಭೂಮಿ, ರಕ್ತಿಮ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆಯಿಂದ ಪಕ್ವವಾಗಿ, ವಾಯುವಿನಿಂದ ಧಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಬೀಜವು ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದು ಫಲಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 9
यथा उप्तानि बीजानि संसिक्तान्यंभसा पुनः । उपगम्य मृदुत्वं च मूलभावं व्रजंति च
ಹೇಗೆ ಬಿತ್ತಿದ ಬೀಜಗಳು ಪುನಃ ಪುನಃ ನೀರಿನಿಂದ ಸಿಂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಮೃದುವಾಗಿ, ನಂತರ ಬೇರು ಹಿಡಿಯುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೋ।
Verse 10
तन्मूलादंकुरोत्पत्तिरंकुरात्पर्णसंभवः । पर्णान्नालं ततः कांडं कांडाच्च प्रभवः पुनः
ಅದರ ಬೇರುದಿಂದ ಮೊಳೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಮೊಳೆಯಿಂದ ಎಲೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಎಲೆಗಳಿಂದ ದಂಡ, ನಂತರ ಕಾಂಡ; ಕಾಂಡದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮುಂದಿನ ವೃದ್ಧಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ।
Verse 11
प्रभवाच्च भवेत्क्षीरं क्षीरात्तंदुलसंभवः । तंदुलाच्च ततः पक्वा भवंत्योषधयस्तथा
ಪ್ರಭವದಿಂದ ಹಾಲು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಲಿನಿಂದ ಅಕ್ಕಿ ಜನಿಸುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಕಿ ಬೇಯಿದಾಗ, ಹಾಗೆಯೇ ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳೂ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ।
Verse 12
यवाद्याः शालिपर्यंताः श्रेष्ठाः सप्तदश स्मृताः । ओषध्यः फलसाराढ्याः शेषा क्षुद्रा प्रःकीर्तिताः
ಯವದಿಂದ ಶಾಲಿವರೆಗೆ ಹದಿನೇಳು ವಿಧದ ಧಾನ್ಯಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಔಷಧಿಗಳು ಫಲಸಾರದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ; ಉಳಿದವು ಕ್ಷುದ್ರವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।
Verse 13
एता लूना मर्दिताश्च मुनिभिः पूर्वसंस्कृताः । शूर्पोलूखलपात्राद्यैः स्थालिकोदकवह्निभिः
ಇವುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ನುಣ್ಣಗೆ ಮಾಡಿ, ಮುನಿಗಳು ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದರು—ಶೂರ್ಪ, ಉಖಲಿ, ಪಾತ್ರಾದಿಗಳಿಂದಲೂ, ಜೊತೆಗೆ ಪಾತ್ರೆ, ನೀರು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ಸಹಾಯದಿಂದಲೂ।
Verse 14
षड्विधा हि स्वभेदेन परिणामं व्रजंति ताः । अन्योन्यरससंयोगादनेकस्वादतां गताः
ಅವು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಭೇದಾನುಸಾರ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಆರು ವಿಧಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತವೆ; ಪರಸ್ಪರ ರಸಸಂಯೋಗದಿಂದ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಸ್ವಾದವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ।
Verse 15
भक्ष्यं भोज्यं पेयलेह्यं चोष्यं खाद्यं च भूपते । तासां भेदाः षडंगाश्च मधुराद्याश्च षड्गुणाः
ಹೇ ಭೂಪತೇ! ಆಹಾರ ಆರು ವಿಧ—ಭಕ್ಷ್ಯ, ಭೋಜ್ಯ, ಪೇಯ, ಲೇಹ್ಯ, ಚೋಷ್ಯ ಮತ್ತು ಖಾದ್ಯ. ಇವುಗಳ ಭೇದವೂ ಆರು; ಹಾಗೆಯೇ ಮಧುರಾದಿ ಆರು ರಸಗುಣಗಳೂ ಇವೆ।
Verse 16
तदन्नं पिंडकवलैर्ग्रासैर्भुक्तं च देहिभिः । अन्नमूलाशये सर्वप्राणान्स्थापयति क्रमात्
ಆ ಅನ್ನವು ದೇಹಿಗಳಿಂದ ಪಿಂಡ, ಕವಲ, ಗ್ರಾಸ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಅನ್ನಮೂಲಾಶಯದಲ್ಲಿ (ಜಠರಸ್ಥ ಪಚನಾಧಾರದಲ್ಲಿ) ಕ್ರಮೇಣ ಸರ್ವ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಧಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ।
Verse 17
अपक्वं भुक्तमाहारं स वायुः कुरुते द्विधा । संप्रविश्यान्नमध्ये च पक्वं कृत्वा पृथग्गुणम्
ಅಪಕ್ವವಾಗಿ ಭುಕ್ತವಾದ ಆಹಾರವನ್ನು ಆ ವಾಯು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಅನ್ನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅದನ್ನು ಪಕ್ವಗೊಳಿಸಿ, ಅದರ ವಿಭಿನ್ನ ಗುಣಗಳಂತೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 18
अग्नेरूर्ध्वं जलं स्थाप्य तदन्नं च जलोपरि । जलस्याधः स्वयं प्राणः स्थित्वाग्निं धमते शनैः
ಅಗ್ನಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜಲವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಆ ಜಲದ ಮೇಲೆ ಅನ್ನವನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಜಲದ ಕೆಳಗೆ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಾಣನು ನಿಂತು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಊದಿ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 19
वायुना धम्यमानोग्निरत्युष्णं कुरुते जलम् । तदन्नमुष्णयोगेन समंतात्पच्यते पुनः
ವಾಯುವಿನಿಂದ ಊದಲ್ಪಟ್ಟ ಅಗ್ನಿ ಜಲವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಉಷ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಆ ಉಷ್ಣಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಆ ಅನ್ನವು ಸರ್ವತೋಮುಖವಾಗಿ ಪುನಃ ಪಚ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 20
द्विधा भवति तत्पक्वं पृथक्किट्टं पृथग्रसः । मलैर्द्वादशभिः किट्टं भिन्नं देहाद्बहिर्व्रजेत्
ಆ ಪಚ್ಯವಾದ ಅನ್ನವು ದ್ವಿಧಾ ಆಗುತ್ತದೆ—ಒಂದು ಕಿಟ್ಟ (ಮಲ), ಇನ್ನೊಂದು ರಸ. ದ್ವಾದಶ ಮಲಭೇದಗಳಿಂದ ವಿಭಜಿತವಾದ ಕಿಟ್ಟವು ದೇಹದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತದೆ.
Verse 21
कर्णाक्षि नासिका जिह्वा दंतोष्ठ प्रजनं गुदा । मलान्स्रवेदथ स्वेदो विण्मूत्रं द्वादश स्मृताः
ಕಿವಿ, ಕಣ್ಣು, ಮೂಗು, ನಾಲಿಗೆ, ಹಲ್ಲು-ತುಟಿಗಳು, ಜನನೇಂದ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಗುದ—ಇವುಗಳಿಂದ ಮಲಗಳು ಸ್ರವಿಸುತ್ತವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ವೇದ, ವಿಣ್, ಮೂತ್ರ—ಇವು ದ್ವಾದಶವೆಂದು ಸ್ಮೃತ.
Verse 22
हृत्पद्मे प्रतिबद्धाश्च सर्वनाड्यः समंततः । तासां मुखेषु तं सूक्ष्मं प्राणः स्थापयते रसम्
ಹೃದಯಪದ್ಮದಲ್ಲಿ ಸರ್ವ ನಾಡಿಗಳು ಸರ್ವತಃ ಬಂಧಿತವಾಗಿವೆ; ಅವುಗಳ ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣನು ಆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರಸವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 23
रसेन तेन ता नाडीः प्राणः पूरयते पुनः । संतर्पयंति ता नाड्यः पूर्णा देहं समंततः
ಅದೇ ರಸದಿಂದ ಪ್ರಾಣನು ಮತ್ತೆ ನಾಡಿಗಳನ್ನು ತುಂಬುತ್ತಾನೆ; ತುಂಬಿದ ನಾಡಿಗಳು ದೇಹವನ್ನು ಸರ್ವತಃ ಸಂತರ್ಪಿಸಿ ಪೋಷಿಸುತ್ತವೆ.
Verse 24
ततः स नाडीमध्यस्थः शारीरेणोष्मणा रसः । पच्यते पच्यमानश्च भवेत्पाकद्वयं पुनः
ಆಮೇಲೆ ನಾಡಿಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ಆ ದೇಹರಸವು ದೇಹದ ಉಷ್ಣತೆಯಿಂದ ಪಚ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಪಚ್ಯವಾಗುತ್ತಾ ಮತ್ತೆ ದ್ವಿವಿಧ ಪಾಕರೂಪ ಪರಿಪಕ್ವತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ।
Verse 25
त्वङ्मांसास्थि मज्जा मेदो रुधिरं च प्रजायते । रक्ताल्लोमानि मांसं च केशाः स्नायुश्च मांसतः
ತ್ವಚೆಯಿಂದ ಮಾಂಸ, ಅಸ್ಥಿ, ಮಜ್ಜೆ, ಮೇದಸ್ಸು ಮತ್ತು ರುಧಿರ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ. ರುಧಿರದಿಂದ ಲೋಮಗಳು, ಮತ್ತು ಮಾಂಸದಿಂದ ಕೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ನಾಯುಗಳೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.
Verse 26
स्नायोर्मज्जा तथास्थीनि वसा मज्जास्थिसंभवा । मज्जाकारेण वैकल्यं शुक्रं च प्रसवात्मकम्
ಸ್ನಾಯುಗಳಿಂದ ಮಜ್ಜೆ ಹಾಗೂ ಹಾಗೆಯೇ ಅಸ್ಥಿಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ; ಮಜ್ಜೆ-ಅಸ್ಥಿಗಳಿಂದ ವಸಾ (ಕೊಬ್ಬು) ಜನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಜ್ಜೆಯ ಸರಿಯಾದ ರೂಪಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವೈಕಲ್ಯ ಬಂದರೆ, ಪ್ರಸವಸ್ವಭಾವವಾದ ಶುಕ್ರವೂ ದೋಷಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 27
इति द्वादश शान्तस्य परिणामाः प्रकीर्तिताः । शुक्रं तस्य परीणामः शुक्राद्देहस्य संभवः
ಹೀಗೆ ಶಾಂತವಾದ (ಆಹಾರರಸ)ದ ದ್ವಾದಶ ಪರಿನಾಮಗಳು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅದರ ಅಂತಿಮ ಪರಿನಾಮ ಶುಕ್ರ; ಶುಕ್ರದಿಂದಲೇ ದೇಹದ ಸಂಭವವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 28
ऋतुकाले यदा शुक्रं निर्दोषं योनिसंस्थितम् । तदा तद्वायुसंसृष्टं स्त्रीरक्तेनैकतां व्रजेत्
ಋತುಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೋಷರಹಿತ ಶುಕ್ರವು ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದಾಗ, ಅದು ವಾಯುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀರಕ್ತದೊಂದಿಗೆ ಏಕತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ.
Verse 29
विसर्गकाले शुक्रस्य जीवः कारणसंयुतः । नित्यं प्रविशते योनिं कर्मभिः स्वैर्नियंत्रितः
ಶುಕ್ರವಿಸರ್ಜನೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾರಣಸಂಯುಕ್ತನಾದ ಜೀವಾತ್ಮನು ತನ್ನ ಸ್ವಕರ್ಮಗಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿತನಾಗಿ ನಿತ್ಯವೂ ಗರ್ಭಯೋನಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 30
शुक्रस्य सह रक्तस्य एकाहात्कललं भवेत् । पंचरात्रेण कलले बुद्बुदत्वं ततो भवेत्
ಶುಕ್ರದೊಂದಿಗೆ ರಕ್ತ ಸೇರಿ ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ‘ಕಲಲ’ (ಜೆಲ್ಲಿಯಂತ ಪಿಂಡ) ಆಗುತ್ತದೆ; ಐದು ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಕಲಲವೇ ‘ಬುದ್ಬುದ’ (ಬುಬ್ಬುಳದಂತ) ರೂಪ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 31
मांसत्वं मासमात्रेण पंचधा जायते पुनः । ग्रीवा शिरश्च स्कंधश्च पृष्ठवंशस्तथोदरम्
ಕೇವಲ ಒಂದು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಂಸತ್ವವು ಐದು ವಿಧವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ—ಗ್ರೀವಾ, ಶಿರ, ಸ್ಕಂಧಗಳು, ಪೃಷ್ಠವಂಶ ಮತ್ತು ಉದರ.
Verse 32
पाणीपादौ तथा पार्श्वौ कटिर्गात्रं तथैव च । मासद्वयेन पर्वाणि क्रमशः संभवंति च
ಅನಂತರ ಕೈ-ಕಾಲುಗಳು, ಪಾರ್ಶ್ವಗಳು, ಕಟಿ ಮತ್ತು ದೇಹವೂ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; ಎರಡು ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಂಧಿಗಳು (ಪರ್ವಗಳು) ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.
Verse 33
त्रिभिर्मासैः प्रजायंते शतशोंकुरसंधयः । मासैश्चतुर्भिर्जायंते अंगुल्यादि यथाक्रमम्
ಮೂರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಅಂಕುರಸಮಾನ ಸಂಧಿ-ರಚನೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ; ನಾಲ್ಕನೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬೆರಳುಗಳು ಮೊದಲಾದವು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
Verse 34
मुखं नासा च कर्णौ च मासैर्जायंति पंचभिः । दंतपंक्तिस्तथा जिह्वा जायते तु नखाः पुनः
ಐದು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ, ನಾಸಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಿವಿಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ನಂತರ ದಂತಪಂಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ನಾಲಿಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ; ಅನಂತರ ನಖಗಳು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ.
Verse 35
कर्णयोश्च भवेच्छिद्रं षण्मासाभ्यंतरे पुनः । पायुर्मेढ्रमुपस्थं च शिश्नश्चाप्युपजायते
ಆರು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಪಾಯು, ವೃಷಣಗಳು, ಉಪಸ್ಥಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಶಿಶ್ನವೂ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ.
Verse 36
संधयो ये च गात्रेषु मासैर्जायंति सप्तभिः । अंगप्रत्यंगसंपूर्णं शिरः केशसमन्वितम्
ಏಳನೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಂಧಿಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಶಿರಸ್ಸು ಅಂಗ-ಪ್ರತ್ಯಂಗಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಶಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 37
विभक्तावयवस्पष्टं पुनर्मासाष्टमे भवेत् । पंचात्मक समायुक्तः परिपक्वः स तिष्ठति
ಎಂಟನೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಪಂಚತತ್ತ್ವಸಮಾಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಪರಿಪಕ್ವನಾಗಿ, ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 38
मातुराहारवीर्येण षड्विधेन रसेन च । नाभिसूत्रनिबद्धेन वर्द्धते स दिनेदिने
ತಾಯಿಯ ಆಹಾರವೀರ್ಯದಿಂದ ಹಾಗೂ ಷಡ್ರಸಗಳಿಂದ ಪೋಷಿತನಾಗಿ, ನಾಭಿಸೂತ್ರದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾದ ಆ ಗರ್ಭವು ದಿನೇದಿನೇ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 39
ततः स्मृतिं लभेज्जीवः संपूर्णोस्मिञ्छरीरके । सुखं दुःखं विजानाति निद्रां स्वप्नं पुराकृतम्
ಅನಂತರ ಜೀವನು ಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಸುಖದುಃಖಗಳನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕೃತ ಕರ್ಮಫಲವಾಗಿ ನಿದ್ರೆ ಹಾಗೂ ಸ್ವಪ್ನವನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 40
मृतश्चाहं पुनर्जातो जातश्चाहं पुनर्मृतः । नानायोनिसहस्राणि मया दृष्टान्यनेकधा
ನಾನು ಸತ್ತು ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟಿದೆನು; ಹುಟ್ಟಿ ಮತ್ತೆ ಸತ್ತೆನು. ಅನೇಕ ವಿಧವಾಗಿ ನಾನು ಸಾವಿರಾರು ವಿಭಿನ್ನ ಯೋನಿಗಳನ್ನು (ಜನ್ಮರೂಪಗಳನ್ನು) ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ।
Verse 41
अधुना जातमात्रोहं प्राप्तसंस्कार एव च । ततः श्रेयः करिष्यामि येन गर्भे न संभवः
ಈಗ ನಾನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ವಿಧಿಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನೂ ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತೆ ಗರ್ಭಪ್ರವೇಶ (ಪುನರ್ಜನ್ಮ) ಆಗದಂತೆ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 42
गर्भस्थश्चिंतयत्येवमहं गर्भाद्विनिःसृतः । अध्येष्यामि परं ज्ञानं संसारविनिवर्तकम्
ಗರ್ಭಸ್ಥನಾಗಿ ಅವನು ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೆ—“ಗರ್ಭದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ನಂತರ, ಸಂಸಾರದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವ ಪರಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ।”
Verse 43
अवश्यं गर्भदुःखेन महता परिपीडितः । जीवः कर्मवशादास्ते मोक्षोपायं विचिंतयेत्
ಗರ್ಭದ ಮಹಾದುಃಖದಿಂದ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಪೀಡಿತನಾದ ಜೀವನು ಕರ್ಮವಶನಾಗಿ ಇರುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಮೋಕ್ಷೋಪಾಯವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬೇಕು।
Verse 44
यथा गिरिवराक्रांतः कश्चिद्दुःखेन तिष्ठति । तथा जरायुणा देही दुःखं तिष्ठति दुःखितः
ಹೇಗೆ ಮಹಾಪರ್ವತದ ಕೆಳಗೆ ನುಚ್ಚುನೂರಾದವನು ಕೇವಲ ವೇದನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಜರಾಯು (ಗರ್ಭಝಿಲ್ಲಿ)ಯಿಂದ ಪೀಡಿತ ದೇಹಿ ದುಃಖಿತನಾಗಿ ದುಃಖದಲ್ಲೇ ನಿಂತಿರುತ್ತಾನೆ।
Verse 45
पतितः सागरे यद्वद्दुःखमास्ते समाकुलः । गर्भोदकेन सिक्तांगस्तथास्ते व्याकुलात्मकः
ಹೇಗೆ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದವನು ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಗರ್ಭೋದಕದಿಂದ ತೋಯ್ದ ಅಂಗಗಳಿರುವ ದೇಹಿ ಒಳಗಿನಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ಇರುತ್ತಾನೆ।
Verse 46
लोहकुंभे यथा न्यस्तः पच्यते कश्चिदग्निना । गर्भकुंभे तथाक्षिप्तः पच्यते जठराग्निना
ಹೇಗೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕುಂಭದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟವನು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಬೇಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಗರ್ಭಕುಂಭದಲ್ಲಿ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಜೀವ ಜಠರಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಬೇಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।
Verse 47
सूचीभिरग्निवर्णाभिर्भिन्नगात्रो निरंतरम् । यद्दुःखं जायते तस्य तद्गर्भेष्टगुणं भवेत्
ಅಗ್ನಿವರ್ಣ ಸೂಜಿಗಳಂತೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಿಂದುಗಳಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಭೇದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅವನ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ದುಃಖ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೋ, ಅದು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎಂಟುಗುಣವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 48
गर्भवासात्परं वासं कष्टं नैवास्ति कुत्रचित् । देहिनां दुःखमतुलं सुघोरमपि संकटम्
ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಗೆ ಗರ್ಭವಾಸಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟದ ವಾಸಸ್ಥಾನ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ; ಅದು ಅತുല ದುಃಖ—ಅತಿಭಯಂಕರವಾದ ಮಹಾಸಂಕಟ।
Verse 49
इत्येतद्गर्भदुःखं हि प्राणिनां परिकीर्तितम् । चरस्थिराणां सर्वेषामात्मगर्भानुरूपतः
ಇಂತೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗರ್ಭದುಃಖವು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ—ಚರಸ್ಥಿರ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳದು, ತಮತಮ ಗರ್ಭಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ।
Verse 50
गर्भात्कोटिगुणापीडा योनियंत्रनिपीडनात् । संमूर्च्छितस्य जायेत जायमानस्य देहिनः
ಯೋನಿಯಂತ್ರದ ನಿಪೀಡನೆಯಿಂದ ಜನನಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇಹಿಗೆ ಗರ್ಭಪೀಡೆಯಿಗಿಂತ ಕೋಟಿಗುಣ ಅಧಿಕ ವೇದನೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಜನ್ಮಿಸುವವನು ಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 51
इक्षुवत्पीड्यमानस्य पापमुद्गरपेषणात् । गर्भान्निष्क्रममाणस्य प्रबलैः सूतिवायुभिः
ಅವನು ಕಬ್ಬಿನಂತೆ ನಲಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ—ಪೂರ್ವಪಾಪಗಳ ಮುದುಗರದಿಂದ ಪಿಷ್ಟನಾಗಿ; ಪ್ರಸವವಾಯುಗಳ ಪ್ರಬಲ ವೇಗದಿಂದ ಗರ್ಭದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।
Verse 52
जायते सुमहद्दुःखं परित्राणं न विंदति । यंत्रेण पीड्यमानाः स्युर्निःसाराश्च यथेक्षवः
ಅತಿಮಹಾ ದುಃಖ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ರಕ್ಷಣೆ ದೊರೆಯದು; ಯಂತ್ರದಿಂದ ನಿಪೀಡಿತರಾದವರು ಕಬ್ಬಿನಂತೆ ಸಾರಹೀನರಾಗುತ್ತಾರೆ।
Verse 53
तथा शरीरं योनिस्थं पात्यते यंत्रपीडनात् । अस्थिमद्वर्तुलाकारं स्नायुबंधनवेष्टितम्
ಹಾಗೆಯೇ ಗರ್ಭಸ್ಥ ಶರೀರವು ಯಂತ್ರಪೀಡನೆಯಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ—ಅಸ್ಥಿಭರಿತ, ವೃತ್ತಾಕಾರ, ಮತ್ತು ಸ್ನಾಯುಬಂಧನಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟದು।
Verse 54
रक्तमांसवसालिप्तं विण्मूत्रद्रव्यभाजनम् । केशलोमनखच्छन्नं रोगायतनमुत्तमम्
ಈ ದೇಹವು ರಕ್ತ‑ಮಾಂಸ‑ವಸೆಯಿಂದ ಲಿಪ್ತವಾಗಿ, ಮಲ‑ಮೂತ್ರದ ದ್ರವಗಳ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ; ಕೇಶ‑ಲೋಮ‑ನಖಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿ—ನಿಜಕ್ಕೂ ರೋಗಗಳ ಉತ್ತಮ ನಿವಾಸವಾಗಿದೆ.
Verse 55
वदनैकमहाद्वारं गवाक्षाष्टकभूषितम् । ओष्ठद्वयकपाटं तु दंतजिह्वागलान्वितम्
ಬಾಯಿ ಒಂದೇ ಮಹಾದ್ವಾರ; ಎಂಟು ಗವಾಕ್ಷಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ. ಅದರ ಕಪಾಟಗಳು ಎರಡು ತುಟಿಗಳು; ದಂತ, ಜಿಹ್ವೆ ಮತ್ತು ಕಂಠ ಹೊಂದಿದೆ.
Verse 56
नाडीस्वेदप्रवाहं च कफपित्तपरिप्लुतम् । जराशोकसमाविष्टं कालवक्त्रानलेस्थितम्
ಇದು ನಾಡಿ‑ಸ್ವೇದದ ಪ್ರವಾಹಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಕಫ‑ಪಿತ್ತದಿಂದ ಪರಿಪ್ಲುತವಾಗಿದೆ; ಜರಾ‑ಶೋಕದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿ, ಕಾಲನ (ಮೃತ್ಯುವಿನ) ಮುಖಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.
Verse 57
कामक्रोधसमाक्रांतं श्वसनैश्चोपमर्दितम् । भोगतृष्णातुरं गूढं रागद्वेष वशानुगम्
ಇದು ಕಾಮ‑ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಆಕ್ರಮಿತ, ಪ್ರಾಣಶ್ವಾಸಗಳ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಪೀಡಿತ; ಭೋಗತೃಷ್ಣೆಯಿಂದ ಕಾತರ, ಒಳಗೆ ಗೂಢವಾಗಿ—ರಾಗ‑ದ್ವೇಷಗಳ ವಶಾನುಸಾರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 58
सवर्णितांगप्रत्यंगं जरायु परिवेष्टितम् । संकटेनाविविक्तेन योनिमार्गेण निर्गतम्
ಅಂಗ‑ಪ್ರತ್ಯಂಗಗಳು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡು, ಜರಾಯು (ಗರ್ಭಪಟ)ದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿ; ಸಂಕಟಕರವಾದ, ಇನ್ನೂ ವಿಶಾಲವಾಗದ ಯೋನಿಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ—ವೇದನೆಯ ನಡುವೆ—ಹೊರಬರುತ್ತದೆ.
Verse 59
विण्मूत्ररक्तसिक्तांगं षट्कौशिकसमुद्भवम् । अस्थिपंजरसंघातं ज्ञेयमस्मिन्कलेवरे
ಈ ಕಲೆವರದಲ್ಲಿ ಅಂಗಾಂಗಗಳು ಮಲ, ಮೂತ್ರ ಮತ್ತು ರಕ್ತದಿಂದ ಲೇಪಿತವಾಗಿವೆ; ಇದು ಷಟ್ಕೋಶಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ದೇಹ, ಕೇವಲ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರದ ಒಂದು ಗುಚ್ಛಮಾತ್ರವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು।
Verse 60
शतत्रयं शताधिकं पंचपेशी शतानि च । सार्धाभिस्तिसृभिश्छन्नं समंताद्रोमकोटिभिः
ಇದರಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತು ನೂರು ಒಂದೆಲುಬುಗಳು ಮತ್ತು ಐನೂರು ಮಾಂಸಪೇಶಿಗಳು ಇವೆ; ದೇಹವು ಸರ್ವತಃ ಸಾಡೆ ಮೂರು ಕೋಟಿ ರೋಮಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ।
Verse 61
शरीरं स्थूलसूक्ष्माभिर्दृश्यादृश्याभिरंततः । एताभिर्मांसनाडीभिः कोटिभिस्तत्समन्वितम्
ಈ ದೇಹವು ಸ್ಥೂಲ-ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ದೃಶ್ಯ-ಅದೃಶ್ಯವಾದ ಮಾಂಸನಾಡಿಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ; ಅನೇಕ ಕೋಟಿ ನಾಡಿಗಳಿಂದಲೇ ಇದು ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ।
Verse 62
प्रस्वेदमशुचिं ताभिरंतरस्थं च तेन हि । द्वात्रिंशद्दशनाः प्रोक्ता विंशतिश्च नखाः स्मृताः
ಬೆವರು ಅಶುಚಿ; ಅದರ ಕಾರಣದಿಂದ ಒಳಗಿರುವುದೂ ಅಶುಚಿಯೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹಲ್ಲುಗಳು ಮೂವತ್ತೆರಡು ಎಂದು, ನಖಗಳು ಇಪ್ಪತ್ತು ಎಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 63
पित्तस्य कुडवं ज्ञेयं कफस्यार्धाढकं तथा । वसायाश्च पलाः पंच तदर्धं फलकस्य च
ಪಿತ್ತದ ಪ್ರಮಾಣ ಒಂದು ಕುಡವ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಕಫದದು ಅರ್ಧ ಆಢಕ. ವಸೆಯದು ಐದು ಪಲ; ಫಲಕದದು ಅದರ ಅರ್ಧವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 64
पंचार्बुद पला ज्ञेयाः पलानि दश मेदसः । पलत्रयं महारक्तं मज्जा रक्ताच्चतुर्गुणा
ಮೇದಸ್ಸು (ಕೊಬ್ಬು) ಪ್ರಮಾಣವು ಹತ್ತು ಪಲಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಮಹಾರಕ್ತ ಮೂರು ಪಲ; ಮಜ್ಜೆ ರಕ್ತಕ್ಕಿಂತ ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು—ಇವು ದೇಹಮಾಪಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 65
शुक्रार्धकुडवं ज्ञेयं तदर्धं देहिनां बलम् । मांसस्य चैकं पिंडेन पलसाहस्रमुच्यते
ಶುಕ್ರದ ಪ್ರಮಾಣ ಅರ್ಧ ಕುಡವ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅದರ ಅರ್ಧವೇ ದೇಹಿಗಳ ಬಲ. ಮಾಂಸದ ಒಂದು ಪಿಂಡವು ಸಾವಿರ ಪಲ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 66
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने पितृमातृतीर्थ । माहात्म्ये षट्षष्टितमोऽध्यायः
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಪದ್ಮಪುರಾಣದ ಭೂಮಿಖಂಡದಲ್ಲಿ ವೇನೋಪಾಖ್ಯಾನಾಂತರ್ಗತ ಪಿತೃಮಾತೃತೀರ್ಥಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಅರವತ್ತಾರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.
Verse 67
अशुद्धं च विशुद्धस्य कर्मबंधविनिर्मितम् । शुक्रशोणितसंयोगाद्देहः संजायते क्वचित्
ವಿಶುದ್ಧನಾದವನಿಗೂ ಕರ್ಮಬಂಧದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಅಶುದ್ಧ ದೇಹತ್ವವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಶುಕ್ರ-ಶೋಣಿತ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೇಹವು ಜನಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 68
नित्यं विण्मूत्रसंयुक्तस्तेनायमशुचिः स्मृतः । यथा वै विष्ठया पूर्णः शुचिः सांतर्बहिर्घटः
ದೇಹವು ನಿತ್ಯವೂ ವಿಣ್ಮೂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಅಶುಚಿ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಹೊರಗೆ ತೊಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಘಟವೂ ಒಳಗೆ ಮಲದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದರೆ ಶುದ್ಧವಲ್ಲ.
Verse 69
शौचेन शोध्यमानोपि देहोयमशुचिर्भवेत् । यं प्राप्यातिपवित्राणि पंचगव्य हवींषि च
ಶೌಚಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಈ ದೇಹ ಅಶುಚಿಯೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಅವನನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಪರಮಪಾವನ ಪಂಚಗವ್ಯವೂ ಯಜ್ಞಹವಿಸ್ಸುಗಳೂ ನಿಜವಾಗಿ ಪವಿತ್ರವಾಗುತ್ತವೆ।
Verse 70
अशुचित्वं प्रयांत्याशु देहोयमशुचिस्ततः । हृद्यान्यप्यन्नपानानि यं प्राप्य सुरभीणि च
ಅಶುಚಿತ್ವವು ಶೀಘ್ರವೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ದೇಹವೇ ಅಶುಚಿ; ಹೃದಯಂಗಮವಾದ ಅನ್ನಪಾನಗಳೂ ಇದನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ, ಸುಗಂಧಿಯಾದರೂ, ದುರ್ಗಂಧವಾಗುತ್ತವೆ।
Verse 71
अशुचित्वं प्रयांत्याशु कोऽन्य स्यादशुचिस्ततः । हे जनाः किं न पश्यध्वं यन्निर्याति दिनेदिने
ಅಶುಚಿತ್ವವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ; ಹಾಗಾದರೆ ಇನ್ನಾರು ಶುದ್ಧರೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು? ಹೇ ಜನರೇ, ದಿನೇದಿನೇ ಹೊರಬರುವುದನ್ನು ನೀವು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲವೇ?
Verse 72
देहानुगो मलः पूतिस्तदाधारः कथं शुचिः । देहः संशोध्यमानोपि पंचगव्यकुशांबुभिः
ಮಲವೂ ದುರ್ಗಂಧವೂ ದೇಹವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳ ಆಧಾರವಾದ ದೇಹ ಹೇಗೆ ಶುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ? ಪಂಚಗವ್ಯ ಹಾಗೂ ಕುಶಸಂಸ್ಕೃತ ಜಲದಿಂದ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದರೂ ದೇಹದ ಅಶುಚಿತ್ವವು ನಿಜವಾಗಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 73
घृष्यमाण इवांगारो निर्मलत्वं न गच्छति । स्रोतांसि यस्य सततं प्रवहंति गिरेरिव
ಉರಿಯುವ ಅಂಗಾರವನ್ನು ಒರೆಸಿದರೂ ಅದು ನಿರ್ಮಲವಾಗದಂತೆ, ಯಾರ ಅಂತರಸ್ರೋತಸ್ಸುಗಳು ರಜಸ್ಸು-ಚಂಚಲತೆಯಿಂದ ಪರ್ವತಧಾರೆಗಳಂತೆ ಸದಾ ಹರಿಯುತ್ತವೋ, ಅವನು ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 74
कफमूत्राद्यमशुचिः स देहः शुध्यते कथम् । सर्वाशुचिनिधानस्य शरीरस्य न विद्यते
ಕಫ, ಮೂತ್ರ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಅಶುಚಿಯಾದ ಈ ದೇಹವು ಹೇಗೆ ಶುದ್ಧವಾಗುವುದು? ಸರ್ವ ಅಶುಚಿಗಳ ನಿಧಿಯಾದ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಶುದ್ಧಿ ಇಲ್ಲ।
Verse 75
शुचिरेकप्रदेशोपि शुचिर्न स्यादृतेऽपि वा । दिवा वा यदि वा रात्रौ मृत्तोयैः शोध्यते करः
ಒಂದು ಭಾಗ ಶುದ್ಧವೆಂದು ಭಾಸವಾದರೂ, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಶೋಧನೆ ಇಲ್ಲದೆ ನಿಜವಾದ ಶುದ್ಧತೆ ಇಲ್ಲ. ಹಗಲಾದರೂ ರಾತ್ರಿಯಾದರೂ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ ಕೈ ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 76
तथापि शुचिभाङ्नस्यान्न विरज्यंति ते नराः । कायोयमग्र्यधूपाद्यैर्यत्नेनापि सुसंस्कृतः
ಆದರೂ ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯ ಶೌಚದಿಂದ ಜನರು ಒಳಗಿನಿಂದ ವಿರಕ್ತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ದೇಹವನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧೂಪ-ಗಂಧಾದಿಗಳಿಂದ ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದರೂ, ಅದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ವೈರಾಗ್ಯ ಹುಟ್ಟದು।
Verse 77
न जहाति स्वभावं हि श्वपुच्छमिव नामितम् । तथा जात्यैव कृष्णोर्णा न शुक्ला जातु जायते
ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಸಹಜ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ—ಬಾಗಿಸಿದರೂ ನಾಯಿಯ ಬಾಲ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬಿಡದಂತೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಜನ್ಮತಃ ಕಪ್ಪಾದ ಉಣ್ಣೆ ಎಂದಿಗೂ ಬಿಳಿಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟದು।
Verse 78
संशोध्यमानापि तथा भवेन्मूर्तिर्न निर्मला । जिघ्रन्नपि स्वदुर्गंधं पश्यन्नपि मलं स्वकम्
ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ದೇಹಧಾರಿ ಮೂರ್ತಿ ನಿಜವಾಗಿ ನಿರ್ಮಲವಾಗುವುದಿಲ್ಲ—ತನ್ನ ದುರ್ಗಂಧವನ್ನು ವಾಸನೆ ನೋಡಿದರೂ, ತನ್ನ ಮಲಿನತೆಯನ್ನು ಕಂಡರೂ।
Verse 79
न विरज्यति लोकोऽयं पीडयन्नपि नासिकाम् । अहो मोहस्य माहात्म्यं येन व्यामोहितं जगत्
ಮೂಗನ್ನು ಒತ್ತಿ ಪೀಡಿಸಿದರೂ ಈ ಲೋಕವು ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅಹೋ, ಮೋಹದ ಮಹಿಮೆ ಇಷ್ಟೆ—ಅದರಿಂದು ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವ್ಯಾಮೋಹಿತವಾಗಿದೆ.
Verse 80
जिघ्रन्पश्यन्स्वकान्दोषान्कायस्य न विरज्यते । स्वदेहस्य विगंधेन विरज्येत न यो नरः
ದೇಹದ ತನ್ನ ದೋಷಗಳನ್ನು ವಾಸನೆಗೂ ದೃಷ್ಟಿಗೂ ಗ್ರಹಿಸಿದರೂ ಅವನು ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನದೇ ದೇಹದ ದುರ್ಗಂಧದಿಂದಲೂ ವಿರಕ್ತನಾಗದವನು ಎಷ್ಟು ಮೋಹಗ್ರಸ್ತನು!
Verse 81
विरागकारणं तस्य किमन्यदुपदिश्यते । सर्वमेव जगत्पूतं देहमेवाशुचिः परम्
ಅವನ ವೈರಾಗ್ಯಕ್ಕೆ ಇನ್ನೇನು ಕಾರಣವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಬೇಕು? ನಿಜವಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಪವಿತ್ರವೇ; ಪರಮ ಅಶುಚಿ ಮಾತ್ರ ಈ ದೇಹವೇ.
Verse 82
यन्मलावयवस्पर्शाच्छुचिरप्यशुचिर्भवेत् । गंधलेपापनोदाय शौचं देहस्य कीर्तितम्
ಮಲಮಯ ಅಂಗಗಳ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಶುಚಿಯಾದವನೂ ಅಶುಚಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ದುರ್ಗಂಧ ಮತ್ತು ಮಲಿನತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ದೇಹಶೌಚವನ್ನು ವಿಧಿಯಾಗಿ ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 83
द्वयस्यापगमात्पश्चाद्भावशुद्ध्या विशुद्ध्यति । गंगातोयेन सर्वेण मृद्भारैर्गात्रलेपनैः
ದ್ವೈತವು ದೂರವಾದ ನಂತರ ಭಾವಶುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ವಿಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಗಂಗಾಜಲದ ಸರ್ವೋಪಯೋಗದಿಂದ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಮಣ್ಣಿನ ಭಾರಗಳಿಂದ ಗಾತ್ರಲೇಪನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ (ಶುದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ).
Verse 84
मर्त्यो दुर्गंधदेहोसौ भावदुष्टो न शुध्यति । तीर्थस्नानैस्तपोभिश्च दुष्टात्मा न च शुध्यति
ದೇಹವು ದುರ್ಗಂಧಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು ಅಂತರಭಾವವು ದೂಷಿತನಾದ ಮನುಷ್ಯನು ಶುದ್ಧನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ತೀರ್ಥಸ್ನಾನ ಹಾಗೂ ತಪಸ್ಸುಗಳಿಂದಲೂ ದುಷ್ಟಾತ್ಮನು ಶುದ್ಧನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 85
स्वमूर्तिः क्षालिता तीर्थे न शुद्धिमधिगच्छति । अंतर्भावप्रदुष्टस्य विशतोपि हुताशनम्
ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ದೇಹವನ್ನು ತೊಳೆಯಿದರೂ ಶುದ್ಧಿ ದೊರಕದು; ಅಂತರಭಾವ ದೂಷಿತನಾದವನು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೂ ಅಶುದ್ಧನಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತಾನೆ.
Verse 86
न स्वर्गो नापवर्गश्च देहनिर्दहनं परम् । भावशुद्धिः परं शौचं प्रमाणं सर्वकर्मसु
ಸ್ವರ್ಗವೂ ಅಲ್ಲ, ಅಪವರ್ಗವೂ (ಮೋಕ್ಷವೂ) ಅಲ್ಲ—ಇವೇ ಪರಮ ಗುರಿಯಲ್ಲ; ಪರಮ ದಹನವೆಂದರೆ ದೇಹಾಭಿಮಾನವನ್ನು ದಹಿಸುವುದೇ. ಭಾವಶುದ್ಧಿಯೇ ಪರಮ ಶೌಚ, ಅದೇ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮಾಣ.
Verse 87
अन्यथा लिंग्यते कांता भावेन दुहितान्यथा । मनसा भिद्यते वृत्तिरभिन्नेष्वपि वस्तुषु
ಭಾವಭೇದದಿಂದ ಪ್ರಿಯೆ ಒಂದು ರೀತಿಯಾಗಿ, ಪುತ್ರಿ ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ವಸ್ತುಗಳು ಅಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ವೃತ್ತಿ ವಿಭಜಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 88
अन्यथैव सती पुत्रं चिंतयेदन्यथा पतिम् । यथायथा स्वभावस्य महाभाग उदाहृतम्
ಓ ಮಹಾಭಾಗನೇ! ಸತೀ ಸ್ತ್ರೀ ಪುತ್ರನನ್ನು ಒಂದು ರೀತಿಯಾಗಿ, ಪತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯಾಗಿ ಚಿಂತಿಸುತ್ತದೆ—ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 89
परिष्वक्तोपि यद्भार्यां भावहीनां न कारयेत् । नाद्याद्विविधमन्नाद्यं रस्यानि सुरभीणि च
ಪುರುಷನು ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿದರೂ, ಆಕೆ ಪ್ರೇಮಭಾವವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಗಮ ಮಾಡಬಾರದು. ಹಾಗೆಯೇ ನಾನಾವಿಧ ಅನ್ನ, ರುಚಿಕರ ಹಾಗೂ ಸುಗಂಧಿತ ಲಾಲಸಾಜನಕ ವ್ಯಂಜನಗಳನ್ನೂ ಸೇವಿಸಬಾರದು.
Verse 90
अभावेन नरस्तस्माद्भावः सर्वत्र कारणम् । चित्तं शोधय यत्नेन किमन्यैर्बाह्यशोधनैः
ಆದ್ದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಅಂತರಂಗದ ಭಾವದಿಂದಲೇ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಾರಣ ಭಾವವೇ. ಯತ್ನದಿಂದ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಶುದ್ಧಪಡಿಸು—ಇತರ ಬಾಹ್ಯ ಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?
Verse 91
भावतः शुचिशुद्धात्मा स्वर्गं मोक्षं च विंदति । ज्ञानामलांभसा पुंसः सवैराग्यमृदापुनः
ಸತ್ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಭಾವದಿಂದ ಶುದ್ಧನೂ ಶುದ್ಧಾತ್ಮನೂ ಆದವನು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನೂ ಮೋಕ್ಷವನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನದ ಕಲಂಕರಹಿತ ಜಲ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯದ ಮೃದು ಮಣ್ಣು ಸೇರಿ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.
Verse 92
अविद्या रागविण्मूत्र लेपो नश्येद्विशोधनैः । एवमेतच्छरीरं हि निसर्गादशुचिं विदुः
ಅವಿದ್ಯೆಯ ಲೇಪ—ರಾಗ, ಮಲ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರ ಸಹಿತ—ಶೋಧನಗಳಿಂದ ನಾಶವಾಗಬಹುದು. ಆದರೂ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಈ ದೇಹವನ್ನು ಸ್ವಭಾವತಃ ಅಶುಚಿಯೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 93
विद्यादसार निःसारं कदलीसारसन्निभम् । ज्ञात्वैवं दोषवद्देहं यः प्राज्ञः शिथिली भवेत्
ಸಾರವಿಲ್ಲದ ವಿದ್ಯೆ ಬಾಳೆಕಂಬದ ಒಳಸಾರಿನಂತೆ ಖಾಲಿಯೆಂದು ತಿಳಿದು, ಹಾಗೆಯೇ ದೇಹವು ದೋಷಭರಿತವೆಂದು ಅರಿತ ಪ್ರಾಜ್ಞನು ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 94
सोतिक्रामति संसारं दृढग्राहोवतिष्ठति । एवमेतन्महाकष्टं जन्मदुःखं प्रकीर्तितम्
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ದೃಢನಿಶ್ಚಯದಿಂದ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ಜೀವನು ಸಂಸಾರವನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾಕಷ್ಟ—ಜನ್ಮದುಃಖ—ಎಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ।
Verse 95
पुंसामज्ञानदोषेण नानाकर्मवशेन च । गर्भस्थस्य मतिर्यासीत्सा जातस्य प्रणश्यति
ಮನುಷ್ಯರ ಅಜ್ಞಾನದೋಷದಿಂದಲೂ ನಾನಾವಿಧ ಕರ್ಮಗಳ ವಶದಿಂದಲೂ, ಗರ್ಭಸ್ಥನಿಗೆ ಇದ್ದ ಬುದ್ಧಿ ಜನ್ಮವಾದ ತಕ್ಷಣ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 96
सुमूर्च्छितस्य दुःखेन योनियंत्रनिपीडनात् । बाह्येन वायुना चास्य मोहसंगेन देहिनाम्
ಯೋನಿ-ಯಂತ್ರದ ನಿಪೀಡನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದುಃಖದಿಂದ ಅವನು ಮೂರ್ತ್ಛಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಬಾಹ್ಯ ವಾಯುವಿನ ಆಘಾತಗಳಿಂದಲೂ ಮೋಹಸಂಗದ ಬಂಧದಿಂದಲೂ ದೇಹಿಗಳು ಕ್ಲೇಶ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 97
स्पृष्टमात्रस्य घोरेण ज्वरः समुपजायते । तेन ज्वरेण महता महामोहः प्रजायते
ಆ ಭಯಾನಕ (ಸ್ಪರ್ಶ) ಕೇವಲ ತಾಕಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಜ್ವರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಆ ಮಹಾ ಜ್ವರದಿಂದ ಮಹಾಮೋಹ ಜನಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 98
संमूढस्य स्मृतिभ्रंशः शीघ्रं संजायते पुनः । स्मृतिभ्रंशात्ततस्तस्य पूर्वकर्मवशेन च
ಮೋಹಗ್ರಸ್ತನಿಗೆ ಸ್ಮೃತಿಭ್ರಂಶವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಆ ಸ್ಮೃತಿಭ್ರಂಶದಿಂದ, ಪೂರ್ವಕರ್ಮದ ವಶದಿಂದ, ಮುಂದಿನ ಫಲಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ।
Verse 99
रतिः संजायते तस्य जंतोस्तत्रैव जन्मनि । रक्तो मूढश्च लोकोयमकार्ये संप्रवर्त्तते
ಅದೇ ಜನ್ಮದಲ್ಲೇ ಆ ಜೀವಿಗೆ ರತಿ (ಆಸಕ್ತಿ) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಲೋಕವು ರಾಗದಿಂದ ರಂಜಿತವಾಗಿ, ಮೋಹದಿಂದ ಮೂಢನಾಗಿ ಅಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 100
न चात्मानं विजानाति न परं न च दैवतम् । न शृणोति परं श्रेयः सचक्षुरपि नेक्षते
ಅವನು ತನ್ನ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನೂ ತಿಳಿಯನು, ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನೂ ತಿಳಿಯನು, ದೈವವನ್ನೂ ತಿಳಿಯನು; ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಕೇಳನು, ಕಣ್ಣುಗಳಿದ್ದರೂ ನಿಜವಾಗಿ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 101
समे पथि शनैर्गच्छन्स्खलतीव पदेपदे । सत्यां बुद्धौ न जानाति बोध्यमानो बुधैरपि
ಸಮವಾದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅವನು ಪ್ರತಿಪದದಲ್ಲೂ ತಡಬಡಿಸುವಂತೆ; ‘ಇದೇ ಸತ್ಯ’ವೆಂದು ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ಪಂಡಿತರು ಬೋಧಿಸಿದರೂ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 102
संसारे क्लिश्यते तेन नरो लोभवशानुगः । गर्भस्मृतेरभावे च शास्त्रमुक्तं शिवेन च
ಆದುದರಿಂದ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಲೋಭವಶನಾಗಿ ನಡೆಯುವ ನರನು ಕ್ಲೇಶಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಗರ್ಭಸ್ಮೃತಿಯ ಅಭಾವದಿಂದ ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ—ಶಿವನೂ—ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ।
Verse 103
तद्दुःखकथनार्थाय स्वर्गमोक्षप्रसाधकम् । येन तस्मिञ्छिवे ज्ञाते धर्मकामार्थसाधने
ಆ ದುಃಖವನ್ನು ಹೇಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗ-ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಆ ಸಾಧನವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಆ ಶಿವತತ್ತ್ವ (ಮಂಗಳಸ್ವರೂಪ) ತಿಳಿದರೆ ಧರ್ಮ-ಕಾಮ-ಅರ್ಥಗಳ ಸಾಧನವೂ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 104
न कुर्वंत्यात्मनः श्रेयस्तदत्र महदद्भुतम् । अव्यक्तेंद्रियबुद्धित्वाद्बाल्येदुःखं महत्पुनः
ಅವರು ತಮ್ಮ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ—ಇದು ಇಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಆಶ್ಚರ್ಯ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿ ಇನ್ನೂ ಅವ್ಯಕ್ತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮಹಾದುಃಖ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 105
इच्छन्नपि न शक्नोति वक्तुं कर्तुं न सत्कृती । दंतजन्ममहद्दुःखं लौल्येन वायुना तथा
ಇಚ್ಛಿಸಿದ್ದರೂ ಅವನು ಮಾತನಾಡಲಾರನು, ಕಾರ್ಯಮಾಡಲಾರನು; ಸತ್ಕೃತನಾದವನಿಗೂ ಗೌರವ ಸಿಗದು. ಹಾಗೆಯೇ ಹಲ್ಲು ಮೂಡುವ ಮಹಾದುಃಖ ಚಂಚಲತೆ ಹಾಗೂ ವಾಯುವಿನ ವಿಕೋಪದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 106
बालरोगैश्च विविधैः पीडाबालग्रहैरपि । तृड्बुभुक्षा परीतांगः क्वचित्तिष्ठति गच्छति
ಅವನು ವಿವಿಧ ಬಾಲರೋಗಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಬಾಲಗ್ರಹಗಳ ಪೀಡೆಯಿಂದಲೂ ಕಾಡಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ದಾಹ-ಹಸಿವಿನಿಂದ ಆವರಿತ ದೇಹದೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಿಂತಿರುತ್ತಾನೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 107
विण्मूत्रभक्षणाद्यं च मोहाद्बालः समाचरेत् । कौमारः कर्णवेधेन मातापित्रोश्च ताडनैः
ಮೋಹದಿಂದ ಬಾಲನು ಮಲಮೂತ್ರಭಕ್ಷಣ ಮೊದಲಾದ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಕೌಮಾರದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣವೇಧ ಮತ್ತು ತಾಯಿ-ತಂದೆಯ ತಾಡನೆಯಿಂದಲೂ (ದುಃಖ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ).
Verse 108
अक्षराध्ययनाद्यैश्च दुःखं गुर्वादिशासनात् । प्रमत्तेंद्रियवृत्तेश्च कामरागप्रपीडिनः
ಕಾಮ-ರಾಗಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದವರು ಅಕ್ಷರಾಧ್ಯಯನ ಮೊದಲಾದ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದಿಂದ, ಗುರು-ಹಿರಿಯರ ಶಾಸನದಿಂದ, ಹಾಗೂ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಅಜಾಗರೂಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಲೂ ದುಃಖ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 109
रोगार्दितस्य सततं कुतः सौख्यं हि यौवने । ईर्ष्यासु महद्दुःखं मोहाद्दुःखं प्रजायते
ನಿತ್ಯವೂ ರೋಗದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದವನಿಗೆ ಯೌವನದಲ್ಲಿಯೂ ಸುಖ ಎಲ್ಲಿ? ಈರ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಾದುಃಖ, ಮೋಹದಿಂದಲೇ ದುಃಖ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
Verse 110
तत्रस्यात्कुपितस्यैव रागो दुःखाय केवलम् । रात्रौ न विंदते निद्रा कामाग्नि परिखेदितः
ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೋಪಗೊಂಡವನ ರಾಗವು ಕೇವಲ ದುಃಖಕ್ಕೇ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಮಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟು ಅವನು ರಾತ್ರಿ ನಿದ್ರೆ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 111
दिवा वापि कुतः सौख्यमर्थोपार्जनचिंतया । स्त्रीष्वायासितदेहस्य ये पुंसः शुक्रबिंदवः
ಅರ್ಥೋಪಾರ್ಜನೆಯ ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಹಗಲಲ್ಲಿಯೂ ಸುಖ ಎಲ್ಲಿ? ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ದೇಹವನ್ನು ಕಳೆಯುವ ಪುರುಷನ ಶುಕ್ರಬಿಂದುಗಳು ಅಲ್ಲಿ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತವೆ.
Verse 112
न ते सुखाय मंतव्याः स्वेदजा इव बिंदवः । कृमिभिस्ताड्यमानस्य कुष्ठिनः पामरस्य च
ಆ ಬಿಂದುಗಳನ್ನು ಸುಖಕರವೆಂದು ಭಾವಿಸಬಾರದು—ಅವು ಬೆವರಿನ ಹನಿಗಳಂತೆಯೇ—ಹುಳುಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ದೀನ ಕುಷ್ಠರೋಗಿಗೆ ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ.
Verse 113
कंडूयनाग्नितापेन यत्सुखं स्त्रीषु तद्विदुः । यादृशं मन्यते सौख्यमर्थोपार्जनचिंतया
ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ‘ಸುಖ’ವೆಂದರೆ ಕೆರಕುವ ಕಿಚ್ಚನ್ನು ಕೆರಕಿದಾಗ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಶಮನವಾಗುವಂತೆಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಅರ್ಥೋಪಾರ್ಜನದ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಮನುಷ್ಯ ಅಂಥದೇ ಸುಖವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 114
तादृशं स्त्रीषु मंतव्यमधिकं नैव विद्यते । मर्त्यस्य वेदना सैव यां विना चित्तनिर्वृतिः
ಸ್ತ್ರೀಯರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಆ ಅನುಭವವೇ ಪರಮವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಅದೇ ವೇದನೆ; ಅದು ಇಲ್ಲದೆ ಚಿತ್ತಕ್ಕೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ದೊರೆಯದು.
Verse 115
ततोन्योन्यं पुरा प्राप्तमंते सैवान्यथा भवेत् । तदेवं जरया ग्रस्तमामया व्यपिनप्रियम्
ಆದ್ದರಿಂದ ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರ ಪಡೆದದ್ದು, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆಗಬಹುದು. ಹೀಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದುದು ಜರೆಯಿಂದ ಗ್ರಸ್ತವಾಗಿ, ರೋಗಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 116
अपूर्ववत्समात्मानं जरया परिपीडितम् । यः पश्यन्न विरज्येत कोन्यस्तस्मादचेतनः
ತನ್ನದೇ ದೇಹವು ಪೂರ್ವವತ್ತಾಗಿರದೆ ಜರೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರೂ ವಿರಕ್ತಿ ಹೊಂದದವನು—ಅವನಿಗಿಂತ ಮತ್ತಾರು ಅಚೇತನ?
Verse 117
जराभिभूतोपि जंतुः पत्नीपुत्रादिबांधवैः । अशक्तत्वाद्दुराचारैर्भृत्यैश्च परिभूयते
ಜರೆಯಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜೀವಿಯೂ ಅಶಕ್ತತೆಯಿಂದ ಪತ್ನಿ, ಪುತ್ರಾದಿ ಬಂಧುಗಳಿಂದಲೂ, ದುರುಚಾರ ಸೇವಕರಿಂದಲೂ ತಿರಸ್ಕೃತನಾಗಿ ಅವಮಾನಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 118
न धर्ममर्थं कामं च मोक्षं च जरयायुतः । शक्तः साधयितुं तस्माद्युवा धर्मं समाचरेत्
ಜರೆಯಿಂದ ಭಾರಿತನಾದವನು ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷ—ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಲು ಶಕ್ತನಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯೌವನದಲ್ಲೇ ಧರ್ಮವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸಬೇಕು.
Verse 119
वातपित्तकफादीनां वैषम्यं व्याधिरुच्यते । वातादीनां समूहेन देहोयं परिकीर्तितः
ವಾತ, ಪಿತ್ತ, ಕಫ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ವೈಷಮ್ಯವನ್ನೇ ‘ವ್ಯಾಧಿ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ದೇಹವು ವಾತಾದಿ ದೋಷಗಳ ಸಮೂಹದಿಂದಲೇ ನಿರ್ಮಿತವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 120
तस्माद्व्याधिमयं ज्ञेयं शरीरमिदमात्मनः । वाताद्यव्यतिरिक्तत्वाद्व्याधीनां पंजरस्य च
ಆದ್ದರಿಂದ ಆತ್ಮನ ಈ ಶರೀರವನ್ನು ‘ವ್ಯಾಧಿಮಯ’ವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಇದು ವಾತಾದಿ ದೋಷಗಳಿಂದ ವಿಭಿನ್ನವಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ರೋಗಗಳ ಪಂಜರದಂತಿದೆ.
Verse 121
रोगैर्नानाविधैर्याति देही दुःखान्यनेकधा । तानि च स्वात्मवेद्यानि किमन्यत्कथयाम्यहम्
ನಾನಾವಿಧ ರೋಗಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ದೇಹಿ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದುಃಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವು ಸ್ವಾತ್ಮನಿಗೇ ತಿಳಿಯುವವು—ನಾನು ಇನ್ನೇನು ಹೇಳಲಿ?
Verse 122
एकोत्तरं मृत्युशतमस्मिन्देहे प्रतिष्ठितम् । तत्रैकः कालसंयुक्तः शेषाश्चागंतवः स्मृताः
ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೂರೊಂದು ಮರಣಗಳು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಲಸಂಯುಕ್ತ (ಕಾಲನಿಯತ); ಉಳಿದವು ಆಗಂತುಕ (ಅಕಸ್ಮಾತ್) ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
Verse 123
ये त्विहागंतवः प्रोक्तास्ते प्रशाम्यंति भेषजैः । जपहोमप्रदानैश्च कालमृत्युर्न शाम्यति
ಇಲ್ಲಿ ಆಗಂತುಕವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯಾಧಿಗಳು ಔಷಧಗಳಿಂದ ಶಮನವಾಗುತ್ತವೆ; ಜಪ, ಹೋಮ, ದಾನಗಳಿಂದಲೂ. ಆದರೆ ಕಾಲನಿಯತ ಮರಣವು ಶಮನವಾಗದು.
Verse 124
यदि वापमृत्युर्न स्याद्विषास्वादादशंकितः । न चात्ति पुरुषस्तस्मादपमृत्योर्बिभेति सः
ಅಕಾಲಮರಣವೆಂಬುದು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ವಿಷವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದನು; ಆದರೆ ಅವನು ವಿಷವನ್ನು ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಅಕಾಲಮರಣವನ್ನೇ ಭಯಪಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 125
विविधा व्याधयस्तत्र सर्पाद्याः प्राणिनस्तथा । विषाणि चाभिचाराश्च मृत्योर्द्वाराणि देहिनाम्
ಅಲ್ಲಿ ನಾನಾವಿಧ ರೋಗಗಳು, ಸರ್ಪಾದಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ವಿಷಗಳು ಮತ್ತು ಅಭಿಚಾರಕರ್ಮಗಳು—ಇವೇ ದೇಹಿಗಳಿಗಿರುವ ಮರಣದ್ವಾರಗಳು.
Verse 126
पीडितं सर्वरोगाद्यैरपि धन्वंतरिः स्वयम् । स्वस्थीकर्तुं न शक्नोति कालप्राप्तं न चान्यथा
ನಿಯತ ಕಾಲ ಬಂದಾಗ, ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದವನನ್ನು ಸ್ವತಃ ಧನ್ವಂತರಿಯೂ ಆರೋಗ್ಯವಂತನಾಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಇದು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಾಗಲಾರದು.
Verse 127
नौषधं न तपो दानं न माता न च बांधवाः । शक्नुवंति परित्रातुं नरं कालेन पीडितम्
ಔಷಧವೂ ಅಲ್ಲ, ತಪಸ್ಸೂ ಅಲ್ಲ, ದಾನವೂ ಅಲ್ಲ—ತಾಯಿಯೂ ಬಂಧುಗಳೂ ಸಹ—ಕಾಲದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಾರರು.
Verse 128
रसायन तपो जाप्ययोगसिद्धैर्महात्मभिः । अवांतरितशांतिः स्यात्कालमृत्युमवाप्नुयात्
ಮಹಾತ್ಮರು ಆಚರಿಸುವ ರಸಾಯನಸಾಧನೆ, ತಪಸ್ಸು, ಜಪ ಮತ್ತು ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಯ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳಿಂದ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನ ಶಾಂತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಅಕಾಲಮರಣವನ್ನೂ ಜಯಿಸಬಹುದು.
Verse 129
जायते योनिकीटेषु मृतः कर्मवशात्पुनः । देहभेदेन यः पश्येद्वियोगं कर्मसंक्षयात्
ಕರ್ಮವಶಾತ್ ಮೃತನಾದ ಜೀವನು ಪುನಃ ಯೋನಿಜ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೀಟಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ದೇಹಭೇದವಿವೇಕದಿಂದ ಕರ್ಮಕ್ಷಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದೇಹವಿಯೋಗವನ್ನು ನೋಡುವವನು ಯಥಾರ್ಥದರ್ಶಿ.
Verse 130
मरणं तद्विनिर्दिष्टं न नाशः परमार्थतः । महातमः प्रविष्टस्य छिद्यमानेषु मर्मसु
ಇದನ್ನೇ ‘ಮರಣ’ ಎಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ; ಪರಮಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇದು ನಾಶವಲ್ಲ. ಘೋರ ತಮಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಿಷ್ಟನಾದವನ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳು ಛೇದಿಸಲ್ಪಡುವಾಗ ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 131
यद्दुःखं मरणे जंतोर्न तस्येहोपमा क्वचित् । हा तात मातः कांतेति क्रंदत्येवं सुदुःखितः
ಮರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಉಪಮೆ ಇಲ್ಲ. ಅವನು ಅತಿದುಗ್ಧಿತನಾಗಿ ‘ಹಾ ತಂದೆ! ಹಾ ತಾಯಿ! ಹಾ ಪ್ರಿಯೆ!’ ಎಂದು ಮರುಮರು ಅಳುತ್ತಾನೆ.
Verse 132
मंडूक इव सर्पेण ग्रस्यते मृत्युना जगत् । बांधवैः स परित्यक्तः प्रियैश्च परिवारितः
ಹಾವು ಕಪ್ಪೆಯನ್ನು ನುಂಗುವಂತೆ, ಮರಣವು ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಗ್ರಸಿಸುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನು ಬಂಧುಗಳಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ, ಪ್ರಿಯರು ಸುತ್ತಲಿದ್ದರೂ ಸಹ.
Verse 133
निःश्वसन्दीर्घमुष्णं च मुखेन परिशुष्यता । खट्वायां परिवृत्तो हि मुह्यते च मुहुर्मुहुः
ಅವನು ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಉಷ್ಣ ನಿಶ್ವಾಸ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ; ಬಾಯಿ ಒಣಗುತ್ತದೆ. ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾ, ಮರುಮರು ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ತಲ್ಲಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
Verse 134
संमूढः क्षिपतेत्यर्थं हस्तपादावितस्ततः । खट्वातो वांछते भूमिं भूमेः खट्वां पुनर्महीम्
ಅತ್ಯಂತ ಮೋಹಗ್ರಸ್ತನಾಗಿ ಅವನು ವ್ಯಾಕುಲತೆಯಿಂದ ಕೈಕಾಲುಗಳನ್ನು ಇತ್ತಿಚ್ಚೆತ್ತೆಸೆದು ತೊಳಲಾಡುತ್ತಾನೆ. ಹಾಸಿಗೆಯಿಂದ ನೆಲವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ; ನೆಲದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನೇ—ಪುನಃಪುನಃ ಬಯಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 135
विवशस्त्यक्तलज्जश्च मूत्रविष्ठानुलेपितः । याचमानश्च सलिलं शुष्ककंठोष्ठतालुकः
ಅವನು ವಿವಶನಾಗಿ ಲಜ್ಜೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಮೂತ್ರ-ವಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಲೇಪಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಕಂಠ, ತುಟಿಗಳು, ತಾಲು ಒಣಗಿಹೋಗಿ ನೀರಿಗಾಗಿ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
Verse 136
चिंतयानः स्ववित्तानि कस्यैतानि मृते मयि । यमदूतैर्नीयमानः कालपाशेन कर्षितः
ಅವನು ತನ್ನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೆ—‘ನಾನು ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ಇವು ಯಾರಿಗೆ?’ ಯಮದೂತರು ಅವನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಕಾಲಪಾಶದಿಂದ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 137
म्रियते पश्यतामेवं गलो घुरुघुरायते । जीवस्तृणजलौकेव देहाद्देहं विशेत्क्रमात्
ಹೀಗೆ ನೋಡುತ್ತಿರುವವರ ಮುಂದೆಯೇ ಅವನು ಸಾಯುತ್ತಾನೆ; ಗಂಟಲು ಘುರಘುರ ಎಂದು ಶಬ್ದಮಾಡುತ್ತದೆ. ಜೀವವು ಹುಲ್ಲು-ನೀರಿನ ಜಿಗಣೆಯಂತೆ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಒಂದು ದೇಹದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ದೇಹಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 138
प्राप्नोत्युत्तरमंगं च देहं त्यजति पूर्वकम् । मरणात्प्रार्थनाद्दुःखमधिकं हि विवेकिनाम्
ಅವನು ಉನ್ನತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಮೊದಲು ಈ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ವಿವೇಕಿಗಳಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆಯ ದುಃಖವು ಮರಣದುಃಖಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
Verse 139
क्षणिकं मरणे दुःखमनंतं प्रार्थनाकृतम् । जगतां पतिरर्थित्वाद्विष्णुर्वामनतां गतः
ಮರಣಕಾಲದ ದುಃಖ ಕ್ಷಣಿಕ; ಆದರೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಫಲ ಅನಂತ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜಗತ್ಪತಿ ವಿಷ್ಣು, ಬೇಡಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ವಾಮನರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು।
Verse 140
अधिकः कोपरस्तस्माद्यो न यास्यति लाघवम् । ज्ञातं मयेदमधुना मृत्योर्भवति यद्गुरुः
ಆದ್ದರಿಂದ ವಿನಯಕ್ಕೆ ಬಾರದವನ ಕ್ರೋಧ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಈಗ ನನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಯಿತು—ಅದೇ ಮರಣಕ್ಕೂ ಗುರುವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 141
न परं प्रार्थयेद्भूयस्तृष्णालाघवकारणम् । आदौ दुःखं तथा मध्ये दुःखमंते च दारुणम्
ತೃಷ್ಣೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಎಂದರೂ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದುಃಖ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲೂ ದುಃಖ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ದುಃಖ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 142
निसर्गात्सर्वभूतानामिति दुःख परंपरा । वर्तमानान्यतीतानि दुःखान्येतानि यानि तु
ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ದುಃಖದ ನಿರಂತರ ಪರಂಪರೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ—ಇವು ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಕಳೆದಿರುವ ದುಃಖಗಳೇ।
Verse 143
न नरः शोचयेज्जन्म न विरज्यति तेन वै । अत्याहारान्महद्दुःखमल्पाहारात्तदंतरम्
ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಜನ್ಮವನ್ನು ಕುರಿತು ಶೋಕಿಸಬಾರದು; ಅದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನೂ ಧರಿಸಬಾರದು. ಅತಿಭೋಜನದಿಂದ ಮಹಾದುಃಖ; ಅಲ್ಪಾಹಾರದಿಂದ ಅದು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ।
Verse 144
त्रुटते भोजने कंठो भोजने च कुतः सुखम् । क्षुधा हि सर्वरोगाणां व्याधिः श्रेष्ठतमः स्मृतः
ಭೋಜನ ಮಾಡುವಾಗ ಕಂಠ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗಾದರೆ ಭೋಜನದಲ್ಲಿ ಸುಖ ಎಲ್ಲಿ? ಏಕೆಂದರೆ ಕ್ಷುಧೆಯೇ ಎಲ್ಲಾ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠತಮ ವ್ಯಾಧಿ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 145
सच्छांतौषधलेपेन क्षणमात्रं प्रशाम्यति । क्षुद्व्याधि वेदना तीव्रा निःशेषबलकृंतनी
ನಿಜವಾದ ಶಾಂತಿಕರ ಔಷಧ ಲೇಪನದಿಂದ ಅದು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಕ್ಷುಧಾ-ವ್ಯಾಧಿಯ ತೀವ್ರ ವೇದನೆ ಸಮಸ್ತ ಬಲವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 146
तयाभिभूतो म्रियते यथान्यैर्व्याधिभिर्नरः । तद्रसेपि हि किं सौख्यं जिह्वाग्रपरिवर्तिनि
ಅದರಿಂದ ಅಭಿಭೂತನಾದ ಮನುಷ್ಯನು ಇತರ ವ್ಯಾಧಿಗಳಂತೆ ಮರಣ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ; ಅದರ ರುಚಿಯಲ್ಲೂ ಸುಖವೇನು, ಅದು ಕೇವಲ ನಾಲಿಗೆಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ತಿರುಗುವುದಲ್ಲವೇ?
Verse 147
तत्क्षणादर्धकालेन कंठं प्राप्य निवर्तते । इति क्षुद्व्याधितप्तानामन्नमोषधवत्स्मृतम्
ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ—ಅರ್ಧಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ—ಅದು ಕಂಠವನ್ನು ತಲುಪಿ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ಷುಧಾ-ವ್ಯಾಧಿಯಿಂದ ತಪ್ತರಾದವರಿಗೆ ಅನ್ನವು ಔಷಧಿಯಂತೆ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 148
न तत्सुखाय मंतव्यं परमार्थेन पंडितैः । मृतोपमश्च यः शेते सर्वकार्यविवर्जितः
ಪರಮಾರ್ಥದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪಂಡಿತರು ಅದನ್ನು ಸುಖವೆಂದು ಭಾವಿಸಬಾರದು—ಮನುಷ್ಯನು ಮೃತನಂತೆ ಮಲಗಿ, ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ತವ್ಯ-ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದಾಗ.
Verse 149
तत्रापि च कुतः सौख्यं तमसा चोदितात्मनः । प्रबोधेपि कुतः सौख्यं कार्येषूपहतात्मनः
ಅಲ್ಲಿಯೂ ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಚೋದಿತ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸುಖ ಎಲ್ಲಿ? ಜಾಗೃತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕಾರ್ಯಭಾರದಿಂದ ಆಘಾತಗೊಂಡ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಸುಖ ಎಲ್ಲಿ?
Verse 150
कृषिवाणिज्यसेवाद्य गोरक्षादि परश्रमैः । प्रातर्मूत्रपुरीषाभ्यां मध्याह्ने क्षुत्पिपासया
ಕೃಷಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಸೇವೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳೂ ಗೋರಕ್ಷಣೆ ಮುಂತಾದ ಕಠಿಣ ಶ್ರಮಗಳಿಂದ—ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮೂತ್ರ-ಮಲದಿಂದ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಹಸಿವು-ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಂದ (ಜೀವನು ಕಷ್ಟಪಡುವನು).
Verse 151
तृप्ताः काम्येन बाध्यंते निद्रया निशि जंतवः । अर्थस्योपार्जने दुःखं दुःखमर्जितरक्षणे
ತೃಪ್ತರಾಗಿದ್ದರೂ ಜೀವಿಗಳು ಕಾಮನೆಯಿಂದ ಬಂಧಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನಿದ್ರೆ ಅವರನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ಧನ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ದುಃಖ, ಸಂಪಾದಿತದ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿಯೂ ದುಃಖ.
Verse 152
नाशे दुःखं व्यये दुःखमर्थस्यैव कुतः सुखम् । चौरेभ्यः सलिलेभ्योग्नेः स्वजनात्पार्थिवादपि
ಧನ ನಾಶವಾದರೆ ದುಃಖ, ವ್ಯಯವಾದರೂ ದುಃಖ—ಹಾಗಾದರೆ ಧನದಲ್ಲೇ ಸುಖ ಎಲ್ಲಿ? ಅದು ಕಳ್ಳರಿಂದ, ನೀರಿನಿಂದ, ಅಗ್ನಿಯಿಂದ, ಸ್ವಜನರಿಂದ, ರಾಜನಿಂದಲೂ ಭಯಪಡುತ್ತದೆ.
Verse 153
भयमर्थवतां नित्यं मृत्योर्देहभृतामिव । खे यथा पक्षिभिर्मांसं भक्ष्यते श्वापदैर्भुवि
ಧನವಂತರಿಗೆ ನಿತ್ಯ ಭಯವಿರುತ್ತದೆ, ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಗೆ ಮರಣಭಯ ಇರುವಂತೆ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೂರಮೃಗಗಳು ಮಾಂಸವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುವಂತೆ.
Verse 154
जले च भक्ष्यते मत्स्यैस्तथा सर्वत्र वित्तवान् । विमोहयंति संपत्सु वारयंति विपत्सु च
ಜಲದಲ್ಲಿ ಅವನು ಮೀನುಗಳಿಂದ ಭಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಧನವಂತನು ಬಂಧಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮೋಹಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ವಿಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 155
खेदयंत्यर्जने काले कदार्थाः स्युः सुखावहाः । प्रागर्थपतिरुद्विग्नः पश्चात्सर्वार्थनिःस्पृहः
ಸಂಪಾದನೆಯ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಧನವೂ ಖೇದ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಅದು ಸುಖಕರವಾಗುವುದು ಹೇಗೆ? ಮೊದಲು ಧನಾರ್ಥಿ ಉದ್ವಿಗ್ನನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ನಂತರ ಎಲ್ಲ ಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಾಸಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 156
तयोरर्थपतिर्दुःखी सुखी मन्येर्विरक्तधीः । वसंतग्रीष्मतापेन दारुणं वर्षपर्वसु
ಈ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಧನಾಧಿಪತಿ ದುಃಖಿ; ವಿರಕ್ತಬುದ್ಧಿಯವನೇ ಸುಖಿ ಎಂದು ನಾನು ಮನಗಾಣುತ್ತೇನೆ. ವಸಂತ-ಗ್ರೀಷ್ಮದ ತಾಪ ದಾರುಣ; ಹಾಗೆಯೇ ಮಳೆಗಾಲದ ತಿರುವುಗಳೂ ಕಠಿಣವೇ.
Verse 157
वातातपेन वृष्ट्या च कालेप्येवं कुतः सुखम् । विवाहविस्तरे दुःखं तद्गर्भोद्वहने पुनः
ಗಾಳಿ, ಬಿಸಿಲು, ಮಳೆಯ ಹೊಡೆತದಿಂದ—ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಹೀಗಿರುವಾಗ—ಸುಖ ಎಲ್ಲಿ? ವಿವಾಹದ ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಿ ದುಃಖ, ನಂತರ ಗರ್ಭವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಹೊರುವುದಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತೆ ದುಃಖವೇ.
Verse 158
सूतिवैषम्यदुःखैश्च दुखं विष्ठादिकर्मभिः । दन्ताक्षिरोगे पुत्रस्य हा कष्टं किं करोम्यहम्
“ವಿಷಮ ಪ್ರಸವದ ವೇದನೆಗಳಿಂದ ನಾನು ಪೀಡಿತಳಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಮಲಮೂತ್ರಾದಿ ಕೆಲಸಗಳ ದುಃಖವೂ ಇದೆ. ಈಗ ನನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಹಲ್ಲು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿನ ರೋಗಗಳು—ಹಾ ಕಷ್ಟ! ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ?”
Verse 159
गावो नष्टाः कृषिर्भग्ना भार्या च प्रपलायिता । अमी प्राघूर्णिकाः प्राप्ता भयं मे शंसिनो गृहान्
ನನ್ನ ಹಸುಗಳು ಕಳೆದುಹೋಗಿವೆ, ಕೃಷಿ ನಾಶವಾಗಿದೆ, ಹೆಂಡತಿಯೂ ಓಡಿಹೋಗಿದ್ದಾಳೆ. ಈಗ ಈ ಅಲೆಮಾರಿ ದುಷ್ಟರು ನನ್ನ ಮನೆಗೆ ಬಂದು ನನಗೆ ಭಯವಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
Verse 160
बालापत्या च मे भार्या कः करिष्यति रंधनम् । विवाहकाले कन्यायाः कीदृशश्च वरो भवेत्
ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಇನ್ನೂ ಯೌವನದಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ, ಚಿಕ್ಕ ಮಗುವೂ ಇದೆ—ಅಡುಗೆ ಯಾರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ? ಹಾಗೆಯೇ ಕನ್ಯೆಯ ವಿವಾಹಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೇದಾದ ವರನು ಇರಬೇಕು?
Verse 161
एतच्चिंताभिभूतानां कुतः सौख्यं कुटुंबिनाम्
ಇಂತಹ ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗೃಹಸ್ಥರಿಗೆ ಸುಖ ಎಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ?
Verse 162
कुटुंबचिंताकुलितस्य पुंसः श्रुतं च शीलं च गुणाश्च सर्वे । अपक्वकुंभे निहिता इवापः प्रयांति देहेन समं विनाशनम्
ಕುಟುಂಬಚಿಂತೆಯಿಂದ ಕಲುಷಿತನಾದ ಪುರುಷನ ಶ್ರುತಜ್ಞಾನ, ಶೀಲ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಗುಣಗಳು—ಬೆಂದಿಲ್ಲದ ಮಣ್ಣಿನ ಕುಂಭದಲ್ಲಿನ ನೀರಿನಂತೆ—ದೇಹದ ಜೊತೆಯೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.
Verse 163
राज्येपि हि कुतः सौख्यं संधिविग्रहचिंतया । पुत्रादपि भयं यत्र तत्र सौख्यं हि कीदृशम्
ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಧಿ-ವಿಗ್ರಹದ ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಸುಖ ಎಲ್ಲಿ? ತನ್ನ ಮಗನಿಂದಲೂ ಭಯ ಇರುವಲ್ಲಿ ಸುಖ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ?
Verse 164
स्वजातीयाद्भयं प्रायः सर्वेषामेव देहिनाम् । एकद्रव्याभिलाषित्वाच्छुनामिव परस्परम्
ಪ್ರಾಯಃ ಎಲ್ಲ ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಗೆ ಭಯ ಸ್ವಜಾತೀಯರಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ವಸ್ತುವಿನ ಆಸೆಯಿಂದ ನಾಯಿಗಳಂತೆ ಪರಸ್ಪರ ಶತ್ರುಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ॥
Verse 165
न प्रविश्य वनं कश्चिन्नृपः ख्यातोस्ति भूतले । निखिलं यस्तिरस्कृत्य सुखं तिष्ठति निर्भयः
ಕಾಡಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸದೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ರಾಜನೂ ಖ್ಯಾತನಾಗಿಲ್ಲ. ಯಾರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ಸುಖದಿಂದ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರುತ್ತಾನೋ ಅವನೇ ನಿಶ್ಚಿಂತನು॥
Verse 166
युद्धे बाहुसहस्रं हि पातयामास भूतले । श्रीमतः कार्तवीर्यस्य ऋषिपुत्रः प्रतापवान्
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರತಾಪವಂತ ಋಷಿಪುತ್ರನು ಶ್ರೀಮಂತ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯನ ಸಹಸ್ರ ಬಾಹುಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳಿಸಿದನು॥
Verse 167
ऋषिपुत्रस्य रामस्य रामो दशरथात्मजः । जघान वीर्यमतुलमूर्ध्वगं सुमहात्मनः
ಋಷಿಪುತ್ರ ರಾಮ (ಪರಶುರಾಮ)ನ ಅತುಲ ವೀರ್ಯವನ್ನು—ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಉನ್ನತ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು—ದಶರಥಾತ್ಮಜ ರಾಮನು ಕುಗ್ಗಿಸಿದನು॥
Verse 168
जरासंधेन रामस्य तेजसा नाशितं यशः । जरासंधस्य भीमेन तस्यापि पवनात्मजः
ಜರಾಸಂಧನು ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ರಾಮನ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಮಸುಕುಗೊಳಿಸಿದನು; ಜರಾಸಂಧನ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಭೀಮನು ನಾಶಮಾಡಿದನು—ಭೀಮನದನ್ನೂ ಪವನಾತ್ಮಜನು (ಹನುಮಾನ್)॥
Verse 169
हनुमानपि सूर्येण विक्षिप्तः पतितः क्षितौ । निवातकवचान्सर्वदानवान्बलदर्पितान्
ಹನುಮಾನನೂ ಸೂರ್ಯನ ಆಘಾತದಿಂದ ವಿಕ್ಷಿಪ್ತನಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದನು; ಅವನೇ ಅಪ್ರವೇಶ್ಯ ಕವಚಧಾರಿಗಳಾದ, ಬಲದರ್ಪದಿಂದ ಮದಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ದಾನವರನ್ನೂ ಎದುರಿಸಿದವನು।
Verse 170
हतवानर्जुनः श्रीमान्गोपालैः स विनिर्जितः । सूर्यः प्रतापयुक्तोऽपि मेघैः संछाद्यते क्वचित्
ಶತ್ರುಹಂತನಾದ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಅರ್ಜುನನೂ ಗೋಪಾಲರಿಂದ ಜಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು; ಪ್ರತಾಪಯುಕ್ತ ಸೂರ್ಯನೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೇಘಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।
Verse 171
क्षिप्यते वायुना मेघो वायोर्वीर्यं नगैर्जितम् । दह्यंते वह्निना शैलाः स वह्निः शाम्यते जलैः
ಮೇಘವು ವಾಯುವಿನಿಂದ ತಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ವಾಯುವಿನ ಬಲವು ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ತಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಶೈಲಗಳು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ದಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಆ ಅಗ್ನಿಯೇ ಜಲದಿಂದ ಶಮಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 172
तज्जलं शोष्यते सूर्यैस्ते सूर्याः सह वारिणा । त्रैलोक्येन समस्ताश्च नश्यंति ब्रह्मणो दिने
ಆ ಜಲವು ಸೂರ್ಯರಿಂದ ಶೋಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಆ ಸೂರ್ಯರೂ ಜಲದೊಂದಿಗೆ—ಸಮಸ್ತ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯ ಸಹಿತ—ಬ್ರಹ್ಮನ ದಿನಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಶಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 173
ब्रह्मापि त्रिदशैः सार्धमुपसंह्रियते पुनः । परार्धद्वयकालांते शिवेन परमात्मना
ಬ್ರಹ್ಮನೂ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಎರಡು ಪರಾರ್ಧಕಾಲಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮ ಶಿವನೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಉಪಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 174
एवं नैवास्ति संसारे यच्च सर्वोत्तमं बलम् । विहायैकं जगन्नाथं परमात्मानमव्ययम्
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ಸರ್ವೋತ್ತಮವಾದ ಬಲವೆಂಬುದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ—ಅವ್ಯಯ ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ಜಗನ್ನಾಥನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ।
Verse 175
ज्ञात्वा सातिशयं सर्वमतिमानं विवर्जयेत् । एवंभूते जगत्यस्मिन्कः सुरः पंडितोपि वा
ಅತಿಶಯತೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವೆಂದು ತಿಳಿದು, ತನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯ ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಇಂತಹ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾರು ನಿಜವಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟರು—ದೇವರೋ ಪಂಡಿತರೋ?
Verse 176
न ह्यस्ति सर्ववित्कश्चिन्न वा मूर्खोपि सर्वतः । यावद्यस्तु विजानाति तावत्तत्र स पंडितः
ಯಾರೂ ಸರ್ವಜ್ಞರಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಯಾರೂ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೂರ್ಖರಲ್ಲ. ಯಾರು ಯಾವುದನ್ನು ಎಷ್ಟು ಅರಿತಿರುತ್ತಾರೋ, ಅಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪಂಡಿತರು.
Verse 177
समाधाने तु सर्वत्र प्रभावः सदृशः स्मृतः । वित्तस्यातिशयत्वेन प्रभावः कस्यचित्क्वचित्
ವಿಷಯ ಪರಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಮಾನವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ಧನದ ಅತಿಶಯದಿಂದ ಕೆಲವರ ಪ್ರಭಾವ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 178
दानवैर्निर्जिता देवास्ते दैवैर्निजिताः पुनः । इत्यन्योन्यं श्रितो लोको भाग्यैर्जयपराजयैः
ದೇವರು ದಾನವರಿಂದ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು; ಆ ದಾನವರು ಮತ್ತೆ ದೇವರಿಂದ ಜಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಹೀಗೆ ಲೋಕವು ಪರಸ್ಪರಾಶ್ರಿತವಾಗಿದೆ—ಭಾಗ್ಯಜನಿತ ಜಯ-ಪರಾಜಯಗಳಿಂದ.
Verse 179
एवं वस्त्रयुगं राज्ञां प्रस्थमात्रांबुभोजनम् । यानं शय्यासनं चैव शेषं दुःखाय केवलम्
ಹೀಗೆ ರಾಜರಿಗೆ ವಸ್ತ್ರಯುಗ ಮಾತ್ರ, ಪ್ರಸ್ಥಪರಿಮಿತ ಅನ್ನಜಲ ಮಾತ್ರ ಸಾಕು; ರಥ, ಶಯ್ಯೆ, ಆಸನ ಇತ್ಯಾದಿ—ಇವುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾದುದೆಲ್ಲ ಕೇವಲ ದುಃಖಹೇತು.
Verse 180
सप्तमे चापि भवने खट्वामात्र परिग्रहः । उदकुंभसहस्रेभ्यः क्लेशायास प्रविस्तरः
ಏಳನೆಯ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಗ್ರಹ ಖಟ್ವಾಮಾತ್ರವೇ; ಸಾವಿರಾರು ನೀರಿನ ಕುಂಭಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಅದು ಕ್ಲೇಶ-ಆಯಾಸಗಳ ವಿಶಾಲ ಭಾರವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 181
प्रत्यूषे तूर्यनिर्घोषः समं पुरनिवासिभिः । राज्येभिमानमात्रं हि ममेदं वाद्यते गृहे
ಪ್ರತ್ಯೂಷದಲ್ಲಿ ನಗರವಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತೂರ್ಯನಿರ್ಘೋಷ ಮೊಳಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ನನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ರಾಜ್ಯಾಭಿಮಾನ ಪ್ರದರ್ಶನಮಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ವಾದ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 182
सर्वमाभरणं भारः सर्वमालेपनं मलम् । सर्वं प्रलपितं गीतं नृत्यमुन्मत्तचेष्टितम्
ಎಲ್ಲ ಆಭರಣವೂ ಭಾರ, ಎಲ್ಲ ಲೇಪನ-ಶೃಂಗಾರವೂ ಮಲ; ಎಲ್ಲ ಪ್ರಲಾಪವೇ ಗೀತವೆನಿಸುತ್ತದೆ, ನೃತ್ಯವು ಉನ್ಮತ್ತನ ಚೇಷ್ಟೆಯಾಗಿದೆ.
Verse 183
इत्येवं राज्यसंभोगैः कुतः सौख्यं विचारतः । नृपाणां विग्रहे चिंता वान्योन्यविजिगीषया
ಹೀಗೆ ರಾಜ್ಯಸಂಭೋಗಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದರೆ ಸುಖವೆಲ್ಲಿ? ರಾಜರಿಗೆ ವಿಘ್ರಹ-ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಜಯಿಸಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಕೇವಲ ಚಿಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.
Verse 184
प्रायेण श्रीमदालेपान्नहुषाद्या महानृपाः । स्वर्गं प्राप्ता निपतिताः कः श्रिया विंदते सुखम्
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಹುಷಾದಿ ಮಹಾರಾಜರು ಶ್ರೀ-ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಮದಲೇಪದಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದರೂ ಅಲ್ಲಿಂದ ಪತನರಾದರು. ಕೇವಲ ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಶಾಶ್ವತ ಸುಖ ಯಾರಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ?
Verse 185
स्वर्गेपि च कुतः सौख्यं दृष्ट्वा दीप्तां परश्रियम् । उपर्युपरि देवानामन्योन्यातिशयस्थिताम्
ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಸುಖ ಎಲ್ಲಿ? ಪರರ ದೀಪ್ತಿಯಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶ್ರೀಯನ್ನು ಕಂಡಾಗ—ದೇವರಲ್ಲಿಯೂ ಒಬ್ಬನು ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಗಿಂತ ಮೇಲ್ಮೇಲಾಗಿ, ಪರಸ್ಪರ ಅತಿಶಯ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.
Verse 186
नरैः पुण्यफलं स्वर्गे मूलच्छेदेन भुज्यते । न चान्यत्क्रियते कर्म सोऽत्र दोषः सुदारुणः
ಮನುಷ್ಯರು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ಬೇರು ಕತ್ತರಿಸಿದಂತೆ ಮಾತ್ರ ಭೋಗಿಸಿ ಕ್ಷಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕರ್ಮ ನಡೆಯದು. ಇದೇ ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದಾರುಣ ದೋಷ.
Verse 187
छिन्नमूलतरुर्यद्वद्दिवसैः पतति क्षितौ । पुण्यस्य संक्षयात्तद्वन्निपतंति दिवौकसः
ಬೇರು ಕತ್ತರಿಸಿದ ಮರವು ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಬಳಿಕ ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳುವಂತೆ, ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷಯವಾದಾಗ ಸ್ವರ್ಗವಾಸಿಗಳೂ ಪತನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
Verse 188
सुखाभिलाषनिष्ठानां सुखभोगादि संप्लवैः । अकस्मात्पतितं दुःखं कष्टं स्वर्गेदिवौकसाम्
ಸುಖಾಭಿಲಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠರಾದವರಿಗೆ, ಭೋಗವಿಲಾಸಗಳ ಪ್ರವಾಹದ ಮಧ್ಯೆ ದುಃಖವು ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಬೀಳುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರ—ಸ್ವರ್ಗವಾಸಿಗಳಿಗೂ ಸಹ.
Verse 189
इति स्वर्गेऽपि देवानां नास्ति सौख्यं विचारतः । क्षयश्च विषयासिद्धौ स्वर्गे भोगाय कर्मणाम्
ಹೀಗೆ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ದೇವರಿಗೆ ವಿಚಾರಿಸಿದರೆ ನಿಜವಾದ ಸುಖವಿಲ್ಲ. ಭೋಗವಿಷಯಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗದಾಗ, ಸ್ವರ್ಗಭೋಗಾರ್ಥ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳ ಪುಣ್ಯವೂ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 190
तत्र दुःखं महत्कष्टं नरकाग्निषु देहिनाम् । घोरैश्च विविधैर्भावैर्वाङ्मनः काय संभवैः
ಅಲ್ಲಿ ನರಕಾಗ್ನಿಗಳಲ್ಲಿ ದೇಹಿಗಳು ಮಹಾದುಃಖ ಮತ್ತು ಮಹಾಕಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಾಣಿ, ಮನಸ್ಸು, ದೇಹದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಘೋರ ಹಾಗೂ ವಿಭಿನ್ನ ಪೀಡನೆಗಳಿಂದ ಅವರು ದಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 191
कुठारच्छेदनं तीव्रं वल्कलानां च तक्षणम् । पर्णशाखाफलानां च पातश्चंडेन वायुना
ಅಲ್ಲಿ ಕೊಡಲಿಗಳಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ತೊಗಟೆಯನ್ನೂ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಯಂಕರ ಗಾಳಿಯ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಎಲೆಗಳು, ಕೊಂಬೆಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳೂ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತವೆ.
Verse 192
उन्मूलनान्नदीभिश्च गजैरन्यैश्च देहिभिः । दावाग्निहिमशोषैश्च दुःखं स्थावरजातिषु
ಸ್ಥಾವರಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ (ಮರ-ಸಸ್ಯಾದಿ) ನದಿಗಳಿಂದ ಬೇರುಸಹಿತ ಉರುಳಿಹೋಗುವುದು, ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ದೇಹಿಗಳಿಂದ ಹಾನಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು, ಹಿಮ ಮತ್ತು ಒಣಗಿಸುವ ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ದುಃಖ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 193
तद्वद्भुजंगसर्पाणां क्रोधे दुःखं च दारुणम् । दुष्टानां घातनं लोके पाशेन च निबंधनम्
ಅದೇ ರೀತಿ ಭುಜಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಧ ಉದಯವಾದಾಗ ಭಯಂಕರ ದುಃಖ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದುಷ್ಟರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಪಾಶದಿಂದ ಬಂಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಕೂಡ.
Verse 194
अकस्माज्जन्ममरणं कीटानां च मुहुर्मुहुः । सरीसृपनिकायानामेवं दुःखान्यनेकधा
ಕೀಟಗಳಿಗೆ ಜನನಮರಣಗಳು ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಮರುಮರು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಸರೀಸೃಪಜಾತಿಯ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅನೇಕ ವಿಧದ ದುಃಖಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ।
Verse 195
पशूनामात्मशमनं दंडताडनमेव च । नासावेधेन संत्रासः प्रतोदेन सुताडनम्
ಪಶುಗಳನ್ನು ‘ವಶಪಡಿಸುವುದು’ ದಂಡದಿಂದ ಹೊಡೆಯುವುದರಿಂದಲೇ; ಮೂಗು ಚುಚ್ಚುವುದರಿಂದ ಭೀತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರತೋದದಿಂದ ಕಠೋರವಾಗಿ ತಾಡನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ।
Verse 196
वेत्रकाष्ठादिनिगडैरंकुशेनांगबंधनम् । भावेन मनसा क्लेशैर्भिक्षा युवादिपीडनम्
ಬೇಲು/ವೆತ್ರ, ಮರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಬಂಧನಗಳಿಂದಲೂ, ಅಂಕುಶದಿಂದಲೂ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ; ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಕ್ಲೇಶ ನೀಡಿ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ, ಯುವಾದಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಪೀಡಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 197
आत्मयूथवियोगैश्च बलान्नयनबंधने । पशूनां संति कायानामेवं दुःखान्यनेकशः
ತಮ್ಮ ಹಿಂಡಿನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡುವಿಕೆ, ಮತ್ತು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಕರೆದೊಯ್ದು ಕಟ್ಟಿಹಾಕುವುದರಿಂದ—ದೇಹಧಾರಿ ಪಶುಗಳಿಗೆ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅನೇಕ ದುಃಖಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ।
Verse 198
वर्षाशीतातपाद्दुःखं सुकष्टं ग्रहपक्षिणाम् । क्लेशमानाति कायानामेवं दुःखान्यनेकधा
ಮಳೆ, ಚಳಿ, ಸುಡುವ ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ದುಃಖ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ—ಗೃಹಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರ; ದೇಹಧಾರಿಗಳು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಕ್ಲೇಶ-ಪೀಡೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 199
गर्भवासे महद्दुःखं जन्मदुःखं तथा नृणाम् । सुबाल्यदुःखं चाज्ञानं कौमारे गुरुशासनम्
ಮಾನವರಿಗೆ ಗರ್ಭವಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಾದುಃಖ, ಜನನಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಕಷ್ಟವಿದೆ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನಜನ್ಯ ಕ್ಲೇಶ, ಕುಮಾರಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುವಿನ ಶಿಸ್ತುಶಾಸನವೂ ಇರುತ್ತದೆ.
Verse 200
यौवने कामरागाभ्यां दुःखं चैवेर्ष्यया पुनः । कृषिवाणिज्यसेवाद्यैर्गोरक्षादिक कर्मभिः
ಯೌವನದಲ್ಲಿ ಕಾಮ ಮತ್ತು ರಾಗದಿಂದ ಕ್ಲೇಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಮತ್ತೆ ಈರ್ಷೆಯಿಂದಲೂ ದುಃಖ ಬರುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಸೇವೆ ಮುಂತಾದ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಹಾಗೂ ಗೋ-ರಕ್ಷಣೆ ಮೊದಲಾದ ಕೆಲಸಗಳ ಶ್ರಮದಿಂದಲೂ ಪೀಡೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.