Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

राजवृत्त-रक्षा-प्रणिधि-षाड्गुण्योपदेशः

Royal Conduct, Protection, Intelligence, and Policy Measures

जो समस्त कार्योमें निपुण, अनायास ही कार्य-साधन करनेमें समर्थ, धर्ममय लोकोंमें जानेकी इच्छा रखनेवाला तथा दोषदृष्टिसे रहित हो, उस पुरुषको अपने देशके शासक नरेशकी निन्दाके काममें नहीं पड़ना चाहिये ।। न हि राज्ञ: प्रतीपानि कुर्वन्‌ सुखमवाप्नुयात्‌ पुत्रो भ्राता वयस्यो वा यद्यप्यात्मसमो भवेत्‌,राजाके विपरीत आचरण करनेवाला मनुष्य उसका पुत्र, भाई, मित्र अथवा आत्माके तुल्य ही क्‍यों न हो, कभी सुख नहीं पा सकता

yo samasta-kāryeṣu nipuṇaḥ, anāyāsa eva kārya-sādhane samarthaḥ, dharmamayeṣu lokeṣu gantum icchāvān tathā doṣa-dṛṣṭi-rahitaḥ sa puruṣaḥ svadeśa-śāsaka-nareśa-nindā-kārye na pravarteta. na hi rājñaḥ pratīpāni kurvan sukham avāpnu yāt; putro bhrātā vayasyō vā yady apy ātma-samo bhavet—rājñe viparītam ācaran manuṣyaḥ sa putro bhrātā mitram athavā ātma-tulyaḥ kuto 'pi sukhaṁ na prāpnoti.

ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾಗಿ, ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಸಾಧನೆಗೆ ಸಮರ್ಥನಾಗಿ, ಧರ್ಮಮಯ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುವವನಾಗಿ, ದೋಷದೃಷ್ಟಿರಹಿತನಾಗಿರುವವನು—ತನ್ನ ದೇಶವನ್ನು ಆಳುವ ರಾಜನ ನಿಂದೆಯ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಬಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ ರಾಜನಿಗೆ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿ ನಡೆಯುವವನು ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾರನು. ಅವನು ರಾಜನ ಪುತ್ರನಾಗಲಿ, ಸಹೋದರನಾಗಲಿ, ಮಿತ್ರನಾಗಲಿ, ಆತ್ಮಸಮಾನನಾಗಲಿ—ರಾಜವಿರೋಧಿಯಾಗಿ ನಡೆದು ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾರನು।

nanot
na:
TypeIndeclinable
Rootna
hiindeed/for
hi:
TypeIndeclinable
Roothi
rājñaḥof the king
rājñaḥ:
TypeNoun
Rootrājan
FormMasculine, Genitive, Singular
pratīpānihostile/contrary (acts)
pratīpāni:
Karma
TypeAdjective
Rootpratīpa
FormNeuter, Accusative, Plural
kurvandoing
kurvan:
Karta
TypeVerb
Rootkṛ
Formpresent active participle (parasmaipada), Masculine, Nominative, Singular
sukhamhappiness
sukham:
Karma
TypeNoun
Rootsukha
FormNeuter, Accusative, Singular
avāpnuyātwould obtain
avāpnuyāt:
TypeVerb
Rootāp
FormOptative (Vidhi-lin), Parasmaipada, Third, Singular
putraḥa son
putraḥ:
Karta
TypeNoun
Rootputra
FormMasculine, Nominative, Singular
bhrātāa brother
bhrātā:
Karta
TypeNoun
Rootbhrātṛ
FormMasculine, Nominative, Singular
vayasyaḥa friend/companion
vayasyaḥ:
Karta
TypeNoun
Rootvayasya
FormMasculine, Nominative, Singular
or
:
TypeIndeclinable
Root
yadiif
yadi:
TypeIndeclinable
Rootyadi
apieven/also
api:
TypeIndeclinable
Rootapi
ātma-samaḥequal to oneself
ātma-samaḥ:
Karta
TypeAdjective
Rootātma-sama
FormMasculine, Nominative, Singular
bhavetmay be/would be
bhavet:
TypeVerb
Rootbhū
FormOptative (Vidhi-lin), Parasmaipada, Third, Singular

वसुमना उवाच

वसुमना (Vasumanā)
राजा/नरेश (the king/ruler)