Shloka 273
Strī Parva, Adhyāya 2 — Vidura’s Consolation on Kāla, Karma, and the Limits of Lamentation (विदुरोपदेशः)
चिन्त्यमानं हि न व्येति भूयश्चापि प्रवर्धते । यदि अपनेमें पराक्रम देखे तो शोक न करते हुए शोकके कारणका निवारण करनेकी चेष्टा करे। दुःखको दूर करनेके लिये सबसे अच्छी दवा यही है कि उसका चिन्तन छोड़ दिया जाय, चिन्तन करनेसे दुःख कम नहीं होता बल्कि और भी बढ़ जाता है
cintyamānaṃ hi na vyeti bhūyaścāpi pravardhate |
ದುಃಖವನ್ನು ಮರುಮರು ಚಿಂತಿಸಿದರೆ ಅದು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತನ್ನೊಳಗೆ ಶಕ್ತಿ ಕಾಣುವವನು ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗದೆ, ಶೋಕದ ಕಾರಣವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ದುಃಖವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಔಷಧಿ—ಅದರ ಚಿಂತನೆ ತ್ಯಜಿಸುವುದೇ.
विदुर उवाच
Educational Q&A
Brooding over sorrow does not cure it; it amplifies it. One should cultivate inner resolve and work to remove the cause of grief rather than feeding it through repeated rumination.
In the Strī Parva’s aftermath of the war, Vidura offers practical moral counsel: he urges restraint of mind and purposeful action, advising that grief should be met with inner strength and remedial effort, not endless lamentation.