Shloka 14
Bhūta-guṇa-saṃkhyāna
Enumeration of the Properties of the Elements and Cognitive Faculties
न चात्मा शक््यते द्रष्टमिन्द्रिये: कामगोचरै: । प्रवर्तमानैरनये दुष्करैरकृतात्मभि:
na cātmā śakyate draṣṭum indriyaiḥ kāmagocaraiḥ | pravartamānair anaye duṣkarair akṛtātmabhiḥ ||
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದರು—ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಕಾಮದ ಗೋಚರದಲ್ಲೇ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೂಲಕ ಆತ್ಮವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವು ಭ್ರಮೆಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಓಡಿದಾಗ—ಚಂಚಲ, ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಕಷ್ಟ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆತ್ಮಸಂಯಮವಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಒಳಗಿನ ಸತ್ಯದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದರ್ಶನ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Self-knowledge is not attained through sense-driven experience, because the senses naturally chase desire and can lead one into error. Therefore, discipline (self-mastery and restraint of the senses) is presented as a prerequisite for perceiving the Ātman.
In the didactic setting of Śānti Parva, Vyāsa delivers instruction on inner discipline and the limits of sensory cognition, emphasizing that those lacking self-control (akṛtātmā) cannot gain direct insight into the Self while the senses remain active in desire’s domain.