Shloka 31
इन्द्रजिद्-लक्ष्मणयुद्धम्
Indrajit and Lakṣmaṇa: Escalation through Concealment
उस समय बिना सिरके धड़ और बिना धड़के सिर समस्त रणभूमिको आच्छादित करके बिखरे पड़े थे ।। श्वगृध्रकड़ककाकोलभासगोमायुवायसा: । अतृप्य॑ंस्तत्र वीराणां हतानां मांसशोणितै:,वहाँ मारे गये वीरोंके मांस तथा रक्तसे कुत्ते, गीध, कंक (सफेद चीलें), काकोल (पहाड़ी कौए) चीलें, गीदड़ और कौए तृप्त हो रहे थे
tatra śvagṛdhrakaṅkakākolabhāsagomāyuvāyasāḥ atṛpyanta vīrāṇāṃ hatānāṃ māṃsaśoṇitaiḥ |
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಿರಸ್ಸಿಲ್ಲದ ದೇಹಗಳು ಮತ್ತು ದೇಹವಿಲ್ಲದ ಶಿರಸ್ಸುಗಳು ಸಮಸ್ತ ರಣಭೂಮಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಚದುರಿಕೊಂಡು ಬಿದ್ದಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿ ಹತರಾದ ವೀರರ ಮಾಂಸ-ರಕ್ತದಿಂದ ನಾಯಿಗಳು, ಗಿಧಗಳು, ಕಂಕಪಕ್ಷಿಗಳು, ಕಾಕೋಲಗಳು, ಭಾಸಪಕ್ಷಿಗಳು, ನರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಗೆಗಳು ತೃಪ್ತಿಯಾಗದೆ ಭಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the moral and existential cost of violence: even ‘heroes’ end as bodies consumed by scavengers, reminding the listener that warfare—especially when driven by adharma—reduces human glory to impermanence and suffering.
Vaiśampāyana describes a battlefield aftermath where severed bodies lie scattered, and scavenging animals and birds feed endlessly on the flesh and blood of the fallen warriors.