Shloka 57
वृत्ति-सत्सङ्ग-दान-धर्म
Livelihood, Virtuous Association, and Ethics of Giving
धर्मज्ञ भरतनन्दन! सिंहोंमें थकावटका होना ही ज्वर कहलाता है; परंतु मनुष्योंमें यह ज्वरके नामसे ही प्रसिद्ध है ।।
dharmajña bharatanandana! siṁheṣu thakāvaṭa-kā hona hī jvara kahalātā hai; parantu manuṣyeṣu ayaṁ jvara-śabdenaiva prasiddhaḥ. maraṇe janmani tathā madhye cāviśate naram | etan māheśvaraṁ tejo jvaro nāma sudāruṇaḥ || bhagavān-maheśvarasya tejorūpa eṣa jvaraḥ atyantaṁ dāruṇaḥ. sa mṛtyukāle, janmakāle tathā madhye’pi manuṣya-śarīre praviśati. eṣa sarvaśaktaḥ māheśvara-jvaraḥ sarva-prāṇināṁ vandanīyaḥ mānanīyaś ca. eṣa eva dharmātmanāṁ śreṣṭhasya vṛtrāsurasya śarīre’pi praviṣṭavān.
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭರತನಂದನ, ಧರ್ಮಜ್ಞಾ! ಸಿಂಹಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ದಣಿವನ್ನೇ ‘ಜ್ವರ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಅದು ‘ಜ್ವರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಈ ಅತ್ಯಂತ ದಾರುಣ ‘ಜ್ವರ’ ಮಹೇಶ್ವರ (ಶಿವ)ನ ತೇಜಸ್ಸೇ. ಇದು ಮರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಜನ್ಮಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಜೀವನಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಮಾನವನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ನಮಸ್ಕಾರಾರ್ಹವೂ ಮಾನ್ಯವೂ; ಇದೇ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಧರ್ಮಾತ್ಮರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವೃತ್ರಾಸುರನ ದೇಹದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರವೇಶವಾಯಿತು।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames fever (jvara) not merely as a medical condition but as a manifestation of Maheshvara’s divine energy—an awe-inspiring force that touches beings at birth, death, and throughout life. Ethically, it urges reverence toward cosmic powers that govern embodied existence, cultivating humility before suffering and mortality.
In Bhishma’s instruction to Yudhiṣṭhira during the Shanti Parva, he explains the nature of ‘Jvara’ as a fierce, Śaiva power that can enter humans at critical life thresholds. He reinforces its potency by citing that it even entered the body of Vṛtrāsura, portrayed here as exceptionally righteous among asuras.