Shloka 91
Daṇḍanīti and the King as the Cause of Yuga-Order (दण्डनीतिः राजधर्मश्च युगकारणत्वम्)
Devanagari script
दण्डनीतिं परित्यज्य यदा कार्त्स्न्येन भूमिप: । प्रजा: क्लिश्षात्ययोगेन प्रवर्तेत तदा कलि:,जब राजा समूची दण्डनीतिका परित्याग करके अयोग्य उपायोंद्वारा प्रजाको वष्ट देने लगता है, तब कलियुगका आरम्भ हो जाता है
Transliteration
daṇḍanītiṁ parityajya yadā kārtsnyena bhūmipaḥ | prajāḥ kliśyāty-ayogena pravarteta tadā kaliḥ ||
Translation
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದಂಡನೀತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಅಯೋಗ್ಯ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಪೀಡಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಆಗ ಕಲಿಯುಗವು ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
Word by Word
दण्डनीतिम्the policy of punishment/governance
दण्डनीतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootदण्डनीति
FormFeminine, Accusative, Singular
परित्यज्यhaving abandoned
परित्यज्य:
TypeVerb
Rootपरि-त्यज्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
यदाwhen
यदा:
TypeIndeclinable
Rootयदा
कार्त्स्न्येनentirely, completely
कार्त्स्न्येन:
Karana
TypeNoun
Rootकार्त्स्न्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
भूमिपःthe king (lord of the earth)
भूमिपः:
Karta
TypeNoun
Rootभूमिप
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रजाःthe subjects
प्रजाः:
Karma
TypeNoun
Rootप्रजा
FormFeminine, Accusative, Plural
क्लिश्यतिafflicts, torments
क्लिश्यति:
TypeVerb
Rootक्लिश्
FormLat, Present, Third, Singular, Parasmaipada
अयोगेनby improper means
अयोगेन:
Karana
TypeNoun
Rootअयोग
FormMasculine, Instrumental, Singular
प्रवर्तेतwould proceed/act
प्रवर्तेत:
TypeVerb
Rootप्र-√वृत्
FormVidhi-lin, Optative, Third, Singular, Atmanepada
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
कलिःKali (the age of strife)
कलिः:
Karta
TypeNoun
Rootकलि
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaB
bhūmipa (the king)P
prajāḥ (subjects)K
KaliVerse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes