Shloka 16
अध्याय ३३ — कर्म, दैव, हठ, स्वभाव और पुरुषार्थ पर द्रौपदी का उपदेश
Draupadī on Action, Fate, and Human Effort
अस्मानमी धार्तराष्ट्रा: क्षममाणानलं सतः । अशक्तानिव मन्यन्ते तद् दुःखं नाहवे वध:,“हम शत्रुओंके अपराधको क्षमा करते जा रहे हैं, इसलिये समर्थ होते हुए भी हमें ये धृतराष्ट्रके पुत्र निर्बल-से मानने लगे हैं, यही हमारे लिये महान् दुःख है; युद्धमें मारा जाना कोई दुःख नहीं है
vaiśampāyana uvāca | asmān amī dhārtarāṣṭrāḥ kṣamamāṇān alaṃ sataḥ | aśaktān iva manyante tad duḥkhaṃ nāhave vadhaḥ ||
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಪುತ್ರರ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ನಾವು ನಿರಂತರ ಕ್ಷಮಿಸುತ್ತ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ನಮ್ಮನ್ನು ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದರೂ ಅಶಕ್ತರಂತೆ ಭಾವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ನಮ್ಮ ನಿಜವಾದ ದುಃಖ; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಾಯುವುದು ದುಃಖವಲ್ಲ.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Forbearance is a virtue, but in a political-ethical conflict it can be misread as incapacity; when forgiveness enables further injustice, the deeper pain is the loss of rightful standing and deterrence, not the risk of death in a just battle.
The speaker (as narrated by Vaiśampāyana) conveys the grievance that the Dhṛtarāṣṭras, seeing repeated patience and pardon, have begun to treat the aggrieved party as weak; the lament frames war-death as less grievous than being dishonored and emboldening aggressors.