Shloka 1
Strī Parva, Adhyāya 2 — Vidura’s Consolation on Kāla, Karma, and the Limits of Lamentation (विदुरोपदेशः)
इस प्रकार श्रीमह्या भारत स्त्रीपर्वके अन्तर्गत जलप्रदानिकपर्वमें धृतराष्ट्रके शीकका निवारणविषयक पहला जध्याय पूरा हुआ,ऑपन-माज बक। डे द्वितीयो&्ध्याय: विदुरजीका राजा धृतराष्ट्रको समझाकर उनको शोकका त्याग करनेके लिये कहना वैशम्पायन उवाच ततो<मृतसमीैर्वाक्यैह्लादयन् पुरुषर्षभम् । वैचित्रवीर्य विदुरो यदुवाच निबोध तत् वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तदनन्तर विदुरजीने पुरुषप्रवर धृतराष्ट्रको अपने अमृतसमान मधुर वचनोंद्वारा आह्वाद प्रदान करते हुए वहाँ जो कुछ कहा, उसे सुनो
Vaiśampāyana uvāca |
Tato 'mṛtasamair vākyair hlādayan puruṣarṣabham |
Vaicitravīrya Viduro yad uvāca nibodha tat ||
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಅನಂತರ ವಿದುರನು ಅಮೃತಸಮಾನ ಮಧುರ ವಚನಗಳಿಂದ ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನನ್ನು ಹರ್ಷಗೊಳಿಸಿ, ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯನ ಪುತ್ರನಿಗೆ ಏನು ಹೇಳಿದನೋ ಅದನ್ನು ಕೇಳು. ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಕಚ್ಚಾ ಶೋಕದಿಂದ ದೃಶ್ಯವು ಈಗ ಧರ್ಮಾಧಾರಿತ ಉಪದೇಶದ ಕಡೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ—ಶೋಕವನ್ನು ಹೊಗಳಲು ಅಲ್ಲ, ರಾಜನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ ಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಸಮ್ಯಕ್ ಬೋಧದ ಕಡೆ ನಡೆಸಲು ಆ ವಾಣಿ ಉದ್ದೇಶಿತವಾಗಿತ್ತು.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames ethical counsel as compassionate, dharma-aligned speech: Vidura’s words are meant to soothe grief without indulging it, guiding a ruler toward steadiness, restraint, and right judgment after catastrophe.
Vaiśampāyana tells King Janamejaya that, after the preceding events, Vidura begins addressing the grieving Dhṛtarāṣṭra. This verse serves as a transition into Vidura’s consolatory instruction.