Shloka 9
स्थावरं जड़म॑ चैव जगत् सर्व सुरासुरम् । भारते भरतश्रेष्ठ एकस्थमिह दृश्यते
vaiśampāyana uvāca |
sthāvaraṃ jaḍaṃ caiva jagat sarvaṃ surāsuram |
bhārate bharataśreṣṭha ekastham iha dṛśyate, bharataśreṣṭha ||
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠಾ! ಈ ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಕಾಣುತ್ತದೆ—ಸ್ಥಾವರವೂ ಜಡವೂ ಸಹ, ಹಾಗೆಯೇ ದೇವರೂ ಅಸುರರೂ ಎಲ್ಲರೂ. ಇಲ್ಲಿ ರುದ್ರರು, ಸಾಧ್ಯರು, ಸನಾತನ ವಿಶ್ವೇದೇವರು, ಸೂರ್ಯ, ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರು, ಲೋಕಪಾಲರು, ಮಹರ್ಷಿಗಳು, ಗುಹ್ಯಕರು, ಗಂಧರ್ವರು, ನಾಗರು, ವಿದ್ಯಾಧರರು, ಸಿದ್ಧರು, ಧರ್ಮ, ಸ್ವಯಂಭೂ ಬ್ರಹ್ಮ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮುನಿ ಕಾತ್ಯಾಯನ, ಪರ್ವತಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳು, ನದಿಗಳು, ಅಪ್ಸರಾಸಮೂಹ, ಗ್ರಹಗಳು, ಸಂವತ್ಸರ, ಅಯನಗಳು, ಋತುಗಳು, ಸಮಸ್ತ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತು—ದೇವತೆಗಳೂ ಅಸುರರೂ—ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames the epic’s end as a universal moral theatre: all orders of existence—divine, demonic, living, and inert—are envisioned as present together, implying that dharma is not merely a human concern but a cosmic principle before which all stand as witnesses.
Vaiśampāyana addresses Janamejaya and describes a scene of comprehensive gathering: the whole world, including suras and asuras, appears as if assembled in one place—an epic device that heightens the sense that the concluding events of Svargārohaṇa are of universal significance.