Shloka 16
Varṇāśrama-ācāra and Vikarma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry on Safe Dharmas (शिवधर्मप्रश्नः)
श्रेष्ठ आश्रम गार्हस्थ्यमें निवास करनेवाले द्विजोंके लिये महर्षिगण यह कर्तव्य बताते हैं कि वह स्त्री और पुत्रोंका भरण-पोषण तथा वेदशास्त्रोंका स्वाध्याय करे ।।
evaṁ hi yo brāhmaṇo yajñaśīlo gārhasthyam adhyāvasate yathāvat | gṛhasthavṛttiṁ praviśodhya samyak svarge viśuddhaṁ phalam āpnute saḥ ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ದ್ವಿಜರಿಗೆ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಈ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ: ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಪುತ್ರರ ಭರಣಪೋಷಣೆ ಮಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ವೇದ-ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ನಿಯಮಬದ್ಧ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯವನ್ನು ನಡೆಸುವುದು. ಸ್ವಭಾವತಃ ಯಜ್ಞಪರಾಯಣನಾಗಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಗೃಹಸ್ಥಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ತನ್ನ ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಲ, ನಿಷ್ಕಲಂಕ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Householder life is praised as an excellent āśrama when lived according to rule: one should support dependents (wife and children), maintain disciplined study of Veda/śāstra, and keep one’s livelihood and conduct pure; such a life yields a ‘pure fruit’ (viśuddha-phala), described here as heavenly merit.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma. In this passage he explains the sages’ view of gṛhastha-dharma, emphasizing sacrifice-oriented living, responsible maintenance of family, and purification of one’s means of living as the basis for meritorious results.