Shloka 766
Atithi-prāpti and the Brāhmaṇa’s Deliberation on Triadic Dharma (अतिथिप्राप्तिः धर्मत्रयविचारश्च)
प्रवृत्ती वा निवृत्ती वा तत्फलं सो<श्चुते महत् । “वह क्षेत्रज्ञ मैं हूँ। जो कर्मपरायण मनुष्य हैं
pravṛttī vā nivṛttī vā tatphalaṃ so 'śnute mahat |
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಯಾರು ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮಾರ್ಗವನ್ನಾದರೂ ಅಥವಾ ನಿವೃತ್ತಿ ಮಾರ್ಗವನ್ನಾದರೂ ಅನುಸರಿಸಿದರೂ, ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಮಹತ್ ಫಲವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. “ಆ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನು ನಾನೇ. ಕರ್ಮಾಸಕ್ತರೂ ಕರ್ಮಪರಾಯಣರೂ ಪುನರಾವೃತ್ತಿಶೀಲರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ನಿವೃತ್ತಿ ಮಾರ್ಗ ದುರ್ಳಭ. ಯಾವ ಜೀವಿ ಯಾವ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ರೂಪಿತನಾಗಿದೆಯೋ ಮತ್ತು ಯಾವ ಯಾವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಅಥವಾ ನಿವೃತ್ತಿರೂಪ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾನೋ, ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಮಹತ್ ಫಲಕ್ಕೆ ಅವನು ಪಾಲುದಾರನಾಗುತ್ತಾನೆ.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
That both engagement in action (pravṛtti) and renunciation (nivṛtti) yield powerful results, and a person inherits the fruit aligned with their nature and chosen mode of conduct; hence nivṛtti is difficult for those strongly action-oriented.
Vaiśampāyana continues a didactic exposition in Śānti Parva, summarizing how different life-orientations—worldly action versus withdrawal—lead to corresponding outcomes, framing an ethical psychology of disposition and consequence.