Shloka 98

Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)

Devanagari script

शिष्टं तत्र मनस्तात इन्द्रियाणि च भारत । आगच्छन्ति यथाकालं गुरो: संदेशकारिण:,भरतनन्दन! इस प्रकार जीवन्मुक्त पुरुषका आत्मा तो परमात्मामें मिल जाता है, परंतु प्रारब्धवश जबतक शरीर रहता है, तबतक उसके मन और इन्द्रियाँ शेष रहते हैं और गुरुके आदेश पालन करनेवाले शिष्योंके समान यथासमय यहाँ गमनागमन करते हैं

Transliteration

śiṣṭaṃ tatra manas tāta indriyāṇi ca bhārata | āgacchanti yathākālaṃ guroḥ saṃdeśakāriṇaḥ ||

Translation

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಪ್ರಿಯನೇ, ಹೇ ಭಾರತ! ಅಲ್ಲಿ (ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ) ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಶೇಷವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಭರತನಂದನ! ಅವು ಯಥಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದು ಹೋಗುತ್ತವೆ—ಗುರುವಿನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಶಿಷ್ಯರಂತೆ।

Word by Word

शिष्टम्remaining, left over

तत्रthere, in that state

मनःmind

तातdear one (address)

इन्द्रियाणिsense-organs

चand

भारतO Bharata

आगच्छन्तिthey come, arrive

यथाas, according to

कालम्time (at the proper time)

गुरोःof the teacher

सन्देशकारिणःmessage-carriers; those who carry out (the teacher's) instruction

भरतनन्दनO delight of Bharata (descendant of Bharata)

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhīṣma

Bhārata (Yudhiṣṭhira as addressee)

guru

śiṣya (disciples, implied by comparison)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes