Shloka 19
Śibi’s Weighing of Dharma
The Hawk and the Dove Trial) — शिबेर्धर्मतुला (श्येन-कपोतोक्तिः
यह कुशवान् नामक हृद है, जिसमें कुशेशय नामवाले कमल खिले रहते हैं। यहीं रुक्मिणीदेवीका आश्रम है जहाँ उन्होंने क्रोधको जीतकर शान्तिका लाभ किया था |। समाधीनां समासस्तु पाण्डवेय श्रुतस्त्वया । त॑ द्रक्ष्यसि महाराज भृगुतुड़ंं महागिरिम्,पाण्डुनन्दन! महाराज! तुमने जिसके विषयमें यह सुन रखा है कि वह योगसिद्धिका संक्षिप्त स्वरूप है--जिसके दर्शनमात्रसे समाधिरूप फलकी प्राप्ति हो जाती है, उस भगुतुंग नामक महान् पर्वतका अब तुम दर्शन करोगे
ayaṁ Kuśavān nāmakaḥ hradaḥ, yasmin Kuśeśaya-nāmāni padmāni vikasanti. atraiva Rukmiṇī-devyā āśramaḥ, yatra sā krodhaṁ jitvā śāntiṁ prāptavatī. samādhīnāṁ samāsaḥ tu pāṇḍaveya śrutaḥ tvayā; taṁ drakṣyasi mahārāja Bhṛgutungaṁ mahāgirim, Pāṇḍu-nandana.
ಇದು ‘ಕುಶವಾನ್’ ಎಂಬ ಹ್ರದ; ಇದರಲ್ಲಿ ‘ಕುಶೇಶಯ’ ಎಂಬ ಕಮಲಗಳು ಸದಾ ಅರಳಿರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ದೇವಿ ರುಕ್ಮಿಣಿಯ ಆಶ್ರಮವಿದೆ; ಅವಳು ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಸ್ಥಳ ಇದು. ಮತ್ತು ಈಗ, ಪಾಂಡುನಂದನ ಮಹಾರಾಜನೇ! ನೀನು ‘ಭೃಗುತುಂಗ’ ಎಂಬ ಮಹಾಪರ್ವತವನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡುವೆ—ಸಮಾಧಿ-ಸಿದ್ಧಿಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪವೆಂದು ನೀನು ಕೇಳಿರುವುದೇ; ಅದರ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಸಮಾಧಿಯ ಫಲ ದೊರಕುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ.
लोगश उवाच
Educational Q&A
The passage foregrounds ethical yoga: conquering krodha (anger) is presented as a direct means to śānti (inner peace). It also links sacred places with inner discipline—suggesting that true ‘fruit’ (phala) of samādhi is supported by self-mastery and contemplative orientation, not merely by external travel.
A guide (Logaśa) points out a sacred lake named Kuśavān with blooming lotuses, identifies Rukmiṇī’s hermitage there, and then directs the Pāṇḍava king onward to behold the great mountain Bhṛgutunga, famed as a place associated with the attainment (or immediate fruit) of samādhi.