Adhyaya 49 — Primordial Human Creation, the Rise of Desire, and the Origins of Settlements, Measures, and Agriculture
दुष्टप्रायो विना क्षेत्रैः परभूमिचरो बली ।
ग्राम एव द्रमीसंज्ञो राजवल्लभसंश्रयः ॥
duṣṭaprāyo vinā kṣetraiḥ parabhūmicaro balī / grāma eva dramīsaṃjño rājavallabhasaṃśrayaḥ
ಯಾರು ಬಹುಪಾಲು ದುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನ ಹೊಲಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಬಲಿಷ್ಠನಾಗಿ ಇತರರ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೋ—ಅವನು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದರೂ ‘ದ್ರಮೀ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಅಂದರೆ ರಾಜಾನುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತನು।
{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }
Landlessness coupled with strength and lack of restraint is depicted as a seed of social disorder; dependence on royal favoritism can shelter adharmic behavior if kingship is not vigilant.
Touches ‘vaṃśānucarita’ only indirectly via the role of the king; primarily it is dharma-śāstra-like social observation within Purāṇic narrative texture.
The ‘dramī’ archetype represents unintegrated power (bala) without yajña-like reciprocity (kṣetra/production), i.e., consumption without contribution—an inner imbalance mirrored socially.