Shloka 136
Agastya–Lopāmudrā: Marriage, Austerity, and Conditions for Conjugal Union (लोमशकथितम्)
ऋषियज्ञेन महता यत्राक्षयवटो महान् । पिनाकपाणि भगवान् महादेव उस तीर्थमें नित्य निवास करते हैं। वहाँ वीर पाण्डवोंने उन दिनों चातुर्मास्यव्रत ग्रहण करके महान् ऋषियज्ञ अर्थात् वेदादि सतशास्त्रोंके स्वाध्यायद्वारा भगवान्की आराधना की। वहीं महान् अक्षयवट है
vaiśaṃpāyana uvāca | ṛṣiyajñena mahatā yatrākṣayavaṭo mahān | pinākapāṇi bhagavān mahādevaḥ tatra tīrthe nityaṃ nivāsati |
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಆ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಮಹಾ ಋಷಿಯಜ್ಞ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಮಹಾನ್ ಅಕ್ಷಯವಟ (ಅವಿನಾಶಿ ಆಲಮರ) ನಿಂತಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಪಿನಾಕಧಾರಿ ಭಗವಾನ್ ಮಹಾದೇವನು ನಿತ್ಯ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವೀರ ಪಾಂಡವರು ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯವ್ರತವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ವೇದಾದಿ ಸತ್ಸಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯವೇ ಯಜ್ಞವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಮಹಾ ಋಷಿಯಜ್ಞದ ಮೂಲಕ ಭಗವಂತನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲೀಯೇ ಆ ಮಹಾನ್ ಅಕ್ಷಯವಟವಿದೆ.
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage elevates svādhyāya (disciplined study of sacred truth) as a genuine yajña—an ethical offering that purifies the mind, strengthens restraint, and aligns one’s life with dharma, especially during periods of hardship.
At a tīrtha marked by the great Akṣayavaṭa, where Śiva is said to dwell, the Pāṇḍavas observe the Cāturmāsya vow and perform a ‘ṛṣi-yajña’ by worshipping through Vedic and śāstric study/recitation.