Shloka 12
Adharmic Victory as Unstable; Rules of Restraint, Mediation, and Conciliation (अधर्मविजय-अध्रुवत्व तथा क्षमा-नयः)
जो कोई धर्मका लोप और मर्यादाको भंग करके विजय पाता है, उसके इस बर्तावका विजयाभिलाषी नरेशको अनुसरण नहीं करना चाहिये। धर्मके द्वारा प्राप्त हुई विजयसे बढ़कर दूसरा कौन-सा लाभ हो सकता है? ।।
bhīṣma uvāca | yo ko'pi dharmasya lopaṁ maryādāyāś ca bhaṅgaṁ kṛtvā vijayaṁ prāpnoti, tasya etādṛśaṁ vyavahāraṁ vijayābhilāṣiṇā nṛpeṇa nānusaraṇīyam | dharmeṇa prāptād vijayāt paraṁ dvitīyaṁ ko nāma lābhaḥ syāt? || sahasā anāryabhūtāni kṣipram eva prasādayet | sāntvena bhogadānena sa rājñāṁ paramo nayaḥ ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಧರ್ಮವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ, ಸ್ಥಾಪಿತ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸಿ ಜಯ ಪಡೆಯುವವನ ನಡೆನುಡಿಯನ್ನು ವಿಜಯಾಭಿಲಾಷಿಯಾದ ರಾಜನು ಅನುಸರಿಸಬಾರದು. ಧರ್ಮದಿಂದಲೇ ದೊರಕುವ ಜಯಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಲಾಭ ಇನ್ನೇನು? ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಜಯಿಯಾದ ರಾಜನು ಮಧುರ ವಚನಗಳಿಂದಲೂ ಭೋಗ್ಯವಸ್ತುಗಳ ದಾನದಿಂದಲೂ ಅನಾರ್ಯ (ಮ್ಲೇಚ್ಛಾದಿ) ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನೂ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಬೇಕು; ಇದೇ ರಾಜರಿಗೆ ಪರಮ ನೀತಿ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Victory is not truly beneficial if achieved by violating dharma and social bounds; the highest gain is a dharma-based victory. A ruler should govern by ethical means and stabilize rule through conciliation and welfare-giving rather than lawless force.
In the Shanti Parva’s instruction on kingship, Bhishma advises Yudhishthira on proper royal conduct: do not emulate unrighteous conquerors, and after victory, pacify potentially hostile or outsider groups swiftly through gentle speech and material benefits.