Shloka 31
Strī Parva, Adhyāya 2 — Vidura’s Consolation on Kāla, Karma, and the Limits of Lamentation (विदुरोपदेशः)
Devanagari script
प्रज्ञया मानसं दु:खं हन्याच्छारीरमौषधै: । एतद् विज्ञानसामर्थ्य न बालै: समतामियात्,मनुष्यको चाहिये कि वह मानसिक दुः:खको बुद्धि एवं विचारद्वारा और शारीरिक कष्टको ओषधियोंद्वारा दूर करे, यही विज्ञानकी शक्ति है। उसे बालकोंके समान अविवेकपूर्ण बर्ताव नहीं करना चाहिये
Translation
ಮನುಷ್ಯನು ಮಾನಸಿಕ ದುಃಖವನ್ನು ಬುದ್ಧಿ-ವಿಚಾರದಿಂದಲೂ, ಶಾರೀರಿಕ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಔಷಧಿಗಳಿಂದಲೂ ನಿವಾರಿಸಬೇಕು—ಇದೇ ವಿಜ್ಞಾನದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ; ಬಾಲಕರಂತೆ ಅವಿವೇಕವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಬಾರದು।
Word by Word
प्रज्ञयाby wisdom, by understanding
प्रज्ञया:
Karana
TypeNoun
Rootप्रज्ञा
FormFeminine, Instrumental, Singular
मानसम्mental
मानसम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमानस
FormNeuter, Accusative, Singular
दुःखम्sorrow, pain
दुःखम्:
Karma
TypeNoun
Rootदुःख
FormNeuter, Accusative, Singular
हन्यात्should remove/destroy
हन्यात्:
TypeVerb
Rootहन्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
शारीरम्bodily
शारीरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootशारीर
FormNeuter, Accusative, Singular
औषधैःby medicines
औषधैः:
Karana
TypeNoun
Rootऔषध
FormFeminine, Instrumental, Plural
एतत्this
एतत्:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
विज्ञानof knowledge/science
विज्ञान:
Sambandha
TypeNoun
Rootविज्ञान
FormNeuter, Genitive, Singular
सामर्थ्यम्power, capability
सामर्थ्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootसामर्थ्य
FormNeuter, Nominative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
बालैःwith children; by childish (people)
बालैः:
Karana
TypeNoun
Rootबाल
FormMasculine, Instrumental, Plural
समताम्equality, parity
समताम्:
Karma
TypeNoun
Rootसमता
FormFeminine, Accusative, Singular
इयात्should go/attain
इयात्:
TypeVerb
Rootइ
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
Speaker
विदुर उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Cross References
Meter (Chandas)
Sandhi Notes