Shloka 32
स्त्रीपर्व १: धृतराष्ट्रशोकः संजयाश्वासनं च
Strī Parva 1: Dhṛtarāṣṭra’s Lament and Saṃjaya’s Consolation
“वह सदा युद्धकी ही इच्छा रखता था; इसलिये उसने कभी किसी धर्मका आदरपूर्वक अनुष्ठान नहीं किया। वह मन्दबुद्धि और अहंकारी था; अतः नित्य युद्ध-युद्ध ही चिल्लाया करता था। उसके हृदयमें क्रूरता भरी थी। वह सदा अमर्षमें भरा रहनेवाला, पराक्रमी और असंतोषी था (इसीलिये उसकी दुर्गति हुई है) ।। श्रुतवानसि मेधावी सत्यवांश्वैव नित्यदा । न मुहान्तीदृशा: सन््तो बुद्धिमन्तो भवादृशा:,“आप तो शास्त्रोंके विद्वान, मेधावी और सदा सत्यमें तत्पर रहनेवाले हैं। आप-जैसे बुद्धिमान् एवं साधु पुरुष मोहके वशीभूत नहीं होते हैं
vaiśaṃpāyana uvāca | sa sadā yuddhasyaiva icchāṃ rakṣati sma; tasmāt sa kadācana dharmasya ādara-pūrvakam anuṣṭhānaṃ na cakāra | sa manda-buddhiḥ ahaṅkārī ca āsīt; ataḥ sa nityaṃ “yuddhaṃ yuddham” iti krośati sma | tasya hṛdaye krūratā pūrṇā āsīt | sa sadā amarṣeṇa pūrṇaḥ, parākramī, asaṃtuṣṭaś ca āsīt (tasmād asya durgatiḥ) || śrutavān asi medhāvī satyavāṃś caiva nityadā | na muhyanti īdṛśāḥ santaḥ buddhimanto bhavādṛśāḥ ||
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಸದಾ ಯುದ್ಧವನ್ನೇ ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದ; ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಯಾವ ಧರ್ಮಕರ್ಮವನ್ನೂ ಆಚರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಮಂದಬುದ್ಧಿಯೂ ಅಹಂಕಾರಿಯೂ ಆಗಿದ್ದ; ಹೀಗಾಗಿ ನಿತ್ಯ “ಯುದ್ಧ, ಯುದ್ಧ” ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದ. ಅವನ ಹೃದಯ ಕ್ರೂರತೆಯಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು. ಅವನು ಸದಾ ಅಮರ್ಷದಿಂದ ಕುದಿಯುತ್ತಿದ್ದ; ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅಸಂತೃಪ್ತನಾಗಿಯೇ ಉಳಿದ—ಅದರಿಂದಲೇ ಅವನಿಗೆ ದುರ್ಗತಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಆದರೆ ನೀವು ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಮೇಧಾವಿ, ನಿತ್ಯ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠ; ನಿಮ್ಮಂತಹ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಸಜ್ಜನರು ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
वैशमग्पायन उवाच
Educational Q&A
A life driven solely by the craving for conflict—marked by arrogance, cruelty, and chronic dissatisfaction—erodes dharma and culminates in ruin; by contrast, the learned and truth-committed are not easily swept away by delusion.
Vaiśaṃpāyana characterizes a war-obsessed person whose neglect of dharma and inner vices lead to a bad end, and then addresses the listener as a learned, wise, truth-oriented person who should not succumb to मोह (bewilderment).