Shloka 28
Saṃhāra-krama (The Sequence of Cosmic Dissolution) — Yājñavalkya’s Discourse
बलस्थस्य हि योगस्य बन्धनेशस्य पार्थिव । विमोक्षप्रभविष्णुत्वमुपपन्नमसंशयम्
balasthasya hi yogasya bandhaneśasya pārthiva | vimokṣa-prabhaviṣṇutvam upapannam asaṁśayam ||
ಹೇ ಪಾರ್ಥಿವ! ಯೋಗವು ಬಲದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥೈರ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದಾಗ, ಅದು ಬಂಧನದ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿಯೂ ಆಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ವಿಮೋಕ್ಷವನ್ನುಂಟುಮಾಡಲು ಸಹ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಲೋಕಬಂಧನಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಬಲ್ಲ ಅದೇ ನಿಯಮಿತ ಶಕ್ತಿ, ಸರಿಯಾದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿತವಾದರೆ ಮುಕ್ತಿಯ ನಿಶ್ಚಿತ ಸಾಧನವಾಗುತ್ತದೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Yoga, when made steady and powerful through disciplined practice, has a double capacity: it can bind (by fastening the mind to objects, powers, or ego) and it can liberate (by turning the same disciplined focus toward detachment, insight, and the highest good). The verse stresses that liberation is not accidental but a well-founded result of rightly directed yogic strength.
In the Śānti Parva, Bhīṣma instructs King Yudhiṣṭhira on dharma and the paths of inner peace. Here he explains a principle about yoga’s potency: the force of concentrated practice can either deepen worldly bondage or become the assured means of mokṣa, depending on its orientation and use.