Shloka 10

The Description of Kāśī (Kāśī-māhātmya): Avimukta, Kapālamocana, and Śiva’s Purification

Devanagari script

स क्रोधजन्मा विप्रेंद्र तस्य प्रागल्भ्यमक्षमन् । चकर्त तन्नखाग्रेण खस्थं वक्त्रं त्रिलोचनः ॥ १० ॥

Transliteration

sa krodhajanmā vipreṃdra tasya prāgalbhyamakṣaman | cakarta tannakhāgreṇa khasthaṃ vaktraṃ trilocanaḥ || 10 ||

Translation

ಓ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರ! ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿ ಅವನ ಧೈರ್ಯ-ದರ್ಪವನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದೆ ತ್ರಿನೇತ್ರನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿದ್ದ ಆ ಮುಖವನ್ನು ನಖಾಗ್ರದಿಂದ ಹರಿದನು।

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; pronoun

• क्रोधजन्मा: born of anger
• क्रोधजन्मा: Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृ-समानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: क्रोध+जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (क्रोधस्य जन्म यस्य/क्रोधात् जन्म) used as epithet

• विप्रेन्द्र: O best of Brahmins
• विप्रेन्द्र: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र+इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (विप्राणाम् इन्द्रः)

• तस्य: of him/of that
• तस्य: Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी एकवचन; pronoun

• प्रागल्भ्यम्: boldness/arrogance
• प्रागल्भ्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रागल्भ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; abstract noun

• अक्षमन्: did not tolerate
• अक्षमन्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्षम् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; parasmaipada; न-प्रत्यय लुप्त (अक्षमत्/अक्षमन् as Vedic/epic variant)

• चकर्त: cut/he cut
• चकर्त: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; parasmaipada

• तत्: that
• तत्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; demonstrative used adjectivally

• नखाग्रेण: with the tip of (his) nail
• नखाग्रेण: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: नख+अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया एकवचन; सप्तमी/षष्ठी-तत्पुरुष sense (नखस्य अग्रेण)

• खस्थम्: situated in the sky
• खस्थम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ख+स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; तत्पुरुष (खे स्थितम्)

• वक्त्रम्: face/mouth
• वक्त्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वक्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन

• त्रिलोचनः: the three-eyed one (Śiva)
• त्रिलोचनः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रि+लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; बहुव्रीहि (यस्य त्रीणि लोचनानि सः)

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: raudra

Secondary Rasa: bibhatsa

Characters & Entities

• Shiva (Trilocana)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches that prāgalbhya (arrogant insolence) provokes adharma and invites swift divine correction; the Lord’s act symbolizes the cutting down of ego that rises ‘aloft’ beyond restraint.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By contrasting arrogance with reverence, it implies that true bhakti is marked by humility and surrender; devotion thrives where ego is ‘torn away’ and replaced by respectful submission to the Divine.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedāṅga technique is taught in this verse; the practical takeaway is dharma-nīti—ethical restraint of krodha (anger) and prāgalbhya (insolence), which underpins ritual purity and right conduct.