Shloka 5
शुकस्य योगसिद्धिः (Śuka’s Yogic Attainment and Ascent)
एक समयकी बात है, विदेहदेशके राजा जनकने वेद-वेत्ताओंमें श्रेष्ठ महर्षि पंचशिखसे, जिनके धर्म और अर्थ-विषयक संदेह नष्ट हो गये थे, इस प्रकार प्रश्न किया-- ।।
bhīṣma uvāca | eka-samayasya vṛttānto 'sti | videha-deśasya rājā janako veda-vettṛṣu śreṣṭhaṃ maharṣiṃ pañcaśikhaṃ, yasya dharma-artha-viṣayakāḥ saṃśayāḥ praṇaṣṭāḥ, evaṃ papraccha— kena vṛttena bhagavan atikrāmej jarāntakau? tapasā vātha buddhyā vā karmaṇā vā śrutena vā? | “bhagavan! kena ācāreṇa, tapasā, buddhyā, karmaṇā athavā śāstra-jñānena manuṣyo jarāṃ mṛtyuṃ ca laṅghayituṃ śaknoti?”
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಒಂದು ವೇಳೆ ವಿದೇಹರಾಜ ಜನಕನು, ವೇದವಿದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮಾರ್ಥವಿಷಯಕ ಸಂಶಯಗಳು ನಾಶವಾದ ಮಹರ್ಷಿ ಪಂಚಶಿಖನನ್ನು ಹೀಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು—“ಭಗವನ್! ಯಾವ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ (ಆಚಾರದಿಂದ) ಮನುಷ್ಯನು ಜರಾ ಮತ್ತು ಮರಣವನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಬಲ್ಲನು? ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೋ, ಬುದ್ಧಿಯಿಂದಲೋ, ಕರ್ಮದಿಂದಲೋ, ಅಥವಾ ಶ್ರುತಿ-ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದಲೋ?”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames a classic dharmic inquiry: which human pursuit—ethical conduct, austerity, discernment, action, or scriptural learning—most effectively leads beyond the limits of aging and death. It sets up a teaching that liberation is not merely one external practice, but a principled path requiring right conduct and right understanding directed toward transcendence.
Bhishma recounts an earlier episode: King Janaka of Videha approaches the sage Panchashikha, renowned for Vedic mastery and clarity about dharma and artha, and asks him what means enables a person to cross beyond old age and death.