Shloka 6
Adhyāya 240: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman — The Inner Hierarchy and Restraint (इन्द्रिय-मनस्-बुद्धि-आत्म-क्रमः)
धृत्या शिक्षोदरं रक्षेत् पाणिपादं च चक्षुषा
dhṛtyā śiśnodaraṁ rakṣet pāṇipādaṁ ca cakṣuṣā | sattvasaṁsevanād dhīro nidrām ucchettum arhati ||
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದರು—ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಶಿಶ್ನ ಮತ್ತು ಉದರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು; ಅಂದರೆ ವಿಷಯಭೋಗ ಮತ್ತು ಆಹಾರಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು. ಕಣ್ಣುಗಳ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಕೈ-ಕಾಲುಗಳನ್ನು ದುಷ್ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ತಡೆಯಬೇಕು. ಸತ್ತ್ವಸೇವನೆಯಿಂದ ಧೀರನು ನಿದ್ರೆ (ಜಡತೆ)ಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಯೋಗ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Guard the roots of misconduct—sexual impulse and appetite—through fortitude; keep actions (hands and feet) under the supervision of awareness (the eyes); and cultivate sattva to overcome sleep as lethargy and negligence, thereby sustaining dharmic conduct.
In Śānti Parva’s instruction on right living and inner discipline, Vyāsa delivers a practical regimen of self-restraint: regulate bodily appetites, monitor outward actions, and refine the mind through sattvic cultivation so that one becomes vigilant and ethically steady.