Shloka 16
दमयन्तीवाक्य-प्रेषणम्
Damayantī’s Message and the Dispatch of Brahmin Envoys
सातुतं पुरुषं नारी कृच्छेडप्पनुगता वने,“वह नारी इतनी पतिव्रता थी कि संकटकालमें भी उस पुरुषके पीछे-पीछे वनमें चली गयी; किंतु उस अल्प पुण्यवाले पुरुषने उसे वनमें ही त्याग दिया। अब तो यदि वह जीवित होगी तो बड़े कष्टसे उसके दिन बीतते होंगे। वह स्त्री अकेली थी। उसे मार्गका ज्ञान नहीं था। जिस संकटमें वह पड़ी थी, उसके योग्य वह कदापि नहीं थी
sā tu taṃ puruṣaṃ nārī kṛcchre 'py anugatā vane | sā nārī pativratā satī saṃkaṭakāle 'pi tasyaiva paścād vane yayau | kintu alpapuṇyena tena puruṣeṇa sā vane tyaktā | idānīṃ yadi jīvatī syāt, mahāduḥkhena tasyāḥ dināḥ yānti sma | sā strī ekākī āsīt | mārgaṃ na jānāti sma | yasmīn saṃkaṭe sā patitā, tasya yogyā sā kadācana na āsīt ||
ಆ ಸ್ತ್ರೀ ಪರಮ ಪತಿವ್ರತೆ; ಸಂಕಟಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಆ ಪುರುಷನ ಹಿಂದೆ ಹಿಂದೆ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದಳು. ಆದರೆ ಅಲ್ಪಪುಣ್ಯನಾದ ಆ ದುಷ್ಟನು ಅವಳನ್ನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲೇ ತ್ಯಜಿಸಿದನು. ಅವಳು ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವಳ ದಿನಗಳು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮಹಾದುಃಖದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ಅವಳು ಒಂಟಿ, ಯೌವನವತಿ, ಮಾರ್ಗಗಳ ಅರಿವಿಲ್ಲದವಳು—ಅಂತಹ ವಿಪತ್ತಿಗೆ ಅವಳು ಎಂದಿಗೂ ಯೋಗ್ಯಳಲ್ಲ.
बृहृदश्च उवाच
Educational Q&A
The passage contrasts steadfast devotion (pativratā-dharma) with the man’s moral failure: abandoning a dependent companion in crisis is portrayed as adharma and a sign of diminished merit (alpapuṇya). It invites compassion for the vulnerable and stresses responsibility toward those who rely on one’s protection.
Bṛhadaśva describes a devoted woman who follows a man into the forest even during hardship, but the man abandons her there. The speaker reflects on her likely suffering—alone, without knowing the way, trapped in a danger she was not equipped to face.