Shloka 49
Treasury Security, Protection of Informants, and the Kalakavṛkṣīya Exemplum (Śānti Parva 83)
यथा<5श्रित्य महावृक्ष॑ं कक्ष: संवर्धते महान् ततस्तं संवृणोत्येव तमतीत्य च वर्धते
bhīṣma uvāca | yathāśritya mahāvṛkṣaṃ kakṣaḥ saṃvardhate mahān | tataḥ taṃ saṃvṛṇoty eva tam atītya ca vardhate ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾವೃಕ್ಷವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ದಟ್ಟವಾದ ಲತೆಗಳ ಗುಂಪು ಬೆಳೆದು, ನಂತರ ಅದೇ ಮರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ, ಅದನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವಂತೆ—ರಾಜನ ಆಶ್ರಯದಿಂದ ಬಲಗೊಂಡ ಅವಲಂಬಿತರು ಕೊನೆಗೆ ರಾಜನನ್ನೇ ಒತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಓ ರಾಜನೇ, ನಿನ್ನ ಮಂತ್ರಿಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸು।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Dependents and officials who rise through a ruler’s patronage can, if unchecked, entangle and overpower the very authority that sustained them. A king must scrutinize, discipline, and if necessary remove harmful ministers to protect the realm and uphold dharma.
In the Shanti Parva’s instruction on royal duty (rājadharma), Bhishma warns a king through a vivid metaphor: creepers that grow by clinging to a great tree eventually wrap and surpass it. Likewise, the king’s ministers—strengthened by his support—have become dangerous, so Bhishma urges their purification/removal.