Shloka 124
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
विप्लवे विप्रदत्तानि दधिमस्त्वक्षयाणि च । पूर्वकी ओर बहनेवाली नदीका प्रवाह जहाँ पश्चिमकी ओर मुड़ गया हो, वह प्रतिस्रोत तीर्थ कहलाता है, उसमें किया हुआ उत्तम अश्वोंका दान अक्षय पुण्यको देनेवाला होता है। अन्नके लिये विचरनेवाले अतिथिरूपी इन्द्रको यदि भोजनसे संतुष्ट किया जाय तो वह भी अक्षयपुण्यका जनक होता है। नदियोंके महान प्रवाहमें ग्रहणके समय ब्राह्मणोंको दिये हुए दधिमण्ड तथा पूर्वोक्त पदार्थ भी अक्षय पुण्यकी प्राप्ति करानेवाले होते हैं। इसी प्रकार नदियोंके महान् प्रवाहमें स्नान करनेवाला पुरुष बड़े-बड़े पापोंसे मुक्ता हो जाता है ।। १२३ न्।! पर्वसु द्विगुणं दानमृती दशगुणं भवेत्,पर्वके अवसरपर दिया हुआ दान दुगुना तथा ऋतु आरम्भ होनेके समय दिया हुआ दान दस गुना पुण्यदायक होता है। उत्तरायण या दक्षिणायन आरम्भ होनेके दिन, विषुव-योग (तुला और मेषकी संक्रान्ति)-में, मिथुन, कन्या, धनु और मीनकी संक्रान्तियोंमें तथा चन्द्रगरहण और सूर्यग्रहणके अवसरपर दिया हुआ दान अक्षय बताया गया है
viplave vipradattāni dadhimastv akṣayāṇi ca |
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು— ವಿಪ್ಲವಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ನೀಡಿದ ಮೊಸರು, ಮಜ್ಜಿಗೆ ಮೊದಲಾದ ದಾನಗಳು ಅಕ್ಷಯ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನದಿಯ ಪ್ರವಾಹವು ಎಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೋ, ಅದು ‘ಪ್ರತಿಸ್ರೋತ’ ತೀರ್ಥವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಅಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಅಶ್ವದಾನ ಅಕ್ಷಯ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅನ್ನಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಅತಿಥಿರೂಪ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಭೋಜನದಿಂದ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದರೂ ಅಕ್ಷಯ ಪುಣ್ಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನದಿಗಳ ಮಹಾಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ನೀಡಿದ ದಧಿಮಂಡ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಕಂಡ ದಾನಗಳು ಅಕ್ಷಯ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ; ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವನು ಮಹಾಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪರ್ವದಿನದಲ್ಲಿ ದಾನ ದ್ವಿಗುಣ, ಋತುಾರಂಭದಲ್ಲಿ ದಾನ ದಶಗುಣ ಫಲಿಸುತ್ತದೆ; ಉತ್ತರಾಯಣ-ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ಆರಂಭ, ವಿಷುವಯೋಗ, ಮಿಥುನ-ಕನ್ಯಾ-ಧನು-ಮೀನ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಚಂದ್ರ-ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ದಾನ ಅಕ್ಷಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ॥
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
That charity (especially to Brahmins) performed at potent sacred times—festivals, seasonal junctions, solstitial/equinoctial days, and eclipses—produces ‘akṣaya’ (inexhaustible) merit; even simple gifts like curds and whey become spiritually enduring when given in a dharmic manner.
Mārkaṇḍeya is instructing his listeners on the religious efficacy of dāna (giving), highlighting specific times when gifts are believed to multiply in merit and become imperishable, thereby guiding ethical and ritual conduct within the broader Vana Parva discourse.