Shloka 38
श्रेयो-धर्मकर्मविचारः
Inquiry into Śreyas, Dharma, and Karma
शतं सहस्त्राणि ततक्ष्रित्वा प्राप्रोति वर्ण हरितं तु पश्चात् स चैव तस्मिन् निवसत्यनीशो युगक्षये तपसा संवृतात्मा
śataṃ sahasrāṇi tatakṣṛtvā prāpnoti varṇaṃ haritaṃ tu paścāt | sa caiva tasmin nivasaty anīśo yugakṣaye tapasā saṃvṛtātmā ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು— ನಂತರ ದೇಹಧಾರಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಬಾರಿ (ಅಥವಾ ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷಗಳು) ಕಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಬಳಿಕ ಹರಿತವರ್ಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಅಂದರೆ ಪಶುಪಕ್ಷಿ ಮೊದಲಾದ ಕೆಳ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ಅಶಕ್ತನಾಗಿ ಮಹಾದುಃಖದಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಯುಗಾಂತದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ—ಅಂತರಾತ್ಮ ರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಸ್ಥಿರಗೊಂಡು—ಆ ಅಪಾಯದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Actions have long-lasting consequences: after prolonged suffering in punitive states, a being may fall into constrained lower births; yet the accumulated force of tapas—understood as austerity and/or ripened past merit and discernment—can eventually protect the self and enable release from danger.
Bhishma describes a post-mortem trajectory: extended torment (interpreted by the tradition as hellish wandering), followed by rebirth in lower, helpless conditions (symbolized by a ‘green’ state), and finally a rescue at the end of an aeon through the protective power of tapas.