Shloka 42
Yoga-kṛtya (योककृत्य) — Vyāsa on Sense-Restraint, Obstacles, and Brahman-Realization
Devanagari script
दधाति प्रभवे स्थानं भूतानां संयमो यम: । स्वभावेनैव वर्तन्ते द्वन्द्ययुक्तानि भूरिश:,काल ही सम्पूर्ण प्राणियोंको संयम और नियममें रखनेवाला है। वही उनकी उत्पत्तिके लिये स्थान धारण करता है। सारे प्राणी स्वभावसे ही द्वद्धोंसे युक्त होकर अत्यन्त वष्ट पाते हैं
Translation
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದರು—ಕಾಲವೇ ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳನ್ನು ನಿಯಮ-ಸಂಯಮದಲ್ಲಿ ಇಡುವ ಯಮ; ಅದೇ ಅವರ ಉದ್ಭವಕ್ಕೆ ಆಧಾರಸ್ಥಾನವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಜೀವಿಗಳು ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತರಾಗಿ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ.
Word by Word
दधातिplaces/establishes/holds
दधाति:
TypeVerb
Rootधा (डुधाञ् धारणपोषणयोः)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
प्रभवेfor (their) origin/coming-into-being
प्रभवे:
Sampradana
TypeNoun
Rootप्रभव
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन
स्थानम्place/abode/seat
स्थानम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्थान
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
भूतानाम्of beings/creatures
भूतानाम्:
TypeNoun
Rootभूत
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
संयमःrestraint/control
संयमः:
Karta
TypeNoun
Rootसंयम
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यमःYama / regulator (restraint)
यमः:
Karta
TypeNoun
Rootयम
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्वभावेनby (their) own nature
स्वभावेन:
Karana
TypeNoun
Rootस्वभाव
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
वर्तन्तेthey exist/behave/go on
वर्तन्ते:
TypeVerb
Rootवृत् (वर्तते)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, बहुवचन, आत्मनेपद
द्वन्द्व-युक्तानिendowed with pairs of opposites
द्वन्द्व-युक्तानि:
TypeAdjective
Rootद्वन्द्वयुक्त (द्वन्द्व + युक्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
भूरिशःabundantly/exceedingly
भूरिशः:
TypeIndeclinable
Rootभूरिशस्
Speaker
व्यास उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes