Shloka 18
दमयन्तीवाक्य-प्रेषणम्
Damayantī’s Message and the Dispatch of Brahmin Envoys
क्षुत्पिपासापरीताजी दुष्करं यदि जीवति । श्वापदाचरिते नित्यं वने महति दारुणे,“भूख और प्याससे उसके अंग व्याप्त हो रहे थे। उस दशामें परित्यक्त होकर वह यदि जीवित भी हो तो भी उसका जीवित रहना बहुत कठिन है। आर्य जीवल! अत्यन्त भयंकर विशाल वनमें जहाँ नित्य-निरन्तर हिंसक जन्तु विचरते रहते हैं, उस मन्दबुद्धि एवं मन्दभाग्य पुरुषने उसका त्याग कर दिया था।” इस प्रकार निषधनरेश राजा नल दमयन्तीका निरन्तर स्मरण करते हुए राजा ऋतुपर्णके यहाँ अज्ञातवास कर रहे थे
Bṛhadaśva uvāca: kṣutpipāsāparītājī duṣkaraṃ yadi jīvati | śvāpada-ācarite nityaṃ vane mahati dāruṇe |
ಹಸಿವು-ಬಾಯಾರಿಕೆ ಅವಳ ಅಂಗಾಂಗಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿದ್ದಾಗ, ಅಂಥ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅವಳು ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದರೂ ಬದುಕುವುದು ಅತ್ಯಂತ ದುಸ್ತರ—ನಿತ್ಯವೂ ಕ್ರೂರ ಮೃಗಗಳು ಸಂಚರಿಸುವ ಆ ವಿಶಾಲ, ಭೀಕರ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ.
बृहृदश्च उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical gravity of abandoning a vulnerable person: hunger, thirst, and a predator-filled wilderness make survival nearly impossible. It evokes compassion and responsibility (dharma) toward those dependent on one’s protection.
Bṛhadaśva describes the perilous condition of a woman left in a vast, terrifying forest, emphasizing that even if she is alive, continuing to live there would be extremely difficult because predators roam constantly.