Shloka 11
इन्द्र–बलि संवादः
The Dialogue of Indra and Bali on Fortune, Humility, and Restraint
Devanagari script
ततः पश्यन्त्यसम्बुद्धया वातपित्तकफोत्तरान् | रजस्तमोगतैभविस्तदप्याहुर्दुरत्ययम्
Transliteration
tataḥ paśyanty asambuddhayā vātapittakaphottarān | rajastamogatāir bhāvais tad apy āhur duratyayam ||
Translation
ಅನಂತರ ಯಥಾರ್ಥ ಜಾಗೃತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಮನುಷ್ಯರು ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ವಾತ, ಪಿತ್ತ ಅಥವಾ ಕಫದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಿರುವ ಹಾಗೂ ಕಾಮ–ಮೋಹಾದಿ ರಜಸ್–ತಮಸ್ ಭಾವಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ನಾನಾವಿಧ ದೇಹರೂಪಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಆ ಸ್ವಪ್ನದರ್ಶನವನ್ನು ದಾಟುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವೆಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
Word by Word
ततःthen/thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
FormAvyaya
पश्यन्तिthey see
पश्यन्ति:
Karta
TypeVerb
Root√पश् (दृश्-अर्थे)
Formलट्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्
असम्बुद्धयाby non-understanding/ignorance
असम्बुद्धया:
Karana
TypeNoun
Rootअसम्बुद्धि (प्रातिपदिकम्)
Formस्त्रीलिङ्गः, तृतीया, एकवचनम्
वातwind (vāta-doṣa)
वात:
TypeNoun
Rootवात (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम् (समासाङ्गम्)
पित्तbile (pitta-doṣa)
पित्त:
TypeNoun
Rootपित्त (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम् (समासाङ्गम्)
कफphlegm (kapha-doṣa)
कफ:
TypeNoun
Rootकफ (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम् (समासाङ्गम्)
उत्तरान्predominant/exceeding
उत्तरान्:
Karma
TypeAdjective
Rootउत्तर (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, बहुवचनम्
रजःrajas (passion)
रजः:
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम् (समासाङ्गम्)
तमःtamas (darkness/delusion)
तमः:
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम् (समासाङ्गम्)
गतैःpervaded/possessed (by)
गतैः:
Karana
TypeAdjective
Rootगत (√गम् क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया, बहुवचनम्
भवैःby states/conditions (becomings)
भवैः:
Karana
TypeNoun
Rootभव (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया, बहुवचनम्
तत्that (dream-vision/that state)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
FormAvyaya
आहुःthey say/declare
आहुः:
Karta
TypeVerb
Root√अह् (ब्रू-अर्थे)
Formलिट् (परोक्सभूत/परिपूर्ण), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्
दुरत्ययम्hard to cross/overcome
दुरत्ययम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदुरत्यय (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhishmaVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes