Shloka 45
हंस–साध्यसंवादः, वाक्-निग्रहः, महाकुल-लक्षणम्, शान्ति-उपायः
Hamsa–Sādhya Dialogue; Restraint of Speech; Marks of Noble Lineage; Means to Peace
Devanagari script
धार्तराष्ट्रा वनं राजन् व्याप्रा: पाण्डुसुता मता: । मा वनं छिन्धि सव्याप्रं मा व्याप्रानू नीनशन् वनात्,राजन्! आपके पुत्र वनके समान हैं और पाण्डव उसमें रहनेवाले व्याप्र हैं। आप व्याप्रोंसहित समस्त वनको नष्ट न कीजिये तथा वनसे उन व्याप्रोंको दूर न भगाइये
Translation
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ನಿಮ್ಮ ಪುತ್ರರು ಅರಣ್ಯದಂತೆ; ಪಾಂಡುಪುತ್ರರು ಆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಾಘ್ರಗಳಂತೆ ಎಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ವ್ಯಾಘ್ರಗಳೊಡನೆ ಆ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕಬೇಡಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಆ ವ್ಯಾಘ್ರಗಳನ್ನು ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿ ದೂರಮಾಡಬೇಡಿ.
Word by Word
धार्तराष्ट्राःthe sons of Dhṛtarāṣṭra (Kauravas)
धार्तराष्ट्राः:
Karta
TypeNoun
Rootधार्तराष्ट्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
वनम्forest
वनम्:
Karma
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
व्याघ्राःtigers
व्याघ्राः:
Karta
TypeNoun
Rootव्याघ्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
पाण्डुसुताःsons of Pāṇḍu (Pāṇḍavas)
पाण्डुसुताः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डु-सुत (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
मताःare considered (as)
मताः:
TypeAdjective
Rootमत (क्त-प्रत्ययान्त, √मन्/मन् ‘to think, consider’)
FormMasculine, Nominative, Plural
माdo not
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा
वनम्the forest
वनम्:
Karma
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
छिन्धिcut/destroy
छिन्धि:
TypeVerb
Root√छिद् (to cut, destroy)
FormImperative, 2nd, Singular, Parasmaipada
स-व्याघ्रम्together with the tigers
स-व्याघ्रम्:
TypeAdjective
Rootस (अव्यय) + व्याघ्र (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
माdo not
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा
व्याघ्रान्the tigers
व्याघ्रान्:
Karma
TypeNoun
Rootव्याघ्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
उन्नीनशःdrive out / lead away
उन्नीनशः:
TypeVerb
Rootउद्-√नी (to lead out, drive away) + श (णिच्-आदेश/causative nuance in usage)
FormImperative, 2nd, Singular, Parasmaipada
वनात्from the forest
वनात्:
Apadana
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Ablative, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
विदुर उवाच
Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes