Shloka 25
अध्याय ५७ — राज्ञः नित्यप्रयत्नः, रक्षा-प्रधानता, तथा त्याग-नीतिः
Chapter 57: Constant Royal Vigilance, Primacy of Protection, and Principles of Dismissal
सहायान् सतत कुर्याद् राजा भूतिपुरष्कृत: । तैश्व तुल्यो भवेद् भोगैश्छत्रमात्राज्याधिक:,जो शूरवीर एवं भक्त हों, जिन्हें विपक्षी फोड़ न सकें, जो कुलीन, नीरोग एवं शिष्ट हों तथा शिष्ट पुरुषोंसे सम्बन्ध रखते हों, जो आत्मसम्मानकी रक्षा करते हुए दूसरोंका कभी अपमान न करते हों, धर्मपरायण, विद्वान, लोकव्यवहारके ज्ञाता और शत्रुओंकी गतिविधिपर दृष्टि रखनेवाले हों, जिनमें साधुता भरी हो तथा जो पर्वतोंके समान अटल रहनेवाले हों, ऐसे लोगोंको ही राजा सदा अपना सहायक बनावे और उन्हें ऐश्वर्यका पुरस्कार दे। उन्हें अपने समान ही सुखभोगकी सुविधा प्रदान करे, केवल राजोचित छत्र धारण करना और सबको आज्ञा प्रदान करना--इन दो बातोंमें ही वह उन सहायकोंकी अपेक्षा अधिक रहे
bhīṣma uvāca | sahāyān satataṁ kuryād rājā bhūti-puraḥkṛtaḥ | taiś ca tulyo bhaved bhogaiś chatra-mātrājya-adhikaḥ ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಯಸುವ ರಾಜನು ಸದಾ ಯೋಗ್ಯ ಸಹಾಯಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಿ, ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಪುರಸ್ಕರಿಸಬೇಕು. ಭೋಗಸೌಖ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಮನಾಗಿರಬೇಕು; ರಾಜಛತ್ರಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಆಜ್ಞಾಪನಾಧಿಕಾರದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅವರಿಗಿಂತ ಮೇಲುಗೈ ಇರಲಿ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should secure prosperity by choosing steadfast, capable supporters and rewarding them generously; he should treat them as equals in comforts, retaining superiority only in the formal symbols and authority of kingship.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma advises Yudhishthira on how a king should manage and honor his aides: appoint worthy allies, keep them satisfied with shared benefits, and rely on respectful leadership rather than domination.