Shloka 22
Virāṭa-parva Adhyāya 25: Kaurava Deliberation and the Search Directive (अन्वेषण-आदेशः)
(श्यालो राज्ञो विराटस्य सेनापतिरुदारधी: । सुदेष्णाया: स वै ज्येष्ठ: शूरो वीरो गतव्यथ: ।।
vaiśampāyana uvāca |
śyālo rājño virāṭasya senāpatir udāradhīḥ |
sudeṣṇāyāḥ sa vai jyeṣṭhaḥ śūro vīro gatavyathaḥ ||
utsāhavān mahāvīryo nītimān balavān api |
yuddhajño ripuvīraghnaḥ siṃhatulyaparākramaḥ ||
prajārakṣaṇadakṣaś ca śatrugrahaṇaśaktimān |
vijitārir ahāyuddhe pracaṇḍo mānavat paraḥ ||
naranārīmanohlādī dhīro vāgmī raṇapriyaḥ |
udāracittaḥ kīcakaḥ ||
sa hato niśi gandharvaḥ strīnimittaṃ narādhipa |
amṛṣyamāṇo duṣṭātmā niśīthe saha sodaraiḥ ||
suhṛdaś cāsya nihatā yodhāś ca pravarā hatāḥ |
priyam etad upaśrutya śatrūṇāṃ ca parābhavam |
kṛtakṛtyaś ca kauravya vidhatsva yad anantaram ||
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜ ವಿರಾಟನ ಶ್ಯಾಲನೂ ಸೇನಾಪತಿಯಾದ ಕೀಚಕನು ಉದಾರಬುದ್ಧಿಯವನು. ಅವನು ರಾಣಿ ಸುದೇಷ್ಣೆಯ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಭ್ರಾತ—ಶೂರ, ವೀರ, ವ್ಯಥಾರಹಿತ; ಉತ್ಸಾಹಿ, ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ, ನೀತಿವಂತ, ಬಲಿಷ್ಠ. ಯುದ್ಧಕಲೆಯಲ್ಲಿಪಟು, ಶತ್ರುವೀರಸಂಹಾರಕ, ಸಿಂಹಸಮಾನ ಪರಾಕ್ರಮಿ; ಪ್ರಜಾರಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು; ಮಹಾಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ವೈರಿಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು, ಪ್ರಚಂಡ, ಅಹಂಕಾರಿ; ನರ-ನಾರಿಯ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಆನಂದ ನೀಡುವವನು, ಧೀರ, ವಾಗ್ಮಿ, ರಣಪ್ರಿಯ—ಇಂತಹ ಉದಾರಚಿತ್ತ ಕೀಚಕನು. ಓ ನರಾಧಿಪನೇ! ಒಂದು ಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಆ ಅಸಹಿಷ್ಣು ದುಷ್ಟಾತ್ಮ ಕೀಚಕನು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಧರ್ವರಿಂದ ತನ್ನ ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಹತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಪ್ರಿಯ ಸುಹೃದರೂ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯೋಧರೂ ಸಹ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಕೌರವ್ಯನೇ! ಶತ್ರುಗಳ ಪರಾಭವವೆಂಬ ಈ ಪ್ರಿಯ ವರ್ತಮಾನವನ್ನು ಕೇಳಿ ನೀನು ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗು; ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಮಾಡಬೇಕಾದುದನ್ನು ಮಾಡು।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage contrasts outward excellence (valor, eloquence, public service) with inner moral failure: unchecked lust, pride, and intolerance lead to ruin. It also implies a dharmic restoration—when power is abused, a corrective force arises, and the oppressor’s fall becomes a turning point for rightful action.
Vaiśampāyana reports that Kīcaka, Virāṭa’s powerful commander and Sudeṣṇā’s eldest brother, has been killed at midnight along with his brothers, said to be by a ‘Gandharva’ due to a woman (Draupadī). His allies and elite soldiers are also slain, and the listener is urged to proceed with the next step now that enemies are brought low.