Shloka 10
Udyoga Parva, Adhyāya 72 — Bhīmasena’s counsel on conciliation and Duryodhana’s disposition
एतदेव निमित्तं ते पाण्डवास्तु यथा त्वयि । नान्वतप्यन्त कौपीनं तावत् कृत्वापि दुष्करम्
etad eva nimittaṁ te pāṇḍavās tu yathā tvayi | nānvatapyanta kaupīnaṁ tāvat kṛtvāpi duṣkaram, pāṇḍunandana |
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಪಾಂಡುನಂದನ, ಇದುವೇ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪ್ರಮಾಣ: ಕೌರವರು ನಿನ್ನನ್ನೂ ಪಾಂಡವರನ್ನೂ ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸಿದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಅವರು ನಿನ್ನನ್ನು ಕೌಪೀನ ಧರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ದೀರ್ಘಕಾಲ ವನವಾಸದ ದುರ್ಲಭ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದರೂ ಅವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಖೇದ ಹುಟ್ಟಲಿಲ್ಲ. ಈ ಅನುತ್ತಾಪವೇ ಕೌರವರೊಂದಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಸಂಧಿ ಸ್ಥಿರವಾಗದ ಕಾರಣ.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
A durable peace requires moral accountability. Yudhiṣṭhira argues that the Kauravas’ lack of remorse after inflicting severe humiliation and long exile shows an ethical failure; without repentance, reconciliation becomes unreliable and unjust.
In Udyoga Parva’s pre-war negotiations, Yudhiṣṭhira addresses a Pāṇḍava (Pāṇḍunandana) and points to the Kauravas’ unrepentant conduct—forcing deprivation symbolized by the kaupīna and imposing prolonged exile—as the strongest evidence against trusting a peace settlement.